<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Manuscrits de Sophie Germain, Français 9115, vues 141–160 — transcription</title>
        <author>Sophie Germain</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-09-15">2026-09-15</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5 (claude-opus-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">germain.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Lecture automatique — non vérifiée</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-09-16">2026-09-16</date>
        <availability status="free">
          <licence target="https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/">CC0 1.0</licence>
          <p>Le manuscrit transcrit est dans le domaine public. Cette
          transcription est une première lecture automatique, non vérifiée, placée
          dans le domaine public (CC0) ; aucune image n'est reproduite — le
          fac-similé est celui de Gallica, cité vue par vue. Source gallica.bnf.fr /
          Bibliothèque nationale de France. La source LaTeX dont ce fichier
          dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/germain-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://germain.commutator.io/">https://germain.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Paris</settlement>
            <repository>Bibliothèque nationale de France, département des Manuscrits and Bibliothèque de l'Arsenal</repository>
            <collection>Manuscrits de Sophie Germain</collection>
            <idno type="shelfmark">Français 9115</idno>
          </msIdentifier>
          <head>Papiers de Sophie GERMAIN. — Recueil de dissertations et problèmes mathématiques et physiques.</head>
          <msContents>
            <summary>Vues 141 à 160 du volume, dans la
            numérotation de Gallica (une vue par image) ; lot 8 de vingt vues.
            La foliotation au crayon de la BnF, quand elle a pu être lue, est
            donnée par un milestone[@unit='folio'] ; elle n'est jamais déduite.
            Les vues absentes de la transcription ne portent rien à lire et sont
            omises ; le saut dans la numérotation en est le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          <history><origin><origDate>1801-1900</origDate><note>Datation du catalogue, reproduite telle quelle.</note></origin></history>
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875">https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875</ref>
                <note>Fac-similé numérique de la Bibliothèque nationale de France
                sur Gallica, servi par l'API IIIF. L'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> pointe la vue correspondante dans
                le lecteur de Gallica.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription de manuscrits de mathématiciens numérisés dans Gallica, une passe de vingt vues
        par conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\add</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> ; <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi> (vue de Gallica) ;
        <hi rend="monospace">\folio</hi> devient <hi rend="monospace">milestone[@unit='folio']</hi>
        (foliotation de la BnF, jamais déduite).</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="germain-tei" version="1">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/germain-project">https://github.com/Commutator-IO/germain-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-09-15" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
      <change when="2026-09-16" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="8">
<p><note type="editorial" resp="#pass">Numérotation des feuillets. La série à l'encre des lots précédents se
poursuit en haut à droite des feuillets : 70 (vue 142), 71, 72, 73, 74, 75,
76, 77, 78, 79 aux vues 144, 146, 148, 150, 152, 154, 156, 158, 160. Les
vues impaires de 145 à 159 ne portent pas de nombre à l'encre. La copie
latine porte en outre, en tête de chaque vue de 144 à 160, un nombre entre
parenthèses, de (103) à (119), qui semble reporter la page de l'imprimé
copié : c'est une inférence. Tous ces nombres ont été lus sur la vue ;
aucun n'est déduit. Les feuilles de support portent, au même endroit sur
chacune, trois petits traits obliques au crayon qui ne forment pas un
chiffre : aucune foliotation de la Bibliothèque n'a été lue sur ces vues, et
aucun « f. » n'est donc porté ici. Les vues 141 et 143, versos blancs des
petits feuillets des vues 140 et 142, ne sont pas transcrites.</note></p>
<pb n="142" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f142.item"/><p><unclear>Gauss</unclear> <hi rend="italic">courbure des surfaces</hi></p>
<p>1 . . . « <del>tous les points</del> la situation dans l'espace est déterminée
par trois coordonnées, <unclear>soit</unclear> par les distances à trois plans fixes
perpendiculaires entre eux. On décrit un cercle de rayon 1 autour d'un
centre arbitraire, la direction d'une ligne sera représentée par le point de
la sphère auquel aboutit le rayon qui est parallèle à cette ligne. Si les
trois ordonnées ont leur origine au centre de la sphère elles seront les
rayons séparés par des quarts de cercle ou quadrans leur direction sera
représentée par (1) (x) (2) y (3) z.</p>
<p><unclear>2</unclear>. « la situation d'un plan peut être représentée par le plus
grand cercle formé par l'intersection de la sphère et d'un plan qui lui
seroit parallèle
<note type="editorial" resp="#pass">petit feuillet monté sur une feuille de support, écrit à l'encre ; le nombre 70 est en haut
à droite. Le titre est souligné d'un trait ; le premier mot, lu « Gauss »,
est d'une écriture plus lâche. Chaque ligne du texte, depuis « tous les
points », commence par des guillemets : c'est une citation, que les
guillemets initiaux signalent seuls ; ils ne sont pas répétés ici. Les mots
« tous les points » sont barrés, et un guillemet est rouvert après eux. Au
deuxième alinéa, « qui » est écrit au-dessus de « soit », sans que ce mot
soit clairement biffé ; « cercle », à la huitième ligne, est écrit sur un
autre mot. Les chiffres « 1 » et « 2 » sont dans la marge de gauche. Le
feuillet s'arrête sur « parallèle », sans ponctuation ; son verso, vue 143,
est blanc.</note></p>
<pb n="144" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f144.item"/>
<div type="section">
<head>Acta academiæ scientiarum imperialis Petropolitanæ pro anno 1779 Pars prior</head>
<p>(103)</p>
<p><hi rend="italic">Investigatio motuum quibus laminæ et virgæ elasticæ contremiscunt
auctore L. Eulero</hi></p>
<p>Quanquam hoc argumentum jam pridem tam ab <unclear>Illustriss.</unclear> D.
Bernoulli, quam a me fusius est pertractatum: tamen quia illo tempore neque
principia, unde hujusmodi motus determinari oportet, satis erant exculta,
neque ea analyseos pars, quæ circa functiones binarum variabilium versatur,
satis explorata; actum agere non videbor, si nunc idem argumentum accuratius
investigavero. Praeterea vero etiam tot diversa motuum genera in hujusmodi
corporibus locum habere possunt, quæ accuratiorem enucleationem postulant;
quamobrem hic operam dabo, ut universam hujus rei disquisitionem ex primis
principiis deducam, et clarius, quam quidem ante est factum, proponam.
Imprimis autem omnia diversa motuum genera, quæ quidem occurrere possunt,
dilucide sum expositurus. Quo igitur omnia fiant magis perspicua, duo
præmittam lemmata quorum altero statum æquilibrii, altero vero motus
virgarum utcunque elasticarum et a potentiis quibuscunque <unclear>que</unclear>
sollicitatarum definietur;
<note type="editorial" resp="#pass">copie, de la même main que les feuillets français, d'un mémoire latin
dont le feuillet donne lui-même le recueil, l'année, le titre et l'auteur.
Le titre du recueil est souligné d'un trait court. Le nombre 71 est à l'encre
en haut à droite ; « (103) », entre parenthèses et d'une écriture plus
petite, est au-dessus du titre du mémoire, et semble reporter la page de
l'imprimé copié — c'est une inférence. Le mot lu « Illustriss. » est une
abréviation dont l'initiale ressemble à un « M ». Entre « quibuscunque » et
« que » se tient un trait vertical appuyé, que la lecture ne résout pas.</note></p>
<pb n="145" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f145.item"/><p>(104)</p>
<p>ubi quidem <del>tam</del> virgam quam potentias perpetuo in eodem plano sitas
<del>esse</del> esse assumo. Demonstrationem autem horum lemmatum non addo,
quoniam eam alio loco jam dedi, atque adeo etiam <unclear>a</unclear> eos casus,
quibus motus non fit in eodem plano, accommodavi.</p>
<div type="subsection">
<head>Lemma 1</head>
<p>§ 1. Si virgæ utcunque elasticæ <formula notation="TeX">EYF</formula> in singulis elementis potentiæ
quæcunque fuerint applicatæ, statum æquilibrii definire
<note type="authorial" place="margin">Tab. II fig. 3</note></p>
<p><hi rend="italic">Solutio.</hi></p>
<p>Referatur virga ad axem fixum <formula notation="TeX">OV</formula>, et pro ejus puncto quocunque <formula notation="TeX">Y</formula>
statuantur coordinatae orthogonales <formula notation="TeX">OX = x</formula> <formula notation="TeX">XY = y</formula>, portio autem virgae
<formula notation="TeX">EY = s</formula>, ut sit <formula notation="TeX">ds^2 = dx^2 + dy^2</formula>; tum vero elementi <formula notation="TeX">Yy = ds</formula> sit
massa <formula notation="TeX">= Sds</formula>, ac in eodem loco elasticitas absoluta <formula notation="TeX">= V</formula>, <del>ista</del>
<note type="authorial" place="margin">ut, posito radio osculi <formula notation="TeX">= r</formula>, vis, seu potius momentum</note>
elasticitatis sit <formula notation="TeX">\frac{V}{r}</formula>; hincque, loco <formula notation="TeX">r</formula> substituta formula
differentiali, istud momentum erit
<formula notation="TeX" rend="display">= \frac{V(dy\,ddx - dx\,ddy)}{ds^3},</formula>
ubi scilicet nullum differentiale pro constanti est assumtum. Deinde omnes
potentiae, quibus hoc elementum <formula notation="TeX">Yy</formula> sollicitatur, resolvantur secundum
directiones coordinatarum, ac ponatur vis inde secundum directionem <formula notation="TeX">YP</formula>
resultans <formula notation="TeX">= Pds</formula> et secundum directionem <formula notation="TeX">YQ = Qds</formula>: quibus positis pro
statu aequilibrii requiritur, ut sit
<note type="editorial" resp="#pass">« (104) » est en haut, au milieu. Les mots « tam » et « esse », en fin
de première ligne, sont barrés d'un trait. « Lemma 1 » et « Solutio » sont
soulignés. L'indication « Tab. II fig. 3 » est dans la marge de gauche, en
regard de l'énoncé du § 1 ; aucune figure n'accompagne la copie. Le mot
« ista » est barré et porte un petit « + » en exposant, qui renvoie à
l'addition portée dans la marge de gauche et précédée du même signe, placée
ici à l'endroit du renvoi. Le mot lu « a » devant « eos casus » est d'une
seule lettre sur la vue.</note></p>
<pb n="146" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f146.item"/><p>(105)
<formula notation="TeX" rend="display">\int dy \int Pds - \int dx \int Qds = V\left(\frac{dy\,ddx - dx\,ddy}{ds^3}\right).</formula>
Praeterea vero tensio, qua elementum <formula notation="TeX">Yy</formula> secundum tangentem
antrorsum versus <formula notation="TeX">E</formula> tenditur, erit,
<formula notation="TeX">-\left(\frac{dx}{ds}\right)\int Pds - \left(\frac{dy}{ds}\right)\int Qds</formula>.</p>
<p><hi rend="italic">Scholion.</hi></p>
<p>§. 2. Hic assumsimus virgam in statu naturali in directum esse extensam,
ita ut in hoc statu radius osculi ubique sit infinitus. Sin autem virga
naturaliter jam fuerit incurvata, et pro ejus puncto <formula notation="TeX">Y</formula> radius osculi
ponatur <formula notation="TeX">= \varsigma</formula>, tum, quia vis elasticitatis eatenus tantum se exerit
quatenus ista curvatura in statu naturali sive augetur sive diminuitur, pro
statu æquilibrii habebitur ista aequatio:
<formula notation="TeX">\int dy \int Pds - \int dx \int Qds = V\left(\frac{dy\,ddx - dx\,ddy}{ds^3}\right) - \frac{V}{\varsigma}</formula>.</p>
<p>Caeterum quia formulae integrales <formula notation="TeX">\int Pds</formula> et <formula notation="TeX">\int Qds</formula> denotant summam
omnium virium elementarium, portioni virgae <formula notation="TeX">EY = s</formula> applicatarum,
manifestum est, si virga in ipso termino <formula notation="TeX">E</formula> a viribus finitis
sollicitetur, eas simul in his formulis integralibus comprehendi debere.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Lemma 2</head>
<p>§. 3 Si eadem virga elastica, quam descripsimus quomodocunque super eodem
plano fuerit projecta ejus motum investigare, hoc est, ejus situm et
figuram ad quodvis tempus definire.</p>
<p><hi rend="italic">Solutio</hi></p>
<p>Maneant omnes denominationes, ut modo sunt constitutae, atque elapso
tempore <formula notation="TeX">= t</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« (105) » en haut, au milieu ; le nombre 72 est à l'encre en haut à
droite. Dans la première formule, le <formula notation="TeX">x</formula> de « <formula notation="TeX">\int dx</formula> » est empâté d'une
tache d'encre. Un trait vertical se tient dans la marge devant
« Praeterea ». Le rayon osculateur
de la verge naturellement courbe est noté d'une lettre grecque bouclée, rendue
ici <formula notation="TeX">\varsigma</formula> ; la même lettre revient aux vues suivantes. Dans les deux
formules du feuillet, la parenthèse ouverte après <formula notation="TeX">V</formula> embrasse la fraction
entière. « Scholion », « Lemma 2 » et « Solutio » sont soulignés. La ligne
s'arrête sur « tempore = t », que la vue 147 poursuit.</note></p>
<pb n="147" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f147.item"/><p>(106)</p>
<p>(perpetuo in minutis secundis exprimendo) teneat virga figuram in tabula
repraesentatam, ita ut portioni <formula notation="TeX">EY = s</formula> respondeant coordinatae <formula notation="TeX">OX = x</formula> et
<formula notation="TeX">XY = y</formula>, quae, quia cum tempore continuo variantur, hic tanquam functiones
duarum variabilium <formula notation="TeX">s</formula> et <formula notation="TeX">t</formula> spectari debent. Hinc igitur <hi rend="italic">colligantur</hi>
formulae <formula notation="TeX">\left(\frac{ddx}{dt^2}\right)</formula> et <formula notation="TeX">\left(\frac{ddy}{dt^2}\right)</formula>
quibus uncinulis <formula notation="TeX">(\;)</formula> indicatur, in utraque differentiatione solum tempus
<formula notation="TeX">t</formula> variabile esse assumtum, arcum vero <formula notation="TeX">s</formula> pro constante esse habitum. Hinc
jam ex viribus elementaribus, virgae in singulis punctis applicatis,
formentur sequentes valores:
<formula notation="TeX" rend="display">P' = P - \frac{S}{2g}\left(\frac{ddx}{dt^2}\right) \quad\text{et}\quad
Q' = Q - \frac{S}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right),</formula>
ubi <formula notation="TeX">g</formula> denotat altitudinem lapsus gravium in uno minuto secundo: atque ex
his status virgae pro hoc tempore isthac exprimetur aequatione:
<formula notation="TeX" rend="display">\int dy \int P'ds - \int dx \int Q'ds
= V\left(\frac{dy\,ddx - dx\,ddy}{ds^3}\right) - \frac{V}{\varsigma},</formula>
si quidem virga in statu naturali jam ita fuerit incurvata, ut ejus puncto
<formula notation="TeX">Y</formula> conveniat radius osculi <formula notation="TeX">\varsigma</formula>; unde si virga fuerit naturaliter
recta, ob <formula notation="TeX">\varsigma = \infty</formula> terminus postremus <formula notation="TeX">\frac{V}{\varsigma}</formula>
omitti poterit. Denique, quod ad tensionem in singulis punctis attinet, erit
simili modo quo supra tensio in <formula notation="TeX">Y</formula> versus <formula notation="TeX">E</formula> vergens
<formula notation="TeX" rend="display">-\left(\frac{dx}{ds}\right)\int P'ds - \left(\frac{dy}{ds}\right)\int Q'ds.</formula>
his igitur formulis, siquidem eas evolvere licuerit, totus virgae motus
determinabitur.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Problema 1</head>
<p>§. 4 Si virgae datae longitudinis <formula notation="TeX">EF</formula>, naturaliter recta et ubique tam
<note type="authorial" place="margin">Tab. II fig. 4</note>
<note type="editorial" resp="#pass">« (106) » en haut, au milieu. Un trait vertical sépare « minutis » de
« secundis » à la première ligne. Le <formula notation="TeX">O</formula> de « <formula notation="TeX">OX = x</formula> » est empâté d'une
tache. « colligantur » est souligné sur le feuillet. Dans la première
intégrale de l'équation, le <formula notation="TeX">P'</formula> est écrit sur une lettre reprise. Le
dénominateur lu « <formula notation="TeX">2g</formula> » est écrit d'un chiffre bouclé. « Problema 1 » est
souligné ; l'indication « Tab. II fig. 4 » est dans la marge de gauche, en
regard du § 4.</note></p>
<pb n="148" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f148.item"/><p>(107)</p>
<p>aequaliter crassa quam aequaliter elastica, utcunque contremiscat,
aequationem invenire, qua omnes motus, qui in virga locum habere possunt
continentur</p>
<p><hi rend="italic">Solutio.</hi></p>
<p>Referat igitur <formula notation="TeX">EF</formula> virgam nostram in statu naturali constitutam, cujus
longitudo sit <formula notation="TeX">EF = a</formula>, ejusque crassities <formula notation="TeX">= cc</formula>, ita ut ejus volumen sit
<formula notation="TeX">acc</formula>; ac per talia volumina tam massas quam vires sollicitantes exprimamus,
ita ut si dicamus quampiam vim esse <formula notation="TeX">= b^3</formula> ea tanta sit intelligenda,
quantum foret pondus ejusdem materiae, ex qua virga constat, sub volumine
<formula notation="TeX">b^3</formula> contentum. Hinc si in virga capiatur portio <formula notation="TeX">EX = x = s</formula>, quandoquidem
in vibrationibus minimis arcus <formula notation="TeX">s</formula> perpetuo abscissae <formula notation="TeX">x</formula> aequari potest,
elementi <formula notation="TeX">Xx = ds</formula> massula erit <formula notation="TeX">cc\,ds</formula>, ita ut, quod supra vocavimus <formula notation="TeX">S</formula>,
hic nobis sit <formula notation="TeX">cc</formula>. Tempore autem elapso <formula notation="TeX">t</formula>, ob tremorem conceptum
transierit punctum <formula notation="TeX">X</formula> in <formula notation="TeX">Y</formula>, posito <formula notation="TeX">XY = y</formula>. et quia vibrationes quam
minimae statuantur, ista applicata <formula notation="TeX">y</formula> prae abscissa <formula notation="TeX">EX = x</formula>, sive arcu
<formula notation="TeX">s</formula>, quasi evanescit; neque idem punctum <formula notation="TeX">x</formula> alium motum habere nequit, nisi
in directione applicatae <formula notation="TeX">XY</formula>; unde motus secundum directionem <formula notation="TeX">x</formula> erit
nullus, ideoque <formula notation="TeX">\frac{ddx}{dt^2} = 0</formula>; atque hinc ob <formula notation="TeX">ddx = 0</formula>, radius
osculi erit
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{ds^3}{-dx\,ddy} = -\frac{ds^2}{ddy};</formula>
praeterea vero erit <formula notation="TeX">\varsigma = \infty</formula>. Quod autem ad elasticitatem
absolutam attinet, ea pro similibus virgis recte quadrato crassitiei
reputatur proportionalis, ita ut sit <formula notation="TeX">V</formula> <unclear>at</unclear> <formula notation="TeX">c^4</formula>, unde
statuabimus <formula notation="TeX">V = bc^4</formula> ubi <formula notation="TeX">b</formula> denotat quantitatem ab indole
<note type="editorial" resp="#pass">« (107) » en haut, au milieu ; le nombre 73 est à l'encre en haut à
droite. Un trait vertical se tient entre « elastica » et « utcunque ».
« Solutio » est souligné. Dans la formule du rayon osculateur, l'exposant de
<formula notation="TeX">ds</formula> au numérateur est écrit très haut au-dessus de la lettre, et lu 3. Entre
<formula notation="TeX">V</formula> et <formula notation="TeX">c^4</formula>, à l'avant-dernière ligne, le feuillet porte deux lettres, lues
« at ». Deux taches d'encre sont dans la marge de gauche, en regard de
« praeterea ».</note></p>
<pb n="149" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f149.item"/><p>(108)</p>
<p>materiae virgae pendentem, et quia <formula notation="TeX">\frac{V}{r}</formula> momentum virium exhibet,
vis autem nobis per volumen denotatur, formula <formula notation="TeX">\frac{V}{r}</formula> quatuor
dimensiones lineares complecti debet; unde patet, literam <hi rend="italic">b</hi> certam
longitudinem referre.</p>
<p>Quia porro virgam a nullis viribus elementaribus urgeri statuimus, erit tam
<formula notation="TeX">P = 0</formula> quam <formula notation="TeX">Q = 0</formula>. interim tamen, si sumamus virgam in termino <formula notation="TeX">E</formula> duas
sustinere vires, alteram in directione <formula notation="TeX">EE = E</formula>, alteram in directione
<formula notation="TeX">EF = E</formula>, alteram vero in directione <formula notation="TeX">Ef = E</formula>, fieri debebit
<formula notation="TeX" rend="display">\int Pds = E \quad\text{et}\quad \int Qds = F.</formula>
Cum igitur ob <formula notation="TeX">S = cc</formula> poni oporteat
<formula notation="TeX" rend="display">P' = P - \frac{cc}{2g}\left(\frac{ddx}{dt^2}\right) = F, \quad
\text{ob}\ \left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = 0,</formula>
sit <formula notation="TeX">\int P'ds = E</formula>; tum vero erit
<formula notation="TeX" rend="display">Q' = Q - \frac{cc}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right), \ \text{hincque porro}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\int Q'ds = F - \frac{cc}{2g}\int ds \left(\frac{ddy}{dt^2}\right).</formula>
His igitur valoribus substitutis aequatio pro motu virgae induet hanc
formam:
<formula notation="TeX" rend="display">Ey - Fx + \frac{cc}{2g}\int dx \int ds \left(\frac{ddy}{dt^2}\right)
= -\frac{bc^4\,ddy}{ds^2}.</formula>
Pro tensione autem, qua punctum <formula notation="TeX">Y</formula> versus <formula notation="TeX">E</formula> tenditur, habebimus
<formula notation="TeX">-E - \left(\frac{dy}{ds}\right)\int Q'ds</formula>, ubi, quia <formula notation="TeX">\frac{dy}{ds}</formula> quasi
evanescit, tensio simpliciter erit <formula notation="TeX">-E</formula>, unde casu quo <formula notation="TeX">E = 0</formula> tensio ubique
etiam erit nulla.</p>
<p>Differentiemus igitur aequationem pro motu inventam, sumto solo elemento
<formula notation="TeX">ds = dx</formula> constante, fietque
<formula notation="TeX" rend="display">E\,dy - F\,dx + \frac{cc}{2g}\,dx \int ds \left(\frac{ddy}{dt^2}\right)
= -\frac{bc^4\,d^3y}{ds^2}.</formula>
et per <formula notation="TeX">ds</formula> dividendo
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{E\,dy}{ds} - F + \frac{cc}{2g}\int ds \left(\frac{ddy}{dt^2}\right)
= -\frac{bc^4\,d^3y}{ds^3};</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« (108) » en haut, au milieu. Un trait vertical se tient entre
« virium » et « exhibet » ; la lettre <hi rend="italic">b</hi> de « literam b » est
soulignée. La phrase sur les forces du terme <formula notation="TeX">E</formula> porte trois membres
« alteram » pour « duas vires », avec les directions lues <formula notation="TeX">EE</formula>, <formula notation="TeX">EF</formula> et
<formula notation="TeX">Ef</formula>, chacune « <formula notation="TeX">= E</formula> » : les lettres ont été lues sur la vue et ne sont
pas corrigées. Dans la valeur de <formula notation="TeX">P'</formula>, le membre après le second signe
d'égalité est lu <formula notation="TeX">F</formula>, et la parenthèse qui suit « ob » est lue <formula notation="TeX">ddy</formula> ; la
tête de ces lettres est serrée contre la ligne précédente. Dans
« E dy − F dx », la seconde majuscule se distingue mal d'un <formula notation="TeX">E</formula>. La
terminaison de « elemento » est écrite sur une autre, reprise à la plume.
La dernière formule finit par un point-virgule, tracé sous la ligne.</note></p>
<pb n="150" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f150.item"/><p>(109)</p>
<p>haec aequatio denuo differentiata ac per <formula notation="TeX">ds</formula> divisa praebebit istam:
<formula notation="TeX" rend="display">E\frac{ddy}{ds^2} + \frac{cc}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -\frac{bc^4\,d^4y}{ds^4},</formula>
quae, quo discrimen inter binas variabiles <formula notation="TeX">s</formula> et <formula notation="TeX">t</formula> clarius ob oculos
ponatur, more solito ita repraesentetur:
<formula notation="TeX">E\left(\frac{ddy}{ds^2}\right) + \frac{cc}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -bc^4\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right)</formula>.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium. I</head>
<p>§. 5 Quod si ergo virga a nullis plane viribus externis extendatur, ita ut
sit <formula notation="TeX">E = 0</formula>, aequatio motum virgae determinans erit
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{cc}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -bc^4\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right), \ \text{sive}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{1}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -bc^2\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right),</formula>
ita ut totum negotium huc sit reductum, quemadmodum ista aequatio
differentialis quarti gradus integrari queat; ubi quidem in limine
confiteri cogimur, ejus integrale nullo adhuc modo inveniri potuisse, ita ut
contenti esse debeamus in solutiones particulares inquirere.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium. II</head>
<p>§. 6. Sin autem accedat vis litera <formula notation="TeX">E</formula> indicata, ejus duo casus perpendendi
occurrunt: <unclear>prouti</unclear> virga ab ea vel extenditur vel comprimitur.
Talis enim virga quatenus est rigida, etiam vires sustinere potest, quae
ipsam comprimere conantur, cujusmodi vires eo majores esse possunt quo major
fuerit elasticitas; si enim esset perfecte flexilis, nulla plane vis
comprimens admitti posset, unde pro quovis elasticitatis gradu indagandum
erit, quantam vim comprimentem sustinere valeat, antequam incurvetur
<note type="editorial" resp="#pass">« (109) » en haut, au milieu ; le nombre 74 est à l'encre en haut à
droite. Un trait vertical se tient dans la marge devant « haec ».
« Corollarium. I » et « Corollarium. II » sont soulignés. Dans la seconde
forme de l'équation du § 5, le coefficient est lu <formula notation="TeX">bc^2</formula>, là où la première
porte <formula notation="TeX">bc^4</formula>. Le mot lu « prouti » est écrit avec deux <formula notation="TeX">t</formula> apparents. Un
petit signe à l'encre est dans la marge de gauche, en regard de
« possunt ».</note></p>
<pb n="151" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f151.item"/><p>(110)</p>
<p>quam quidem quaestionem jam olim solutam dedi, ubi vires, quas columnae
sustentare valeant, sum perscrutatus. Quod autem ad alteram vim
extendentem attinet, ab ea virga, quasi esset chorda perfecte flexilis,
extendi poterit. Concipiatur scilicet ejus termino <formula notation="TeX">E</formula> filum seu chorda
alligata, quae per foraminulum <formula notation="TeX">O</formula> fulcri immobilis <formula notation="TeX">mn</formula> traducta circa
trochleam <formula notation="TeX">T</formula> certum pondus <formula notation="TeX">P</formula> habeat appensum. Hoc igitur modo virga non
solum ob propriam elasticitatem, sed etiam ob pondus tendens <formula notation="TeX">P</formula> motum
tremulum concipiet, unde sonum edet mixtum seu medium quendam inter sonum
virgae elasticae proprium et sonum chordæ tensae.
<note type="authorial" place="margin">tab. II fig. 5</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium III</head>
<p>§. 7 Ponamus igitur hujusmodi vim tendentem esse <formula notation="TeX">= cch</formula>, et quia in plagam
contrariam dirigitur, erit <formula notation="TeX">E = -cch</formula>, unde pro isto motu habebimus
sequentem aequationem:
<formula notation="TeX" rend="display">-h\left(\frac{ddy}{ds^2}\right) + \frac{1}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right)
= -bcc\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right),</formula>
quae ergo aequatio, si fuerit <formula notation="TeX">b = 0</formula>, quo casu elasticitas evanescit,
motum chordae perfecte flexilis exprimet; erit enim
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{1}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = h\left(\frac{ddy}{ds^2}\right)</formula>
quemadmodum contra si <formula notation="TeX">h = 0</formula>, orietur sonus virgae elasticae proprius,
fietque
<formula notation="TeX">\frac{1}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -bcc\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right)</formula>
et si casus ex utroque fuerit mixtus, habebimus
<formula notation="TeX">\frac{1}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = h\left(\frac{ddy}{ds^2}\right) - bcc\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« (110) » en haut, au milieu. L'indication « tab. II fig. 5 » est dans
la marge de gauche, en regard de « flexilis, extendi poterit » ; la lettre
<formula notation="TeX">O</formula> de « foraminulum O » et les lettres <formula notation="TeX">mn</formula> sont soulignées. Un trait
d'encre est dans la marge, en regard de la première ligne. « Corollarium
III » est souligné. Les dernières formules sont écrites dans la ligne, à
droite du texte, sans ponctuation finale.</note></p>
<pb n="152" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f152.item"/><p>(111)</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Scholion</head>
<p>§. 8. Quoniam igitur vires secundum ipsam virgae directionem agentes,
quibus ea vel extenderetur vel comprimeretur, ad aequationem finalem magis
complicatam perducunt, eas in hac tractatione penitus removeamus, et nostras
investigationes ad eos tantum motus restringamus, quos virga, sive a nullis
viribus sollicitata, sive a talibus tantum, quae in virgae directionem
normaliter agunt, quas supra litera <formula notation="TeX">F</formula> designavimus, recipere potest. Ipsam
vero virgam hic perpetuo naturaliter rectam et per totam longitudinem ubique
aequaliter crassam et aequaliter elasticam statuamus, easdem denominationes
retinentes quae hactenus sunt descriptae. At quia aequatio finalis per
duplicem differentiationem est orta, etiam praecedentes aequationes, quae ad
eam deduxerunt considerasse juvabit, quae sunt:
<formula notation="TeX" rend="display">\text{I.} \quad -Fx + \frac{cc}{2g}\int dx \int ds \left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -bc^4\left(\frac{ddy}{ds^2}\right)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{II.} \quad -F + \frac{cc}{2g}\int dx \left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -bc^4\left(\frac{d^3y}{ds^3}\right)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{III.} \quad \frac{cc}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -bc^4\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right), \ \text{sive}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{1}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -bcc\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right)</formula>
ubi in priores adhuc vis <formula notation="TeX">F</formula>, qua virga normaliter urgeri potest,
ingreditur, cujus ratio erit habenda, quando virga non omnino est libera, sed
in uno pluribusve punctis quasi ope styli est fixa, circa quem tamen sit
mobilis; unde statim intelligitur, virgam infinitis modis per tales stylos
affigi posse, quibus ejus motus diversimode temperetur; quos diversos casus in
sequentibus accuratius evolvemus.
<note type="editorial" resp="#pass">« (111) » en haut, au milieu, et au-dessous « Scholion », souligné,
précédé d'un petit trait vertical ; le nombre 75 est à l'encre en haut à
droite. Les trois équations sont numérotées I, II, III dans la ligne, en
chiffres romains.</note></p>
<pb n="153" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f153.item"/><p>(112)</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Problema</head>
<p>§. 9. Cum virga nostra infinitis modis contremiscere queat, eos casus in
genere investigare, quibus ejus motus vibratorius evadet regularis, seu
minimis oscillationibus penduli cujuspiam simplicis conformis</p>
<p><hi rend="italic">Solutio.</hi></p>
<p>Ponamus igitur longitudinem istius penduli simplicis <formula notation="TeX">= k</formula>, atque ut motus
virgae pari modo peragatur, necesse est ut sit
<formula notation="TeX">\frac{1}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -\frac{y}{k}</formula>: in qua aequatione
cum solum tempus <formula notation="TeX">t</formula> pro variabili habeatur, longitudo vero <hi rend="italic">s</hi> ut
constans spectetur, per duplicem integrationem pervenitur ad istam formulam
generalem:
<formula notation="TeX" rend="display">y = \mathfrak{M}\,\text{sin.}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right),</formula>
ubi quantitas <formula notation="TeX">\mathfrak{M}</formula> non solum est constans, sed etiam functionem
quamcunque ipsius <hi rend="italic">s</hi> designare potest. Cum igitur per aequationem
finalem sit
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{1}{2g}\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -bcc\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right),</formula>
erit etiam <formula notation="TeX">bcc\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right) = \frac{y}{k}</formula>: in qua equatione
sola quantitas <hi rend="italic">s</hi> pro variabili assumitur, cujus ergo integrale
investigari oportet. Quod quo facilius fieri possit ponamus brevitatis gratia
<formula notation="TeX">bcck = f^4</formula>, et remotis <unclear>clausulis</unclear> jam sit <formula notation="TeX">y = \frac{f^4\,d^4y}{ds^4}</formula>, cui
satisfieri posse evidens est hujusmodi valore: <formula notation="TeX">y = e^{\lambda s}</formula>. Quia enim
hinc fit
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{dy}{ds} = \lambda e^{\lambda s}, \quad
\frac{ddy}{ds^2} = \lambda\lambda e^{\lambda s}, \quad
\frac{d^3y}{ds^3} = \lambda^3 e^{\lambda s}, \quad
\frac{d^4y}{ds^4} = \lambda^4 e^{\lambda s},</formula>
his substitutis prodit ista aequalitas: <formula notation="TeX">1 = \lambda^4 f^4</formula> sive
<formula notation="TeX">\lambda^4 = \frac{1}{f^4}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« (112) » en haut, au milieu. « Problema » et « Solutio » sont
soulignés ; les lettres <hi rend="italic">s</hi> de « longitudo vero s », « ipsius s » et
« sola quantitas s » sont soulignées sur le feuillet, et rendues ici en
italique. Le coefficient de la formule générale est une majuscule
calligraphiée, proche d'un « M » ouvert, rendue <formula notation="TeX">\mathfrak{M}</formula> ; la lettre
de l'exposant, rendue <formula notation="TeX">\lambda</formula>, est une petite lettre à jambage croisé. Dans
<formula notation="TeX">t\frac{\sqrt{2g}}{k}</formula>, le radical ne couvre que <formula notation="TeX">2g</formula>, et <formula notation="TeX">k</formula> est écrit sous
la barre. « remotis clausulis » est lu sur un mot serré. Le nombre 1 de
« <formula notation="TeX">1 = \lambda^4 f^4</formula> » et la fin de la dernière ligne touchent le bord
inférieur du feuillet.</note></p>
<pb n="154" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f154.item"/><p>(113)</p>
<p>unde sequentes quatuor valores pro litera <formula notation="TeX">\lambda</formula> elicientur, scilicet:
<formula notation="TeX" rend="display">1^\circ.\ \lambda = \frac{1}{f}; \quad 2^\circ.\ \lambda = -\frac{1}{f}; \quad
3^\circ.\ \lambda = \frac{\sqrt{-1}}{f}; \quad 4^\circ.\ \lambda = -\frac{\sqrt{-1}}{f};</formula>
quibus valoribus inventis constat, eos etiam utcunque combinatos satisfacere,
ita ut statuere queamus
<formula notation="TeX" rend="display">y = \alpha e^{\frac{s}{f}} + \beta e^{-\frac{s}{f}} + \gamma e^{\frac{s\sqrt{-1}}{f}} + \delta e^{-\frac{s\sqrt{-1}}{f}};</formula>
quae forma, cum quatuor contineat constantes arbitrarias, utique continet
integrale completum nostrae aequationis. Notum autem est bina posteriora
membra imaginaria reduci ad sinum et cosinum anguli realis <formula notation="TeX">\frac{s}{f}</formula>. Hinc
igitur multiplicando per communem factorem <formula notation="TeX">N</formula>, qui, ob tempus <hi rend="italic">t</hi>
constans assumtum, pro functione temporis quacunque haberi potest, habebimus
<formula notation="TeX" rend="display">y = N\left(\alpha e^{\frac{s}{f}} + \beta e^{-\frac{s}{f}} + \gamma\,\text{sin.}\frac{s}{f} + \delta\cos.\frac{s}{f}\right);</formula>
qui ergo valor ante invento
<formula notation="TeX">y = \mathfrak{M}\,\text{sin.}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)</formula>
aequalis reddi debet, id quod facillime praestabitur statuendo:
<formula notation="TeX" rend="display">N = C\,\text{sin}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right) \ \text{et}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\mathfrak{M} = C\left(\alpha e^{\frac{s}{f}} + \beta e^{-\frac{s}{f}} + \gamma\,\text{sin.}\frac{s}{f} + \delta\cos\frac{s}{f}\right),</formula>
sic enim uterque valor reducetur ad istam aequationem:
<formula notation="TeX" rend="display">y = C\,\text{sin}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)\left(\alpha e^{\frac{s}{f}} + \beta e^{-\frac{s}{f}} + \gamma\,\text{sin.}\frac{s}{f} + \delta\cos.\frac{s}{f}\right);</formula>
ubi jam literae <formula notation="TeX">C, \alpha, \beta, \gamma, \delta</formula> cum angulo <formula notation="TeX">\zeta</formula> denotant
veras quantitates constantes pro arbitrio accipiendas; quomodocunque autem
accipiantur motus virgae semper erit comparatus, ut congruat oscillationibus
penduli
<note type="editorial" resp="#pass">« (113) » en haut, au milieu ; le nombre 76 est à l'encre en haut à
droite. Les lettres grecques sont d'une main peu appuyée : <formula notation="TeX">\alpha</formula> ressemble
à un « u » et <formula notation="TeX">\gamma</formula> à un « v » ou à un <formula notation="TeX">\vartheta</formula> ; la lecture les tient
pour les mêmes lettres d'un bout à l'autre. La lettre <hi rend="italic">t</hi> de « tempus
t » est soulignée. La majuscule du second membre de l'égalité
« <formula notation="TeX">\mathfrak{M} = C(\dots)</formula> » est de la même forme que le coefficient de la
formule générale de la vue 153.</note></p>
<pb n="155" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f155.item"/><p>(114)</p>
<p>simplicis, cujus longitudo est <formula notation="TeX">= k</formula>, unde tempus cujusque vibrationis erit
<formula notation="TeX">= \pi\sqrt{\frac{k}{2g}}</formula>, expressum in minutis secundis, hincque porro
numerus vibrationum uno minuto secundo editarum erit
<formula notation="TeX">= \frac{\sqrt{2g}}{\pi\sqrt{k}}</formula>, qui numerus etiam pro mensura soni, quem
chorda edet, haberi solet.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 1</head>
<p>§. 10. formulae illae exponentiales, perinde ac sinus et cosinus, commode per
series infinitas exhiberi possunt, quae ita se habebunt:
<formula notation="TeX" rend="display">y = C\,\text{sin.}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)
\left\{
\begin{array}{l}
\alpha(1 + \frac{s}{f} + \frac{ss}{1.2ff} + \frac{s^3}{1.2.3f^3} + \frac{s^4}{1.2.3.4f^4} + \&amp;c. \\[4pt]
+\beta(1 - \frac{s}{f} + \frac{ss}{1.2ff} - \frac{s^3}{1.2.3.f^3} + \frac{s^4}{1.2.3.4f^4} - \&amp;c. \\[4pt]
+\gamma(\phantom{1 +{}} \frac{s}{f} \qquad\qquad - \frac{s^3}{1.2.3} \qquad\qquad + \&amp;c \\[4pt]
+\delta(1 \qquad\quad - \frac{s^2}{1.2.ff} \qquad\qquad + \frac{s^4}{1.2.3.4.f^4}
\end{array}
\right.</formula>
Hinc igitur, si brevitatis gratia ponamus
<formula notation="TeX" rend="display">y = C\,\text{sin.}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)S, \ \text{erit per seriem infinitam}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">S = (\alpha + \beta + \delta)1 + (\alpha - \beta + \gamma)\frac{s}{f} + (\alpha + \beta - \delta)\frac{ss}{1.2ff}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">+ (\alpha - \beta - \gamma)\frac{s^3}{1.2.3.f^3} + (\alpha + \beta + \delta)\frac{s^4}{1.2.3.4f^4} + (\alpha - \beta + \gamma)\frac{s^5}{1.2.3.4.5f^5} + \&amp;c.</formula>
Hae igitur series eo magis convergent, quo major fuerit quantitas <hi rend="italic">f</hi>
prae arcu <hi rend="italic">s</hi>; ubi recordemur esse <formula notation="TeX">f = \sqrt[4]{bcck}</formula>, ita ut simul
longitudinem penduli simplicis <hi rend="italic">k</hi> in se complectatur.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium. 2.</head>
<p>§ 11 Invento valore ipsius <formula notation="TeX">y</formula>, ejus quoque valores per differentiationem
<note type="editorial" resp="#pass">« (114) » en haut, au milieu. Les quatre séries sont réunies par une
grande accolade ; les parenthèses ouvertes après <formula notation="TeX">\alpha</formula>, <formula notation="TeX">\beta</formula>, <formula notation="TeX">\gamma</formula>,
<formula notation="TeX">\delta</formula> ne sont pas refermées, et les termes sont disposés en colonnes, que
la transcription imite. Au terme en <formula notation="TeX">s^3</formula> de la ligne de <formula notation="TeX">\gamma</formula>, le
dénominateur est écrit « 1.2.3 » sans <formula notation="TeX">f^3</formula> ; la ligne de <formula notation="TeX">\delta</formula> ne porte
pas de « &amp;c ». Les signes finals, rendus « &amp;c. », ont une forme bouclée
proche de <formula notation="TeX">\infty</formula>. Les lettres <hi rend="italic">f</hi>, <hi rend="italic">s</hi> et <hi rend="italic">k</hi> de la
dernière phrase sont soulignées sur le feuillet. « Corollarium 1 » et
« Corollarium. 2. » sont soulignés.</note></p>
<pb n="156" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f156.item"/><p>(115)</p>
<p>eruti assignari possunt: reperietur autem
<formula notation="TeX" rend="display">\left(\frac{dy}{ds}\right) = \frac{C}{f}.\,\text{sin.}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)\left(\alpha e^{\frac{s}{f}} - \beta e^{-\frac{s}{f}} + \gamma\cos.\frac{s}{f} - \delta\,\text{sin.}\frac{s}{f}\right)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left(\frac{ddy}{ds^2}\right) = \frac{C}{ff}.\,\text{sin.}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)\left(\alpha e^{\frac{s}{f}} + \beta e^{-\frac{s}{f}} - \gamma\,\text{sin.}\frac{s}{f} - \delta\cos.\frac{s}{f}\right)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left(\frac{d^3y}{ds^3}\right) = \frac{C}{f^3}.\,\text{sin}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)\left(\alpha e^{\frac{s}{f}} - \beta e^{-\frac{s}{f}} - \gamma\cos.\frac{s}{f} + \delta\,\text{sin.}\frac{s}{f}\right)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left(\frac{d^4y}{ds^4}\right) = \frac{C}{f^4}.\,\text{sin.}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)\left(\alpha e^{\frac{s}{f}} + \beta e^{-\frac{s}{f}} + \gamma\,\text{sin.}\frac{s}{f} + \delta\cos.\frac{s}{f}\right)</formula></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium. 3.</head>
<p>§. 12. Quod si autem tantum tempus <hi rend="italic">t</hi> variabile accipiamus, ipsum
motum cognoscemus, quo singulae virgae ciebuntur; namque celeritas, qua
virgae punctum <formula notation="TeX">X</formula> in directione <formula notation="TeX">XY</formula> movetur, est
<formula notation="TeX">\left(\frac{dy}{dt}\right)</formula>, quae ergo per valorem inventum erit
<formula notation="TeX" rend="display">\left(\frac{dy}{dt}\right) = \frac{C\sqrt{2g}}{\sqrt{k}}\cos\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)\left(\alpha e^{\frac{s}{f}} + \beta e^{-\frac{s}{f}} + \gamma\,\text{sin.}\frac{s}{f} + \delta\cos.\frac{s}{f}\right)</formula>
et quia incrementum celeritatis, per elementum temporis <hi rend="italic">dt</hi> divisum,
praebet accelerationem, erit ea
<formula notation="TeX" rend="display">\left(\frac{ddy}{dt^2}\right) = -\frac{2Cg}{k}\,\text{sin}\left(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\right)\left(\alpha e^{\frac{s}{f}} + \beta e^{-\frac{s}{f}} + \gamma\,\text{sin.}\frac{s}{f} + \delta\cos.\frac{s}{f}\right);</formula>
ex quibus formulis perspicitur, quomodo omnibus conditionibus praescriptis
satisfiat.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Scholion I</head>
<p>§. 13 Quanquam igitur hic tantum motus vibratorios regulares contemplamur:
tamen ob ingentem quantitatum constantium arbitrariarum numerum infinita
varietas locum habere potest, prouti istae constantes aliter atque aliter
determinantur. In hoc autem negotio imprimis
<note type="editorial" resp="#pass">« (115) » en haut, au milieu, le premier chiffre mal formé ; le nombre
77 est à l'encre en haut à droite. Un trait vertical se tient entre
« reperietur » et « autem ». Les lettres <hi rend="italic">t</hi> de « tempus t » et
<hi rend="italic">dt</hi> de « temporis dt » sont soulignées. La fin de « perspicitur » et
une lettre de « determinantur » sont empâtées d'une tache. « Corollarium.
3. » et « Scholion I » sont soulignés.</note></p>
<pb n="157" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f157.item"/><p>(116)</p>
<p>ad statum virgae est respiciendum, utrum ea perfecte sit libera et nullis
plane viribus coerceatur, an vero alicubi sit fixa vel ope unius pluriumve
stylorum. Statim enim ac virgae status fuerit definitus, etiam constantium
<formula notation="TeX">\alpha, \beta, \gamma, \delta</formula> ratio non solum perfecte determinatur, sed
etiam obtinebitur aequatio, ex qua valorem quantitatis <hi rend="italic">f</hi> determinare
licebit, hincque igitur ipsa penduli simplicis longitudo <formula notation="TeX">k</formula> elicietur.
Praecipue autem in hoc negotio ad totam virgae longitudinem <formula notation="TeX">EF = a</formula>, cujus
hactenus nulla ratio est habita, respici oportet. Quod si autem nullas alias
vires <formula notation="TeX">F</formula> admittamus, nisi quae virgae in utroque termino sint applicatae,
status utriusque termini triplex occurrere potest, quos igitur casus hic
evolvere conveniet; ubi quod de termino <formula notation="TeX">E</formula> definiemus simul pro altero <formula notation="TeX">F</formula>
intelligi debet.</p>
<p>I. Primus igitur casus esto, quo virgae terminus <formula notation="TeX">E</formula> plane est liber et a
nulla vi coercetur; tum igitur posito <formula notation="TeX">s = 0</formula>, tribus aequationibus supra
(§. 8) memoratis satisfieri oportet, unde, quia vis <formula notation="TeX">F = 0</formula> et utrumque
integrale
<formula notation="TeX" rend="display">\int ds \left(\frac{ddy}{dt^2}\right) \quad\text{et}\quad \int ds \int ds \left(\frac{ddy}{dt^2}\right)</formula>
perpetuo ita accipi supponitur, ut evanescat posito <formula notation="TeX">s = 0</formula>, ex prima pro
termino <formula notation="TeX">E</formula>, ubi <formula notation="TeX">s = 0</formula>, oportet esse <formula notation="TeX">\left(\frac{ddy}{ds^2}\right) = 0</formula>; ex
secunda autem equatione nascitur ista conditio:
<formula notation="TeX">\left(\frac{d^3y}{ds^3}\right) = 0</formula>, ita ut hic duas determinationes
<unclear>portabit</unclear>.</p>
<p>II. Secundus casus esto, quo virgae terminus <formula notation="TeX">E</formula> ope styli ita figitur, ut
circa eum libere moveri possit: quo ergo casu vis quaedam <formula notation="TeX">F</formula> stilum retinens
<note type="editorial" resp="#pass">« (116) » en haut, au milieu. Le trait qui prolonge « unius » jusqu'au
bout de la ligne est un trait de remplissage. Dans « quia vis F = 0 », la
majuscule se distingue mal d'un <formula notation="TeX">E</formula> ; elle est lue <formula notation="TeX">F</formula>, comme la force
normale du § 8. Dans les deux intégrales, le dénominateur est écrit serré et
se lit mal : <formula notation="TeX">dt^2</formula> est la lecture la plus probable. Dans la seconde
condition, la lettre du numérateur de <formula notation="TeX">\frac{d^3y}{ds^3}</formula> ressemble à un
« s ». Le dernier mot de l'avant-dernier alinéa, lu « portabit », touche le
bord droit du feuillet et finit par un point. Le chiffre du « II » est repris
à la plume sur un « I ».</note></p>
<pb n="158" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f158.item"/><p>(117)</p>
<p>aderit. Primum igitur, quia terminus <formula notation="TeX">E</formula> in suo loco fixus detinetur, posito
<formula notation="TeX">s = 0</formula>, hoc casu fieri debet <formula notation="TeX">y = 0</formula>; praeterea vero prima memoratarum
aequationum suppeditat hanc conditionem: <formula notation="TeX">\left(\frac{ddy}{ds^2}\right) = 0</formula>;
secunda aequatio determinabit ipsam vim
<formula notation="TeX" rend="display">F = +bc^4\left(\frac{d^3y}{ds^3}\right);</formula>
quam autem nosse parum nobis refert; quia in motum vibratorium non influit;
sicque iste casus etiam duas continet determinationes, scilicet:
<formula notation="TeX" rend="display">y = 0 \quad\text{et}\quad \left(\frac{ddy}{ds^2}\right) = 0;</formula>
hunc igitur vocemus simpliciter fixum.</p>
<p>III. Tertius casus esto, quo terminus virgae <formula notation="TeX">E</formula> ita muro quasi est
infixus, ut hoc loco non moveri sed tantum incurvari queat. Hoc igitur casu
manifestum est, posito <formula notation="TeX">s = 0</formula> non solum fieri debere <formula notation="TeX">y = 0</formula>, sed etiam
<formula notation="TeX">\left(\frac{dy}{ds}\right) = 0</formula>, quia in hoc termino tangens in ipsum axem
incidere debeat; hunc autem casum vocemus infixum.</p>
<p>Cum igitur hi singuli casus binas determinationes involvant, si etiam ad
alterum terminum <formula notation="TeX">F</formula> respiciamus, pro quo habebimus <formula notation="TeX">x = s = a</formula>, quicunque
casus in utroque locum habeant, semper inde quatuor oriuntur determinationes,
quibus non solum constantes illae <formula notation="TeX">\alpha, \beta, \gamma, \delta</formula> definientur,
sed insuper aequatio resultabit, ex qua ipsam quantitatem <hi rend="italic">f</hi>, hincque
pendulum simplex <formula notation="TeX">k</formula> assignare licebit</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Scholion 2</head>
<p>§. 14. Cum igitur pro utroque termino <formula notation="TeX">E</formula> et <formula notation="TeX">F</formula> terni casus locum habere
queant, hinc omnino sex casus diversi nascuntur, quos ordine
<unclear>evolvi</unclear> conveniet, siquidem hoc argumentum in omni
<unclear>extensione</unclear> pertractare voluerimus; hos igitur sex casus sequenti
modo designabimus:
<note type="editorial" resp="#pass">« (117) » en haut, au milieu ; le nombre 78 est à l'encre en haut à
droite. « prima memoratarum » est écrit « primat memoratarum », le <formula notation="TeX">t</formula>
barrant la jonction. Le chiffre « sex », deux fois, est écrit d'une
initiale proche d'un « 2 ». « Scholion 2 » est souligné. Le feuillet
s'arrête sur les deux points, et la liste annoncée commence à la vue 159.</note></p>
<pb n="159" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f159.item"/><p>(118)</p>
<list rend="itemize">
<label>I</label><item>terminus <formula notation="TeX">E</formula> liber;    terminus <formula notation="TeX">F</formula> liber</item>
<label>II.</label><item>— <formula notation="TeX">E</formula> liber; — <formula notation="TeX">F</formula> simplic. fixus</item>
<label>III</label><item>— <formula notation="TeX">E</formula> liber; — <formula notation="TeX">F</formula> infixus</item>
<label>IV</label><item>— <formula notation="TeX">E</formula> simpliciter fixus; — <formula notation="TeX">F</formula> simplic. fixus</item>
<label>V.</label><item>— <formula notation="TeX">E</formula> simpliciter fixus; — <formula notation="TeX">F</formula> infixus</item>
<label>VI.</label><item>— <formula notation="TeX">E</formula> infixus; — <formula notation="TeX">F</formula> infixus.</item>
</list>
<p>Plures quidem casus videntur occurrere, veluti si <formula notation="TeX">E</formula> esset fixus et <formula notation="TeX">F</formula>
liber; sed quia ambos terminos inter se permutare licet, hic casus in illis
memoratis sex jam continetur. His igitur positis sex nobis supersunt
problemata, quae breviter pertractabimus.</p>
</div>
</div>
<div type="section">
<head>Evolutio casus I quo virgae elasticae uterque terminus prorsus est liber</head>
<div type="subsection">
<head>Problema</head>
<p>§. 15 Si virga elastica a nullis plane viribus sollicitetur et plano
horizontali politissimo libere incumbat, investigare omnes vibrationes
regulares, quibus ea contremiscere possit.</p>
<p><hi rend="italic">Solutio</hi></p>
<p>Quoniam uterque terminus <formula notation="TeX">E</formula> et <formula notation="TeX">F</formula> liber assumitur, pro utroque erit tam
<formula notation="TeX">\left(\frac{ddy}{ds^2}\right) = 0</formula> quam <formula notation="TeX">\left(\frac{d^3y}{ds^3}\right) = 0</formula>,
hinc ergo pro termino <formula notation="TeX">E</formula> posito <formula notation="TeX">s = 0</formula> nascuntur hae duae aequationes:
<formula notation="TeX" rend="display">\text{I.}\ \alpha + \beta - \delta = 0; \qquad \text{II.}\ \alpha - \beta - \gamma = 0</formula>
pro altero termino <formula notation="TeX">F</formula> erit <formula notation="TeX">s = a</formula>, et posito brevitatis gratia
<formula notation="TeX">\frac{a}{f} = \omega</formula> istae oriuntur aequatio
<note type="editorial" resp="#pass">« (118) » en haut, au milieu. Les six cas sont écrits en tableau, les
chiffres romains dans la marge, chaque ligne reliée à la colonne de droite
par des tirets ; les tirets de début de ligne tiennent lieu de « terminus ».
Les deux lignes du titre « Evolutio casus I / quo virgae elasticae uterque
terminus prorsus est liber » sont centrées, la seconde soulignée d'un bout à
l'autre ; « Problema » et « Solutio » sont soulignés. Dans la seconde
condition, la lettre du numérateur de <formula notation="TeX">\frac{d^3y}{ds^3}</formula> ressemble de nouveau
à un « s » (voir la vue 157). Un trait vertical suit « hae duae
aequationes: ». Le dernier mot, « aequatio », arrive au bord droit du
feuillet, qui en cache la fin ; la phrase se poursuit à la vue 160.</note></p>
<pb n="160" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f160.item"/><p>(119)
<formula notation="TeX" rend="display">\text{III.}\ \alpha e^{\omega} + \beta e^{-\omega} - \gamma\,\text{sin.}\,\omega - \delta\cos.\omega = 0;</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{IV.}\ \alpha e^{\omega} - \beta e^{-\omega} - \gamma\cos.\omega + \delta\,\text{sin.}\,\omega = 0.</formula>
Jam ex duabus prioribus colligitur <formula notation="TeX">\delta = \alpha + \beta</formula> et
<formula notation="TeX">\gamma = \alpha - \beta</formula>, qui valores in duabus posterioribus substituti
praebent:
<formula notation="TeX" rend="display">\text{III.}\ \alpha(e^{\omega} - \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega) + \beta(e^{-\omega} + \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega) = 0;</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{IV.}\ \alpha(e^{\omega} + \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega) - \beta(e^{-\omega} - \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega) = 0;</formula>
unde duplici modo concluditur:
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{\alpha}{\beta} = \frac{-e^{-\omega} - \text{sin.}\,\omega + \cos.\omega}{e^{\omega} - \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega}
= \frac{e^{-\omega} - \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega}{e^{\omega} + \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega}.</formula>
Statuamus hic brevitatis gratia <formula notation="TeX">\text{sin.}\,\omega + \cos.\omega = p</formula> et
<formula notation="TeX">\text{sin.}\,\omega - \cos\omega = q</formula>, ut habeamus
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{-e^{-\omega} - q}{e^{\omega} - p} = \frac{e^{-\omega} - p}{e^{\omega} + q};</formula>
unde deducitur haec aequatio:
<formula notation="TeX" rend="display">-1 - qq - qe^{\omega} - qe^{-\omega} = 1 + pp - pe^{\omega} - pe^{-\omega}, \ \text{sive}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">2 + pp + qq + (p - q)e^{\omega} + (p - q)e^{-\omega} = 0.</formula>
Cum igitur sit
<formula notation="TeX" rend="display">pp + qq = 2 \quad\text{et}\quad p - q = -2\cos\omega, \ \text{erit}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">2 - \cos\omega(e^{\omega} + e^{-\omega}) = 0 \ \text{hincque}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\cos\omega = \frac{2}{e^{\omega} + e^{-\omega}};</formula>
quocirca totum negotium huc est reductum, ut ex ista aequatione valores
literae <formula notation="TeX">\omega</formula> elicitur, ubi quidem statim apparet, valorem <formula notation="TeX">\omega = 0</formula>
satisfacere; quia autem hinc oritur <formula notation="TeX">f = \infty</formula>, hincque etiam <formula notation="TeX">k</formula>
infinitum, hoc casu virga nullum plane motum concipiet, sed in quiete
perseverabit. Pro reliquis autem valoribus, quotcunque fuerint inventi,
habebimus
<note type="editorial" resp="#pass">« (119) » en haut, au milieu ; le nombre 79 est à l'encre en haut à
droite. Les signes des équations sont transcrits tels qu'ils ont été lus,
en particulier « <formula notation="TeX">p - q = -2\cos\omega</formula> » et les deux « <formula notation="TeX">(p - q)</formula> » de
l'équation qui précède, sans être confrontés au calcul. Le feuillet
s'arrête sur « habebimus ».</note></p>
</div>
</div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
