<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Manuscrits de Sophie Germain, Français 9115, vues 161–180 — transcription</title>
        <author>Sophie Germain</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-09-15">2026-09-15</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5 (claude-opus-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">germain.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Lecture automatique — non vérifiée</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-09-16">2026-09-16</date>
        <availability status="free">
          <licence target="https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/">CC0 1.0</licence>
          <p>Le manuscrit transcrit est dans le domaine public. Cette
          transcription est une première lecture automatique, non vérifiée, placée
          dans le domaine public (CC0) ; aucune image n'est reproduite — le
          fac-similé est celui de Gallica, cité vue par vue. Source gallica.bnf.fr /
          Bibliothèque nationale de France. La source LaTeX dont ce fichier
          dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/germain-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://germain.commutator.io/">https://germain.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Paris</settlement>
            <repository>Bibliothèque nationale de France, département des Manuscrits and Bibliothèque de l'Arsenal</repository>
            <collection>Manuscrits de Sophie Germain</collection>
            <idno type="shelfmark">Français 9115</idno>
          </msIdentifier>
          <head>Papiers de Sophie GERMAIN. — Recueil de dissertations et problèmes mathématiques et physiques.</head>
          <msContents>
            <summary>Vues 161 à 180 du volume, dans la
            numérotation de Gallica (une vue par image) ; lot 9 de vingt vues.
            La foliotation au crayon de la BnF, quand elle a pu être lue, est
            donnée par un milestone[@unit='folio'] ; elle n'est jamais déduite.
            Les vues absentes de la transcription ne portent rien à lire et sont
            omises ; le saut dans la numérotation en est le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          <history><origin><origDate>1801-1900</origDate><note>Datation du catalogue, reproduite telle quelle.</note></origin></history>
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875">https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875</ref>
                <note>Fac-similé numérique de la Bibliothèque nationale de France
                sur Gallica, servi par l'API IIIF. L'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> pointe la vue correspondante dans
                le lecteur de Gallica.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription de manuscrits de mathématiciens numérisés dans Gallica, une passe de vingt vues
        par conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\add</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> ; <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi> (vue de Gallica) ;
        <hi rend="monospace">\folio</hi> devient <hi rend="monospace">milestone[@unit='folio']</hi>
        (foliotation de la BnF, jamais déduite).</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="germain-tei" version="1">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/germain-project">https://github.com/Commutator-IO/germain-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-09-15" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
      <change when="2026-09-16" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="9">
<p><note type="editorial" resp="#pass">Numérotation des feuillets. La série à l'encre des lots précédents se
poursuit en haut à droite des vues paires : 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88,
89 aux vues 162, 164, 166, 168, 170, 172, 174, 176, 178, 180. Les vues impaires
ne portent pas de nombre à l'encre. La copie latine porte en tête de chaque vue
un nombre entre parenthèses : (120) à (125) aux vues 161 à 166, (128) à la vue
167, (126) à la vue 168, (127) à la vue 169, (129) à (139) aux vues 170 à 180.
Les pages (126) à (128) sont donc reliées hors de leur ordre, ce que la copie
signale elle-même au bas de la vue 166. Tous ces nombres ont été lus sur la
vue ; aucun n'est déduit. Aucune foliotation de la Bibliothèque n'a été lue sur
ces vues, et aucun « f. » n'est donc porté ici.</note></p>
<pb n="161" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f161.item"/><p>(120)</p>
<p><formula notation="TeX">f = \frac{a}{\omega}</formula>, hincque <formula notation="TeX">k = \frac{a^4}{bcc\omega^4}</formula>; tum vero erit
<formula notation="TeX">\sqrt{\frac{2g}{k}} = \frac{c\omega\omega\sqrt{2bg}}{aa}</formula>;
quocirca tempus unius vibrationis erit <formula notation="TeX">= \frac{\pi aa}{\omega\omega c\sqrt{2gb}}</formula>,
hincque ipse sonus a virga editus <formula notation="TeX">= \frac{\omega\omega c\sqrt{2gb}}{\pi aa}</formula>.
Denique cum sit <formula notation="TeX">\cos\omega = \frac{2}{e^\omega + e^{-\omega}}</formula>, erit
<formula notation="TeX">\text{sin}\,\omega = \frac{\pm(e^\omega - e^{-\omega})}{e^\omega + e^{-\omega}}</formula>;
ex priore autem valore, quo sinus <formula notation="TeX">\omega</formula> positivus, erit
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{\alpha}{\beta} = \frac{1 - e^{-2\omega} - e^\omega + e^{-\omega}}{-1 + e^{2\omega} - e^\omega + e^{-\omega}},
\quad\text{hincque}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{\alpha}{\beta}e^\omega = \frac{e^\omega - e^{-\omega} - e^{2\omega} + 1}{-e^\omega + e^{-\omega} + e^{2\omega} - 1} = -1,</formula>
ita ut sit <formula notation="TeX">\frac{\alpha}{\beta} = \frac{-1}{e^\omega} = -e^{-\omega}</formula>; altero autem
casu quo sinus <formula notation="TeX">\omega</formula> est negativus, reperitur
<formula notation="TeX">\frac{\alpha}{\beta} = +\frac{1}{e^\omega} = +e^{-\omega}</formula>; quare si sumamus <formula notation="TeX">\alpha = 1</formula>
erit <formula notation="TeX">\beta = \mp e^\omega</formula>, hincque <formula notation="TeX">\gamma = 1 \pm e^\omega</formula> et <formula notation="TeX">\delta = 1 \mp e^\omega</formula>,
ubi signa superiora valent, si <formula notation="TeX">\text{sin}\,\omega</formula> est positivus, inferiora si negativus.
His igitur valoribus inventis aequatio pro motu virgae perfecte est determinata,
quae quo simplicius repraesentetur, notetur, ob <formula notation="TeX">f = \frac{a}{\uncertain{\Phi}}</formula> esse
<formula notation="TeX">\frac{s}{f} = \frac{s}{\omega}</formula>; unde si ponatur brevitatis gratia <formula notation="TeX">\frac{\uncertain{1}}{a} = \omega</formula>,
ut sit <formula notation="TeX">\frac{s}{f} = u\omega</formula>, hoc valore posito aequatio nostra pro motu erit:
<note type="editorial" resp="#pass">transcrit tel qu'on le lit sur la vue : le dénominateur de <formula notation="TeX">f</formula> a la forme
d'un <formula notation="TeX">\Phi</formula> (en tête de page, <formula notation="TeX">f = \frac{a}{\omega}</formula>), le second membre de
<formula notation="TeX">\frac{s}{f}</formula> est écrit <formula notation="TeX">\frac{s}{\omega}</formula>, et la définition abrégée
<formula notation="TeX">\frac{1}{a} = \omega</formula>, alors que la suite (<formula notation="TeX">\frac{s}{f} = u\omega</formula>) demande
<formula notation="TeX">\frac{s\omega}{a}</formula> et <formula notation="TeX">\frac{s}{a} = u</formula>. Le numérateur « 1 » peut être un
<formula notation="TeX">s</formula> de grande taille.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">y = C\text{sin}\,\Bigl(\zeta + t\,\frac{\omega\omega c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl(e^{u\omega} \mp e^{(1-u)\omega} + (1 \pm e^\omega)\text{sin.}\,u\omega + (1 \mp e^\omega)\cos.u\omega\bigr)</formula>
ex qua ad quodvis tempus <formula notation="TeX">t</formula> status virgae elasticae cognoscitur, si modo valor
literae <formula notation="TeX">\omega</formula> rite fuerit definitus.</p>
<pb n="162" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f162.item"/><p>(121)</p>
<p>§. 16. Cum igitur <formula notation="TeX">\omega</formula> denotet arcum circuli, cujus radius est <formula notation="TeX">= 1</formula>, in primo
quadrante haud difficulter perspicitur, post casum <formula notation="TeX">\omega = 0</formula> nullum alium angulum
satisfacere; semper enim erit <formula notation="TeX">\cos\omega &lt; \frac{2}{e^\omega + e^{-\omega}}</formula>, quod ita
ostendi potest. Cum sit per series
<formula notation="TeX" rend="display">\cos\omega = 1 - \frac{\omega\omega}{1.2} + \frac{\omega^4}{1.2.3.4} - \frac{\omega^6}{1.2.3.4.5.6} + \&amp;c. \quad\text{et}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">e^\omega + e^{-\omega} = 2\Bigl(1 + \frac{\omega\omega}{1.2} + \frac{\omega^4}{1.2.3.4} + \frac{\omega^6}{1.2.3.4.5.6} + \&amp;c\Bigr) \quad\text{erit}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\cos\omega\,(e^\omega + e^{-\omega}) = 2\Bigl(1 - \frac{\omega^4}{6}\Bigr)</formula>
qui valor manifesto minor est quam <formula notation="TeX">2</formula>, nisi valor ipsius <formula notation="TeX">\omega</formula> angulum rectum
superet.</p>
<div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 2.</head>
<p>§. 17. Deinde manifestum est, neque in secundo neque in tertio quadrante reperiri
valorem ipsius <formula notation="TeX">\omega</formula>, quia in his quadrantibus cosinus sunt negativi, formula
autem <formula notation="TeX">\frac{2}{e^\omega + e^{-\omega}}</formula> semper est positiva. At in quarto quadrante,
ubi cosinus iterum fiunt positivi, dabitur valor non multum tres angulos rectos
superans. Sit igitur <formula notation="TeX">\zeta</formula> signum anguli recti, sive <formula notation="TeX">\zeta = \frac{\pi}{2}</formula>, ac
ponatur <formula notation="TeX">\omega = 3\zeta + \varphi</formula>, fietque <formula notation="TeX">\cos\omega = \text{sin.}\,\varphi</formula>, unde fieri debet
<formula notation="TeX" rend="display">\text{sin.}\,\varphi = \frac{2}{e^{3\zeta+\varphi} + e^{-3\zeta-\varphi}};</formula>
ubi facile perspicitur, angulum <formula notation="TeX">\varphi</formula> valde esse parvum, quia numerus
<formula notation="TeX">e^{3\zeta}</formula>, ob <formula notation="TeX">3\zeta = 4{,}71239</formula> et <formula notation="TeX">e = 2{,}71828</formula>, est satis magnus, scilicet
proxime <formula notation="TeX">= 111{,}31</formula>, pro quo scribamus <hi rend="italic">n</hi>. Jam quia <formula notation="TeX">\text{sin}\,\varphi = \varphi</formula>,
proxime, <formula notation="TeX">e^\varphi = 1 + \varphi</formula> et <formula notation="TeX">e^{-\varphi} = 1 = 1 - \varphi</formula> nostra aequatio erit
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi = \frac{2n}{nn(1+\varphi) + 1 - \varphi}, \quad\text{sive}\quad \varphi = \frac{2n}{nn+1} \ \text{proxime};</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« <formula notation="TeX">e^{-\varphi} = 1 = 1 - \varphi</formula> » est écrit ainsi sur le feuillet. La lettre
rendue ici par <formula notation="TeX">\zeta</formula> est un signe bouclé en forme de <formula notation="TeX">\zeta</formula>, pris pour
« signum anguli recti ».</note></p>
<pb n="163" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f163.item"/><p>(122)</p>
<p>sumi igitur circiter poterit <formula notation="TeX">\varphi = \frac{2}{n} = \frac{1}{56}</formula>; unde patet angulum
<formula notation="TeX">\varphi</formula> vix unum gradum superare, ita ut sit <formula notation="TeX">\omega = 3\zeta + 1^\circ</formula> circiter</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 3.</head>
<p>§. 18. Progrediamur ad quintum quadrantem, et manifestum est hic iterum dari
valorem tantillo minorem quam <formula notation="TeX">5\zeta</formula>; defectus enim aliquot minuta prima non
excedet. Porro vero sextus et septimus vacui manebunt; in octavo autem reperietur
<formula notation="TeX">\omega = 7\zeta</formula>, tam prope ut excessus sentiri nequeat; sicque valores ulteriores
erunt continuo exactius <formula notation="TeX">\omega = 9\zeta</formula>, <formula notation="TeX">\omega = 11\zeta</formula>, &amp;c.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 4</head>
<p>§. 19. Quod si ergo in primo valore exiguum discrimen unius gradus negligamus,
omnes valores anguli <formula notation="TeX">\omega</formula> erunt <formula notation="TeX">3\zeta</formula>, <formula notation="TeX">5\zeta</formula>, <formula notation="TeX">7\zeta</formula>, <formula notation="TeX">9\zeta</formula>, <formula notation="TeX">11\zeta</formula>,
&amp;c qui secundum numeros impares in infinitum progrediuntur, unde nostra virga
infinitos sonos simplices edere poterit, qui sequentibus numeris exprimentur:
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{9\zeta c\sqrt{2gb}}{2aa};\quad \frac{25\zeta c\sqrt{2gb}}{2aa};\quad
\frac{49\zeta c\sqrt{2gb}}{2aa};\quad \frac{81\zeta c\sqrt{2gb}}{2aa};\quad \&amp;c.</formula>
qui ergo soni secundum numeros, <formula notation="TeX">9</formula>. <formula notation="TeX">25</formula>, <formula notation="TeX">49</formula>, <formula notation="TeX">81</formula> &amp;c. progrediuntur, quorum
primus pro fundamentali haberi potest; proximus vero ad hunc rationem tenebit ut
<formula notation="TeX">25 : 9</formula>, quod intervallum complectitur unam octavam cum tritono. Unde si sonus
fundamentalis fuerit b, sequens futurus erit <hi rend="italic">cis</hi>, qui ergo
<unclear>sonus simul auditus</unclear> valde ingratam dissonantiam referat.
<note type="editorial" resp="#pass">« cis » est souligné sur le feuillet.</note></p>
<pb n="164" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f164.item"/><p>(123)</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Scholion 1.</head>
<p>§. 20. Quodsi igitur pro singulis istis valoribus anguli <formula notation="TeX">\omega</formula> formentur valores
ipsius <formula notation="TeX">y</formula>, eorum quotcunque invicem conjuncti exhibebunt motus, quos nostra virga
recipere poterit. Si hoc modo omnes infiniti valores ipsius <formula notation="TeX">\omega</formula> invicem
conjungantur, ac pro quolibet literis <formula notation="TeX">C</formula> et <formula notation="TeX">\zeta</formula> generatim quicunque alii
valores tribuantur, aequatio obtinebitur generalis, quae omnes plane motus, qui in
virga locum habere possunt, in se complectetur. <unclear>Haec</unclear> igitur designemus, sequentem
habebit formam:
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{align}
y ={}&amp; C\text{sin}\,\Bigl(\zeta + t\,\frac{\omega\omega c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega} \mp e^{(1-u)\omega} + (1 \pm e^\omega)\text{sin.}\,u\omega + (1 \mp e^\omega)\cos.u\omega\bigr\}\\
&amp;+ C'\text{sin}\,\Bigl(\zeta + t\,\frac{\omega'\omega'c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega'} \mp e^{(1-u)\omega'} + (1 \pm e^{\omega'})\text{sin.}\,u\omega' + (1 \mp e^{\omega'})\cos.u\omega'\bigr\}\\
&amp;+ C''\text{sin}\,\Bigl(\zeta + t.\frac{\omega''\omega''c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega''} \mp e^{(1-u)\omega''} + (1 \pm e^{\omega''})\text{sin.}\,u\omega'' + (1 \mp e^{\omega''})\cos.u\omega''\bigr\}\\
&amp;\&amp;c \qquad\qquad \&amp;c
\end{align}</formula>
ubi litera <formula notation="TeX">u</formula> denotet fractionem <formula notation="TeX">\frac{s}{a}</formula>, et signa superiora valeant si
angulorum <formula notation="TeX">\omega</formula>, <formula notation="TeX">\omega'</formula>, <formula notation="TeX">\omega''</formula> &amp;c sinus fuerint positivi, inferiora vero
si fuerint negativi</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Scholion 2</head>
<p>§. 21. Quod si sonum fundamentalem, quo est proxime <formula notation="TeX">\omega = 3\zeta</formula>, et qui
continet motum simplicissimum, quo virga contremiscere potest, attentius
consideremus, facile colligere licet, curvam, quam virga inter vibrandum induit,
axem ad minimum in duobus punctis secare <unclear>debeat</unclear>, ita ut quasi duos nodos formet.
Si enim axem
<note type="editorial" resp="#pass">la fin de « debeat » est reprise à la plume par-dessus d'autres lettres ;
le « ut » de « ita ut » est de même surchargé.</note></p>
<pb n="165" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f165.item"/><p>(124)</p>
<p>nusquam secaret, dum singula ejus puncta ab axe recedunt, eodem motu continuo
ulterius recedere deberent, quia virga a nullis plane viribus coercetur; quod inde
etiam perspicuum est quod hoc casu centrum gravitatis virgae immotum esse debeat.
Si porro virga in motu suo unicum nodum formaret, circa quem quasi gyraretur,
motum semel conceptum gyratorium perpetuo conservare deberet. Hinc igitur patet,
virgam inter vibrandum ejusmodi formam <formula notation="TeX">eLOMf</formula> esse habituram,
<note type="authorial" place="margin">Tab. II. fig. 6.</note>
quae situm naturalem, seu axem <formula notation="TeX">EF</formula> in duobus punctis <formula notation="TeX">L</formula>, <formula notation="TeX">M</formula> secat. Hoc idem vero
etiam nostra formula declarat: quia enim angulus <formula notation="TeX">\omega</formula> hic subito tres angulos
rectos superat, anguli <formula notation="TeX">u\omega</formula>, sive <formula notation="TeX">\frac{\omega s}{a}</formula>, dum quantitas <formula notation="TeX">s</formula> usque
ad <formula notation="TeX">a</formula> augetur, angulos <unclear>referenda</unclear> <formula notation="TeX">0</formula> usque ad <formula notation="TeX">3\zeta</formula> continuo
ascendentes, quorum sinus et cosinus interea bis contraria signa recipiunt, unde
duobus casibus contingere potest, ut applicata <formula notation="TeX">y</formula> evanescat. Eodem modo intelligere
licet, pro secundo ipsius <formula notation="TeX">\omega</formula> valore <formula notation="TeX">= 5\zeta</formula> curvam virgae tres nodos habere
debere, pro sequente, <formula notation="TeX">\omega = 7\zeta</formula>, quatuor, et ita porro. Singuli autem isti
nodi sive intersectiones cum axe <formula notation="TeX">EF</formula> pro quovis valore ipsius <formula notation="TeX">\omega</formula> ex hac
aequatione elici poterunt:
<formula notation="TeX" rend="display">e^{u\omega} \mp e^{(1-u)\omega} + (1 \pm e^\omega)\text{sin.}\,\omega u + (1 \mp e^\omega)\cos.\omega u = 0</formula>
quippe ex qua valores literae <formula notation="TeX">u = \frac{s}{a}</formula> ipsos nodos declarabunt. Scilicet
literae <formula notation="TeX">u</formula>, incipiendo a <formula notation="TeX">0</formula>, continuo majores tribuantur valores usque ad <formula notation="TeX">1</formula>, et
casus notentur, quibus ista formula evanescit; si enim quispiam valor jam evadat
valde parvus per regulam approximationis
<note type="editorial" resp="#pass">« nusquam », au début de la page, est écrit par-dessus un autre mot ;
« plane », « patet », « aequatione » et « poterunt » portent des lettres
reprises à la plume. « Tab. II. fig. 6. » est dans la marge de gauche, en
regard de la ligne qui nomme la figure <formula notation="TeX">eLOMf</formula> ; aucune planche n'est sur ces
vues.</note></p>
<pb n="166" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f166.item"/><p>(125)</p>
<p>veri ejus valores facile <unclear>deteguntur</unclear>.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Scholion 3</head>
<p>§. 22. Quo haec clarius perspiciantur, casum primum, quo <formula notation="TeX">\omega = 3\zeta</formula> circiter,
ideoque ejus sinus negativus, accuratius perpendamus. Erit igitur, primo factore,
constante seu a tempore pendente, omisso:
<formula notation="TeX" rend="display">y = \cdots\ e^{u\omega} + e^{\omega(1-u)} + (1 - e^\omega)\text{sin}\,u\omega + (1 + e^\omega)\cos u\omega,</formula>
cujus valores pro tribus casibus <formula notation="TeX">u = 0</formula>, <formula notation="TeX">u = 1</formula>, <formula notation="TeX">u = \frac{1}{2}</formula> definiamus, ut
applicatas non solum pro utroque termino <formula notation="TeX">E</formula> et <formula notation="TeX">F</formula>, sed etiam pro puncto medio
<hi rend="italic">O</hi>, scilicet <formula notation="TeX">Ee</formula>, <formula notation="TeX">Ff</formula>, et <formula notation="TeX">Oo</formula>, obtineamus. Primo igitur, posito <formula notation="TeX">u = 0</formula> erit
<formula notation="TeX">Ee = 2(1 + e^\omega)</formula>; posito autem <formula notation="TeX">u = 1</formula>, prodit applicata
<formula notation="TeX" rend="display">Ff = e^\omega + 1 + (1 - e^\omega)\text{sin}\,\omega + (1 + e^\omega)\cos.\omega,</formula>
qui valor, ob <formula notation="TeX">\text{sin.}\,\omega = -1</formula> et <formula notation="TeX">\cos\omega = \frac{2}{e^\omega + e^{-\omega}}</formula>,
abit in hunc: <formula notation="TeX">Ff = 2(1 + e^\omega)</formula>, sicque hae duae applicatae <formula notation="TeX">Ee</formula> et <formula notation="TeX">Ff</formula> inter se
erunt aequales; at pro puncto medio <formula notation="TeX">O</formula>, ubi fit <formula notation="TeX">u = \frac{1}{2}</formula>, hincque
<formula notation="TeX">\text{sin.}\,\frac{1}{2}\omega = \text{sin.}\,\frac{3}{2}\zeta = \frac{1}{\sqrt{2}}</formula> et
<formula notation="TeX">\cos\frac{\omega}{2} = -\frac{1}{\sqrt{2}}</formula>, erit applicata
<formula notation="TeX" rend="display">Oo = e^{\frac{\omega}{2}} + e^{\frac{\omega}{2}} + \frac{(1 - e^\omega)}{\sqrt{2}} - \frac{(1 + e^\omega)}{\sqrt{2}} = 2e^{\frac{\omega}{2}} - \sqrt{2}.e^\omega,</formula>
qui valor, ob <formula notation="TeX">e^\omega = 111</formula> et <formula notation="TeX">e^{\frac{\omega}{2}} = 10\frac{1}{2}</formula>, abit in
<formula notation="TeX">21 - 111.\sqrt{2}</formula>; unde patet, hanc applicatam esse negativam, prorsus uti figura
refert. Possumus etiam simili modo positionem tangentium pro his locis exhibere ex
formula
<formula notation="TeX" rend="display">\Bigl(\frac{dy}{ds}\Bigr) = \cdots\ e^{u\omega} - e^{\omega(1-u)} + (1 - e^\omega)\cos.u\omega - (1 + e^\omega)\text{sin.}\,u\omega,</formula>
quae formula, posito <formula notation="TeX">u = 0</formula>, pro termino <formula notation="TeX">E</formula> praebet:
<formula notation="TeX" rend="display">\Bigl(\frac{dy}{ds}\Bigr) = 1 - e^\omega + 1 - e^\omega = 2(1 - e^\omega) = -2(e^\omega - 1);</formula>
<note type="authorial" place="margin">(voyez p. 126 après 12<unclear>8</unclear>)</note>
<note type="editorial" resp="#pass">« <hi rend="italic">O</hi> » est souligné. La mention entre parenthèses, en français, est
écrite à la fin de la dernière ligne, d'une plume plus fine ; le dernier chiffre de
« 128 » a la même forme que le 6 de « 126 » et n'est pas sûr. La page qui suit dans
la reliure (vue 167) porte « (128) » et continue le cas II ; la suite du présent
calcul, « tum vero, posito <formula notation="TeX">u = 1</formula> », est à la page « (126) », vue 168.</note></p>
<pb n="167" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f167.item"/><p>(128)</p>
<p>ideoque <formula notation="TeX">\frac{\alpha}{\beta}e^{2\omega} = -1</formula>, unde fit <formula notation="TeX">\frac{\alpha}{\beta} = -e^{-2\omega}</formula>.
Posteriore vero casu colligitur
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{\alpha}{\beta} = \frac{-e^{-\omega}\sqrt{2}(e^{2\omega} + e^{-2\omega}) + 2e^{-\omega}}{e^\omega\sqrt{2}(e^{2\omega} + e^{-2\omega}) - 2e^\omega} = \frac{-1}{e^{2\omega}} = -e^{-\omega}.</formula>
Utroque ergo casu, sive sinus et cosinus anguli <hi rend="italic"><formula notation="TeX">\omega</formula></hi> sint ambo positivi,
sive ambo negativi, pro fractione <formula notation="TeX">\frac{\alpha}{\beta}</formula> idem valor obtinetur. Quare
si ponatur <formula notation="TeX">\alpha = 1</formula>, erit <formula notation="TeX">\beta = -e^{2\omega}</formula>, hincque <formula notation="TeX">\gamma = 1 + e^{2\omega}</formula>
et <formula notation="TeX">\delta = 1 - e^{2\omega}</formula>; quibus valoribus inventis aequatio pro motu virgae, si
iterum loco <formula notation="TeX">\frac{s}{a}</formula> scribamus <hi rend="italic">u</hi>, erit haec
<formula notation="TeX" rend="display">y = C\text{sin}\,\Bigl(\zeta + t\sqrt{\frac{2g}{k}}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega} - e^{\omega(2-u)} + (1 + e^{2\omega})\text{sin.}\,u\omega + (1 - e^\omega)\cos.u\omega\bigr\}.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">au dernier membre de la fraction, « <formula notation="TeX">-e^{-\omega}</formula> », et au dernier terme de
l'équation, « <formula notation="TeX">(1 - e^\omega)</formula> », l'exposant est écrit sans le 2 que portent les
lignes précédentes (<formula notation="TeX">-e^{-2\omega}</formula>, <formula notation="TeX">\delta = 1 - e^{2\omega}</formula>) ; transcrit tel quel.</note></p>
<p>Quicunque autem valores pro angulo <formula notation="TeX">\omega</formula> ex aequatione
<formula notation="TeX" rend="display">\operatorname{tang}\omega = \frac{e^\omega - e^{-\omega}}{e^\omega + e^{-\omega}}</formula>
eruentur, ex singulis habetur
<formula notation="TeX" rend="display">f = \frac{a}{\omega}, \ \text{hincque}\ f^4 = \frac{a^4}{\omega^4} = bcck, \ \text{unde fit}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">k = \frac{a^4}{bcc\omega^4} \ \text{et}\ \sqrt{\frac{2g}{k}} = \frac{\omega\omega c\sqrt{2gb}}{aa},</formula>
hincque porro ut ante tempus unius oscillationis erit:
<formula notation="TeX" rend="display">\pi\sqrt{\frac{k}{2g}} = \frac{\pi aa}{\omega\omega c\sqrt{2gb}},</formula>
et sonus a virga elastica editus <formula notation="TeX">= \frac{\omega\omega c\sqrt{2gb}}{\pi aa}</formula>. Totum ergo
negotium huc est reductum, ut ex aequatione
<formula notation="TeX" rend="display">\operatorname{tang}.\omega = \frac{e^\omega - e^{-\omega}}{e^\omega + e^{-\omega}}</formula>
omnes valores anguli <formula notation="TeX">\omega</formula> eruantur; ubi quidem statim liquet, valorem
<formula notation="TeX">\omega = 0</formula> satisfacere, unde autem nullus motus sequitur; quare pro reliquis
valoribus singulos quadrantes percurramus. Pro primo igitur quadrante per series
habebimus:</p>
<pb n="168" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f168.item"/><p>(126)</p>
<p>tum vero, posito <formula notation="TeX">u = 1</formula>, pro termino <formula notation="TeX">F</formula> erit
<formula notation="TeX" rend="display">\Bigl(\frac{dy}{ds}\Bigr) = e^\omega - 1 + (1 - e^\omega)\cos.\omega - (1 + e^\omega)\text{sin.}\,\omega,</formula>
qui valor, ob <formula notation="TeX">\cos.\omega = -1</formula> et <formula notation="TeX">\text{sin.}\,\omega = \frac{2}{e^\omega}</formula> rejecto termino
<formula notation="TeX">e^{-\omega}</formula>, ut pote minimo, reducitur ad <formula notation="TeX">\bigl(\frac{dy}{ds}\bigr) = 2(e^\omega - 1)</formula>;
unde patet angulos <formula notation="TeX">EeL</formula> et <formula notation="TeX">FfM</formula> esse inter se aequales. Pro puncto autem medio <formula notation="TeX">O</formula>,
ubi <formula notation="TeX">u = \frac{1}{2}</formula>, prodit
<formula notation="TeX" rend="display">\Bigl(\frac{dy}{ds}\Bigr) = (1 - e^\omega)\cos\tfrac{1}{2}\omega - (1 + e^\omega)\text{sin.}\,\tfrac{1}{2}\omega = -\sqrt{2},</formula>
qui valor, si calculus accuratius institueretur, prodiret <formula notation="TeX">= 0</formula>, ita ut tangens in
puncto <hi rend="italic">o</hi> axi sit parallela. Simili prorsus modo etiam sequentes casus, ubi
<formula notation="TeX">\omega = 5\zeta</formula> vel <formula notation="TeX">7\zeta</formula> vel <formula notation="TeX">9\zeta</formula> expendere licebit.
<note type="editorial" resp="#pass">dans la première formule, le <formula notation="TeX">\omega</formula> de « <formula notation="TeX">\cos.\omega</formula> » est repris à la plume.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Evolutio casus II quo alter terminus liber relinquitur, alter vero, circa stylum mobilis figitur</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Problema</head>
<p>§. 23. Si virga elastica in termino <formula notation="TeX">E</formula> fuerit libera, in altero vero <formula notation="TeX">F</formula> stylo
affixa, circa quem tamen libere moveri possit, investigare omnes vibrationes
regulares, quibus ea contremiscere potest.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Solutio</head>
<p>Quia ergo pro termino <formula notation="TeX">E</formula>, ubi <formula notation="TeX">s = 0</formula>, ut ante est
<formula notation="TeX">\bigl(\frac{ddy}{ds^2}\bigr) = 0</formula> et <formula notation="TeX">\bigl(\frac{d^3y}{ds^3}\bigr) = 0</formula>, erit etiam ut
ante <formula notation="TeX">\alpha + \beta - \delta = 0</formula> et <formula notation="TeX">\alpha - \beta - \gamma = 0</formula>, unde fit
<formula notation="TeX">\gamma = \alpha - \beta</formula> et <formula notation="TeX">\delta = \alpha + \beta</formula>. Pro altero termino simpliciter
fixo, ubi <formula notation="TeX">s = a</formula>, posito</p>
<pb n="169" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f169.item"/><p>(127)</p>
<p>iterum <formula notation="TeX">\frac{a}{f} = \omega</formula>, primo debet esse <formula notation="TeX">y = 0</formula>, tum vero etiam
<formula notation="TeX">\bigl(\frac{ddy}{ds^2}\bigr) = 0</formula>. Prior conditio dat
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha e^\omega + \beta e^{-\omega} + \gamma\text{sin.}\,\omega + \delta\cos.\omega = 0</formula>
posterior vero
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha e^\omega + \beta e^{-\omega} - \gamma\text{sin.}\,\omega - \delta\cos.\omega = 0</formula>
quae aequationes, loco <formula notation="TeX">\gamma</formula> et <formula notation="TeX">\delta</formula> substitutis valoribus, abeunt in sequentes:
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha(e^\omega + \text{sin.}\,\omega + \cos.\omega) + \beta(e^{-\omega} - \text{sin.}\,\omega + \cos.\omega) = 0 \quad\text{et}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha(e^\omega - \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega) + \beta(e^{-\omega} + \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega) = 0;</formula>
unde geminus valor oritur
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{\alpha}{\beta} = -\frac{(e^{-\omega} - \text{sin}\,\omega + \cos.\omega)}{e^\omega + \text{sin}\,\omega + \cos.\omega} = -\frac{(e^{-\omega} + \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega)}{e^\omega - \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega}.</formula>
Ponatur iterum <formula notation="TeX">\text{sin.}\,\omega + \cos.\omega = p</formula> et <formula notation="TeX">\text{sin}\,\omega - \cos.\omega = q</formula>, ut sit
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{-e^{-\omega} + q}{e^\omega + p} = \frac{-e^{-\omega} - q}{e^\omega \uncertain{+} p},</formula>
unde colligitur haec aequatio:
<formula notation="TeX" rend="display">-1 + pe^{-\omega} + qe^\omega - pq = -1 - qe^\omega - pe^{-\omega} - pq</formula>
sive <formula notation="TeX">pe^{-\omega} + qe^\omega = 0</formula>, unde concluditur
<formula notation="TeX">\operatorname{tang}.\omega = \frac{e^\omega - e^{-\omega}}{e^\omega + e^{-\omega}}</formula>
quocirca habebimus, vel
<formula notation="TeX" rend="display">\text{sin}\,\omega = \frac{e^\omega - e^{-\omega}}{\sqrt{2}(e^{2\omega} + e^{-2\omega})} \quad\text{et}\quad \cos.\omega = \frac{e^\omega + e^{-\omega}}{\sqrt{2}(e^{2\omega} + e^{-2\omega})}, \ \text{vel}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{sin.}\,\omega = \frac{-e^\omega + e^{-\omega}}{\sqrt{2}(e^{2\omega} + e^{-2\omega})} \quad\text{et}\quad \cos.\omega = \frac{-e^\omega - e^{-\omega}}{\sqrt{2}(e^{2\omega} + e^{-2\omega})}.</formula>
ex prioribus valoribus colligitur
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{\alpha}{\beta} = \frac{-e^{-\omega}\sqrt{2}(e^{2\omega} + e^{-2\omega}) - 2e^{-\omega}}{e^\omega\sqrt{2}(e^{2\omega} + e^{-2\omega}) + 2e^\omega}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">au second dénominateur de la proportion, le signe devant <formula notation="TeX">p</formula> ressemble à un
« + », comme au premier, alors que la ligne précédente donne <formula notation="TeX">e^\omega - \text{sin.}\,\omega
- \cos.\omega</formula>. Le radical des valeurs de <formula notation="TeX">\text{sin.}\,\omega</formula> et <formula notation="TeX">\cos.\omega</formula> est
transcrit <formula notation="TeX">\sqrt{2}(\ldots)</formula> : on ne voit pas sur la vue s'il couvre la
parenthèse.</note></p>
<pb n="170" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f170.item"/><p>(129)</p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{sin}\,\omega\,(e^\omega + e^{-\omega}) = 2\omega\Bigl(1 + \frac{1}{3}\omega\omega - \frac{1}{30}\omega^4\Bigr) \quad\text{et}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\cos.\omega\,(e^\omega - e^{-\omega}) = 2\omega\Bigl(1 - \frac{1}{3}\omega\omega - \frac{1}{30}\omega^4\Bigr);</formula>
unde patet, priorem formulam per totum primum quadrantem majorem esse quam
posteriorem, ita ut in hoc quadrante nullus reperiatur valor pro angulo <formula notation="TeX">\omega</formula>.
In secundo autem quadrante, ubi omnes tangentes sunt negativi, nullus iterum dari
potest, neque etiam in quarto, sexto, octavo et omnibus paribus. Reliquos quadrantes
in corollariis percurramus.
<note type="editorial" resp="#pass">« unde » et « esse », en tête de deux lignes, sont d'une écriture plus
petite ; le « In » de « In secundo » est écrit sur une autre lettre.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 1.</head>
<p>§. 24. Consideremus igitur tertium quadrantem, ubi cum sit <formula notation="TeX">\omega</formula> majus quam
<formula notation="TeX">\pi</formula>, formula <formula notation="TeX">\frac{e^\omega - e^{-\omega}}{e^\omega + e^{-\omega}}</formula> parum ab unitate
deficiet, unde angulus <formula notation="TeX">\omega</formula> aliquando minor erit quam <formula notation="TeX">\pi + 45^\circ</formula>. Hinc
sumto iterum <formula notation="TeX">\zeta</formula> pro signo anguli recti statuamus
<formula notation="TeX">\omega = \pi + \frac{1}{2}\zeta - \varphi</formula>, eritque
<formula notation="TeX" rend="display">\operatorname{tang}\omega = \operatorname{tang}\bigl(\tfrac{1}{2}\zeta - \varphi\bigr) = \frac{1 - \operatorname{tang}\varphi}{1 + \operatorname{tang}.\varphi}.</formula>
Cum igitur sit
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{1 - \operatorname{tang}\varphi}{1 + \operatorname{tang}\varphi} = \frac{e^\omega - e^{-\omega}}{e^\omega + e^{-\omega}} = \frac{1 - e^{-2\omega}}{1 + e^{-2\omega}},</formula>
hinc, manifesto est <formula notation="TeX">\operatorname{tang}\varphi = e^{-2\omega} = \frac{1}{e^{2\pi + \zeta - 2\varphi}}</formula>,
in quo exponente angulum exiguum <hi rend="italic"><formula notation="TeX">\varphi</formula></hi> negligere licet, ita ut subducto
calculo reperiatur <formula notation="TeX">\operatorname{tang}\varphi = \frac{1}{2576}</formula>; sicque angulus
<formula notation="TeX">\varphi</formula> vix unum minutum superat, in quod tuto negligi potest ita ut primus valor
sit <formula notation="TeX">\omega = \pi + \frac{1}{2}\zeta = 225^\circ</formula>, cujus tam sinus quam cosinus est
<formula notation="TeX">= -\frac{1}{\sqrt{2}}</formula>.</p>
<pb n="171" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f171.item"/><p>(130)</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 2</head>
<p>§. 25. Pergamus igitur ad quartum quadrantem, ubi angulus <formula notation="TeX">\omega</formula> multo minus
discrepabit a <formula notation="TeX">2\pi + 45^\circ</formula>. Hic autem tam sinus quam cosinus erit
<formula notation="TeX">= +\frac{1}{\sqrt{2}}</formula>. Simili modo ex septimo quadrante nanciscimur
<formula notation="TeX">\omega = 3\pi + \frac{1}{2}\zeta</formula>, tam sinu quam cosinu existente
<formula notation="TeX">= -\frac{1}{\sqrt{2}}</formula>; nonus vero quadrans suppeditat
<formula notation="TeX">\omega = 4\pi + \frac{1}{2}\zeta</formula>; undecimus <formula notation="TeX">\omega = 5\pi + \frac{1}{2}\zeta</formula>, et ita
porro.
<note type="editorial" resp="#pass">« quartum » est bien ce que porte le feuillet ; l'angle voisin de
<formula notation="TeX">2\pi + 45^\circ</formula> appartient au cinquième quadrant.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 3.</head>
<p>§. 26. Cum igitur sit <formula notation="TeX">\zeta = \frac{\pi}{4}</formula>, omnes valores pro angulo
<hi rend="italic"><formula notation="TeX">\omega</formula></hi> hactenus inventi sequenti modo progrediuntur:
<formula notation="TeX" rend="display">1^{\text{dus}}\ \omega = \frac{5\pi}{4};\quad 2^{\text{dus}}\ \omega = \frac{9\pi}{4};\quad
3^{\text{dus}}\ \omega = \frac{13\pi}{4};\quad 4^{\text{dus}}\ \omega = \frac{17\pi}{4};\ \&amp;c.</formula>
unde omnes soni simplices, quos ista virga edere potest, sequentibus numeris
exprimentur:
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{25\pi c\sqrt{2gb}}{16aa};\quad \frac{81\pi c\sqrt{2gb}}{16aa};\quad
\frac{169\pi c\sqrt{2gb}}{16aa};\quad \frac{289\pi c\sqrt{2gb}}{16aa};</formula>
quorum primus fundamentalis censetur; unde si secundus simul exaudiatur, erit primus
ad secundum ut <formula notation="TeX">25</formula> ad <formula notation="TeX">81</formula> hoc est ut <formula notation="TeX">1 : 3\frac{6}{25}</formula>, seu proxime ut
<formula notation="TeX">1 : 3\frac{1}{4}</formula>. Ergo si sonus fundamentalis fuerit <formula notation="TeX">C</formula>, sequens erit <hi rend="italic">gis</hi>,
quem tamen sonum uno commate superabit, sicque harmonia parum grata existet
<note type="editorial" resp="#pass">« <formula notation="TeX">\zeta = \frac{\pi}{4}</formula> » est écrit ainsi, alors que <formula notation="TeX">\zeta</formula> désigne depuis
le § 16 l'angle droit, <formula notation="TeX">\frac{\pi}{2}</formula>.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 4</head>
<p>§. 27. Cum hic sonus fundamentalis, seu gravissimus, quem virga</p>
<pb n="172" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f172.item"/><p>(131)</p>
<p>haec edere potest sit <formula notation="TeX">= \frac{25\pi c\sqrt{2gb}}{16aa}</formula>, casu autem primo, quo
uterque terminus erat liber, sonus fundamentalis repertus fuerit
<formula notation="TeX">\frac{9\zeta c\sqrt{2gb}}{2aa} = \frac{9\pi c\sqrt{2gb}}{4aa}</formula>, ille se habebit ad
hunc ut <formula notation="TeX">25 : 36</formula>, ita ut casu primo eadem virga sonum edat fere una quinta
acutiorem. Scilicet si sonus casu primo editus fuerit <hi rend="italic">g</hi>, tum sonus secundo
casu editus erit gravior <hi rend="italic">cis</hi>, quod intervallum a musicis falsa quinta
appellatur. Hic igitur utique notari meretur, quod si virga utrinque libera edat
sonum <hi rend="italic">g</hi> tum eadem virga altero termino simpliciter fixa subito editura sit
sonum graviorem <hi rend="italic">cis</hi>, id quod experientia facile comprobari potest
<note type="editorial" resp="#pass">« cis » est souligné les deux fois ; « g » ne l'est pas sur le feuillet et
n'est mis en italique ici que comme nom de note. Le « r » de « graviorem » est
repris à la plume.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Scholion. 1</head>
<p>§. 28. Inventis igitur omnibus valoribus anguli <formula notation="TeX">\omega</formula>, quos designemus per
<formula notation="TeX">\omega'</formula>, <formula notation="TeX">\omega''</formula>, <formula notation="TeX">\omega'''</formula>, <formula notation="TeX">\omega''''</formula> &amp;c. omnes motus irregulares, quos
nostra virga edere potest, per combinationem generalissimam formularum ex his
valoribus natarum in sequenti expressione continebuntur:
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{align}
y ={}&amp; C\text{sin}\,\Bigl(\zeta + t\,\frac{\omega\omega c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega} - e^{\omega(2-u)} + (1 + e^{2\omega})\text{sin.}\,u\omega + (1 - e^{2\omega})\cos.u\omega\bigr\}\\
&amp;+ C'\text{sin}\,\Bigl(\zeta' + t\,\frac{\omega'\omega'c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega'} - e^{\omega'(2-u)} + (1 + e^{2\omega'})\text{sin.}\,u\omega' + (1 - e^{2\omega''})\cos.u\omega'\bigr\}\\
&amp;+ C''\text{sin}\,\Bigl(\zeta'' + t\,\frac{\omega''\omega''c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega''} - e^{\omega''(2-u)} + (1 + e^{2\omega''})\text{sin.}\,u\omega'' + (1 - e^{2\omega''})\cos.u\omega''\bigr\}
\end{align}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">à la deuxième ligne, l'exposant du dernier terme porte <formula notation="TeX">\omega''</formula> là où les
autres termes de la ligne portent <formula notation="TeX">\omega'</formula> ; transcrit tel quel. À la première
ligne, « cos » est écrit par-dessus un autre mot.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Scholion 2.</head>
<p>§. 29. Examinemus etiam figuram, quam virga induet dum sonum</p>
<pb n="173" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f173.item"/><p>(132)</p>
<p>principalem <unclear>purum</unclear> reddit. Hunc in finem evolvamus expressionem pro
applicata <formula notation="TeX">y</formula> inventam, neglecto iterum factore constante seu a tempore pendente,
atque habebimus
<formula notation="TeX" rend="display">y = 1(e^{u\omega} + \text{sin.}\,u\omega + \cos.u\omega) - e^{2\omega}(e^{-u\omega} - \text{sin.}\,u\omega + \cos.u\omega),</formula>
ubi jam vidimus, ob <formula notation="TeX">\omega = \frac{5\pi}{4}</formula> esse <formula notation="TeX">e^{2\omega} = 2576</formula>; tum vero loco
<hi rend="italic">u</hi> sumamus successive sequentes valores: <formula notation="TeX">u = 0</formula>, <formula notation="TeX">u = \frac{1}{5}</formula>,
<formula notation="TeX">u = \frac{2}{5}</formula>, <formula notation="TeX">u = \frac{3}{5}</formula>, <formula notation="TeX">u = \frac{4}{5}</formula>, <formula notation="TeX">u = 1</formula>, ubi pro postremo casu
jam novimus esse <formula notation="TeX">y = 0</formula>.</p>
<p>I. Sit igitur <formula notation="TeX">u = 0</formula>, sive <formula notation="TeX">s = 0</formula>, eritque
<formula notation="TeX" rend="display">y = 2 - 2e^{2\omega} = -5150,</formula>
quae ergo est applicata pro termino <formula notation="TeX">E</formula>.</p>
<p>II. Sit <formula notation="TeX">u = \frac{1}{5}</formula> sive <formula notation="TeX">s = \frac{1}{5}a</formula>, erit
<formula notation="TeX" rend="display">y = (e^{\frac{1}{5}\omega} + \text{sin.}\,\tfrac{1}{5}\omega + \cos.\tfrac{1}{5}\omega) - e^{2\omega}(e^{-\frac{1}{5}\omega} - \text{sin.}\,\tfrac{1}{5}\omega + \cos.\tfrac{1}{5}\omega).</formula>
Hic autem ob <formula notation="TeX">\omega = \frac{5\pi}{4}</formula> erit
<formula notation="TeX" rend="display">\tfrac{1}{5}\omega = \frac{\pi}{4} = 45^\circ \ \text{et}\ e^{\frac{1}{5}\omega} = 2{,}1933 \ \text{et}\quad
e^{-\frac{1}{5}\omega} = 0{,}4559,</formula>
hincque fiet
<formula notation="TeX" rend="display">y = 3{,}6075 - 2576.0{,}4559 = -1171.</formula></p>
<p>III. Sit <formula notation="TeX">u = \frac{2}{5}</formula> seu <formula notation="TeX">s = \frac{2}{5}a</formula> erit
<formula notation="TeX" rend="display">y = (e^{\frac{2\omega}{5}} + \text{sin.}\,\tfrac{2}{5}\omega + \cos.\tfrac{2}{5}\omega) - e^{2\omega}(e^{-\frac{2\omega}{5}} - \text{sin.}\,\tfrac{2}{5}\omega + \cos.\tfrac{2}{5}\omega).</formula>
Jam ob <formula notation="TeX">\omega = \frac{5\pi}{4}</formula>, erit <formula notation="TeX">\frac{2}{5}\omega = \frac{1}{2}\pi = 90^\circ</formula> et
<formula notation="TeX" rend="display">e^{\frac{2\omega}{5}} = 4{,}8104 \ \text{et}\ e^{-\frac{2\omega}{5}} = 0{,}20791</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« (132) » en haut, au milieu ; pas de nombre à l'encre. « principalem
<unclear>purum</unclear> reddit » achève la phrase de la vue 172, « dum sonum ». « Hunc in finem » est suivi d'un trait vertical ; « cos » du
premier membre de la formule III est surchargé. Dans « Jam ob <formula notation="TeX">\omega</formula> », un trait
vertical sépare « ob » de <formula notation="TeX">\omega</formula>. Dans cette main le chiffre 3 a la forme d'un 9 :
« <formula notation="TeX">\frac{3}{5}</formula> », « 2,1933 » et « 3,6075 » sont lus ainsi d'après le calcul qu'ils
servent, la forme seule donnant « <formula notation="TeX">\frac{9}{5}</formula> », « 2,1999 » et « 9,6075 ».</note></p>
<pb n="174" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f174.item"/><p>(133)</p>
<p>hincque colligitur:
<formula notation="TeX" rend="display">y = 5{,}8104 + 2576.0{,}7921 = 0{,}2079.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">le résultat est écrit « 0,2079 », que le produit <formula notation="TeX">2576 \times 0{,}7921</formula> ne
donne pas ; transcrit tel quel.</note></p>
<p>IV. Sit nunc <formula notation="TeX">u = \frac{3}{5}</formula>, <formula notation="TeX">s = \frac{3}{5}a</formula>, eritque
<formula notation="TeX" rend="display">y = (e^{\frac{3}{5}\omega} + \text{sin.}\tfrac{3}{5}\omega + \cos.\tfrac{3}{5}\omega) - e^{2\omega}(e^{-\frac{3}{5}\omega} - \text{sin.}\tfrac{3}{5}\omega + \cos.\tfrac{3}{5}\omega),</formula>
ubi est
<formula notation="TeX" rend="display">\tfrac{3}{5}\omega = \tfrac{3}{4}\pi = 135^\circ, \ \text{ideoque}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">e^{\frac{3}{5}\omega} = 10{,}550 \ \text{et}\ e^{-\frac{3}{5}\omega} = 0{,}0948, \ \text{hincque erit}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\struck{y = 10{,}550 \ \text{et}\ e^{-\frac{3}{5}\omega} = \ldots}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">y = 10{,}550 + 2576.1{,}3194 = 3387.</formula></p>
<p>V. Sit nunc <formula notation="TeX">u = \frac{4}{5}</formula>, <del>seu</del> <formula notation="TeX">s = \frac{4}{5}\omega</formula>, ac fiet
<formula notation="TeX" rend="display">y = (e^{\frac{4}{5}\omega} + \text{sin.}\tfrac{4}{5}\omega + \cos.\tfrac{4}{5}\omega) - e^{2\omega}(e^{-\frac{4}{5}\omega} - \text{sin.}\tfrac{4}{5}\omega + \cos.\tfrac{4}{5}\omega)</formula>
et ob
<formula notation="TeX" rend="display">\tfrac{3}{5}\omega = \pi = 180^\circ\ e^{\frac{4}{5}\omega} = 23{,}140 \ \text{et}\ e^{-\frac{4}{5}\omega} = 0{,}0432</formula>
erit
<formula notation="TeX" rend="display">y = 22{,}140 + 2576.0{,}9568 = 2487.</formula>
Talis igitur forma quam virga inter vibrandum recipiet in tabula (fig. 7)
<del>exhibebitur</del> exhibetur, ubi neminem offendat magnitudo applicatarum, quippe
quae per numerum quempiam praegrandem divisae sunt intelligendae. Haec ergo curva non
nisi unicum habet nodum in puncto <hi rend="italic">O</hi>, unde satis concludere licet, sequentem
curvam, quae ex valore <formula notation="TeX">\omega = \frac{9\pi}{2}</formula> nascitur, habituram esse duos nodos,
sequentem tres, et ita porro.
<note type="authorial" place="margin">Tab. II. fig. 7</note>
<note type="editorial" resp="#pass">« (133) » en haut, au milieu ; le nombre 86 est à l'encre en haut à droite.
La ligne biffée sous « hincque erit » est barrée d'un trait continu et son dernier
membre ne se lit pas sous la rature ; elle reprend la ligne précédente. Au V,
« <formula notation="TeX">s = \frac{4}{5}\omega</formula> » et « <formula notation="TeX">\frac{3}{5}\omega = \pi</formula> » sont écrits ainsi, là où
le calcul demande <formula notation="TeX">\frac{4}{5}a</formula> et <formula notation="TeX">\frac{4}{5}\omega</formula>. Dans cette main le 3 est un
petit chiffre sans hampe, le 9 a une longue queue : « 3387 », « 23,140 » et
« 0,0432 » sont lus d'après cette distinction. « <formula notation="TeX">\omega = \frac{9\pi}{2}</formula> » est écrit
ainsi, alors que le § 26 (vue 171) donne pour second valeur <formula notation="TeX">\frac{9\pi}{4}</formula>. « Tab. II. fig. 7 » est dans la
marge de droite, en regard de « recipiet ».</note></p>
<pb n="175" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f175.item"/><p>(134)</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Evolutio casus III. quo alter terminus liber, alter vero muro firmiter infixus statuitur</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Problema</head>
<p>§. 30. Si virga elastica in termino <formula notation="TeX">E</formula> fuerit libera, in altero autem termino <formula notation="TeX">F</formula>
quasi muro infixa, investigare omnes vibrationes regulares, quibus ea contremiscere
potest.</p>
<p><hi rend="italic">Solutio.</hi></p>
<p>Conditio ad terminum <formula notation="TeX">E</formula> pertinens statim nobis praebet ut ante
<formula notation="TeX">\gamma = \alpha - \beta</formula> et <formula notation="TeX">\delta = \alpha + \beta</formula>; tum vero, posito <formula notation="TeX">s = a</formula>
factoque <formula notation="TeX">\frac{a}{f} = \omega</formula>, debet esse tam <formula notation="TeX">y = 0</formula>, quam
<formula notation="TeX">\bigl(\frac{dy}{ds}\bigr) = 0</formula>; unde istas deducimus aequationes:
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha e^\omega + \beta e^{-\omega} + \gamma\,\text{sin.}\,\omega + \delta\cos.\omega = 0 \quad\text{et}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha e^\omega - \beta e^{-\omega} + \gamma\cos.\omega - \delta\,\text{sin.}\,\omega = 0,</formula>
in quibus si loco <formula notation="TeX">\gamma</formula> et <formula notation="TeX">\delta</formula> valores inventi substituantur, prodibunt
sequentes:
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha(e^\omega + \text{sin.}\,\omega + \cos.\omega) + \beta(e^{-\omega} - \text{sin.}\,\omega + \cos.\omega) = 0 \quad\text{et}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha(e^\omega + \cos.\omega - \text{sin.}\,\omega) - \beta(e^{-\omega} + \cos.\omega + \text{sin.}\,\omega) = 0,</formula>
hincque duplici modo elicitur
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{\alpha}{\beta} = \frac{-e^{-\omega} + \text{sin.}\,\omega - \cos.\omega}{e^\omega + \text{sin.}\,\omega + \cos.\omega} = \frac{e^{-\omega} + \cos.\omega + \text{sin.}\,\omega}{e^\omega + \cos.\omega - \text{sin.}\,\omega}.</formula>
Ponatur iterum, uti hactenus fecimus, <formula notation="TeX">\text{sin.}\,\omega + \cos\omega = p</formula> et
<formula notation="TeX">\text{sin.}\,\omega - \cos.\omega = q</formula>, ut habeamus
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{-e^{-\omega} + q}{e^\omega + p} = \frac{e^{-\omega} + p}{e^\omega - q},</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« (134) » en haut, au milieu ; pas de nombre à l'encre. « Evolutio casus
III. » et « Problema » sont soulignés, et un trait sépare le titre du problème ;
« Solutio. » est souligné. « terminus » est écrit « terminos ». Dans la
quatrième équation, le signe devant <formula notation="TeX">\beta</formula> est un « <formula notation="TeX">-</formula> » très appuyé, peut-être
écrit sur un « <formula notation="TeX">+</formula> » ; dans la première, un point est porté entre « <formula notation="TeX">+</formula> » et
<formula notation="TeX">\gamma</formula>. Au début de la dernière ligne de texte, « sin. » est écrit par-dessus
un autre mot.</note></p>
<pb n="176" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f176.item"/><p>(135)</p>
<p>cujus aequationis resolutio praebet
<formula notation="TeX" rend="display">2 + (p - q)(e^\omega + e^{-\omega}) + pp + qq = 0,</formula>
unde ob
<formula notation="TeX" rend="display">pp + qq = 2 \quad\text{et}\quad p - q = 2\cos.\omega \ \text{reperitur}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\cos.\omega = \frac{-2}{e^\omega + e^{-\omega}},</formula>
unde patet cosinum anguli <hi rend="italic"><formula notation="TeX">\omega</formula></hi> semper fore negativum, ideoque angulum
<formula notation="TeX">\omega</formula> in quadrantibus secundo et tertio, item sexto et septimo, item decimo et
undecimo, &amp;c. quaeri debere. Ex cognito autem cosinu <hi rend="italic"><formula notation="TeX">\omega</formula></hi> concluditur vel
<formula notation="TeX" rend="display">\text{sin.}\,\omega = \frac{e^\omega - e^{-\omega}}{e^\omega + e^{-\omega}} \quad\text{vel}\quad \text{sin.}\,\omega = \frac{-e^\omega + e^{-\omega}}{e^\omega + e^{-\omega}},</formula>
quos duos casus sollicite a se invicem distingui oportet. At ex priore casu
colligitur:
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{\alpha}{\beta} = \frac{1 - e^{-2\omega} + e^\omega - e^{-\omega}}{-1 + e^{2\omega} + e^\omega - e^{-\omega}} = \frac{1}{e^\omega};</formula>
ex altero autem valore ipsius <formula notation="TeX">\text{sin.}\,\omega</formula> colligitur
<formula notation="TeX">\frac{\alpha}{\beta} = -\frac{1}{e^\omega}</formula>. Rite igitur his casibus combinandis
impetrabimus sequentes valores:
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha = 1, \quad \beta = \pm e^\omega, \quad \gamma = 1 \mp e^\omega \ \text{et}\ \delta = 1 \pm e^\omega,</formula>
quibus substitutis aequatio pro hoc motu simplici erit
<formula notation="TeX" rend="display">y = C\,\text{sin}\Bigl(\zeta + t\frac{\sqrt{2g}}{k}\Bigr).\bigl\{e^{u\omega} \pm e^{\omega(1-u)} + (1 \mp e^\omega)\,\text{sin.}\,u\omega + (1 \pm e^\omega)\cos.u\omega\bigr\}</formula>
ubi, ut hactenus, denotat <formula notation="TeX">u</formula> fractionem <formula notation="TeX">\frac{s}{a}</formula>, denique erit ut ante
<formula notation="TeX" rend="display">f = \frac{a}{\omega}, \quad k = \frac{a^4}{bc\omega^4}, \quad \sqrt{\frac{2g}{k}} = \frac{\omega\omega\sqrt{2gb}}{aa},</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« (135) » en haut, au milieu ; le nombre 87 est à l'encre en haut à droite.
Le second « sin. » des deux valeurs du sinus est écrit par-dessus un mot
empâté. Le dénominateur de <formula notation="TeX">k</formula> est lu « <formula notation="TeX">bc\omega^4</formula> » et le numérateur de la
dernière fraction « <formula notation="TeX">\omega\omega\sqrt{2gb}</formula> », sans le <formula notation="TeX">c</formula> que portent ces
formules aux vues 161 et 167 ; le numérateur de « <formula notation="TeX">\sqrt{\frac{2g}{k}}</formula> » sous le
radical n'est pas sûr. « fractionem » est écrit sur un autre mot.</note></p>
<pb n="177" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f177.item"/><p>(136)</p>
<p>tempus unius oscillationis <formula notation="TeX">= \frac{\pi aa}{\omega\omega c\sqrt{2gb}}</formula> et sonus editus
<formula notation="TeX">= \frac{\omega\omega c\sqrt{2gb}}{\pi aa}</formula>. Valores anguli <formula notation="TeX">\omega</formula> in corollariis
investigabimus.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium I.</head>
<p>§. 31. Pro secundo quadrante ponamus <formula notation="TeX">\omega = \zeta + \varphi</formula>, ubi
<hi rend="italic"><formula notation="TeX">\zeta</formula></hi> iterum est character anguli recti, eritque
<formula notation="TeX">\cos\omega = -\text{sin.}\,\varphi</formula>, ita ut esse debeat
<formula notation="TeX" rend="display">\text{sin.}\,\varphi = \frac{2}{e^\omega + e^{-\omega}} = \frac{2}{e^{\zeta + \varphi} + e^{-\zeta - \varphi}},</formula>
unde fieri debet
<formula notation="TeX" rend="display">e^{\zeta + \varphi}\,\text{sin.}\,\varphi + e^{-\zeta - \varphi}\,\text{sin.}\,\varphi = 2</formula>
est vero per series
<formula notation="TeX" rend="display">e^{\zeta + \varphi} = e^\zeta\bigl(1 + \varphi + \tfrac{1}{2}\varphi\varphi + \tfrac{1}{6}\varphi^3\bigr) \quad\text{et}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">e^{-\zeta - \varphi} = e^{-\zeta}\bigl(1 - \varphi + \tfrac{1}{2}\varphi\varphi - \tfrac{1}{6}\varphi^3\bigr);</formula>
quare cum sit <formula notation="TeX">\text{sin.}\,\varphi = \varphi - \frac{1}{6}\varphi^3</formula>, erit
<formula notation="TeX" rend="display">e^\zeta\bigl(\varphi + \varphi\varphi + \tfrac{1}{3}\varphi^3\bigr) + e^{-\zeta}\bigl(\varphi - \varphi\varphi + \tfrac{1}{3}\varphi^3\bigr) = 2.</formula>
Hinc si altiores ipsius <formula notation="TeX">\varphi</formula> potestates negligantur, erit
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi = \frac{2}{e^\zeta + e^{-\zeta}}; \ \text{ubi notetur esse}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">e^\zeta = e^{\frac{1}{2}\pi} = 4{,}8104 \ \text{et}\ e^{-\zeta} = 0{,}2079,</formula>
ita ut sit
<formula notation="TeX" rend="display">\text{sin}\,\varphi = \frac{2}{5{,}0183} = \frac{1}{2{,}5091}, \ \text{hinc}\ \varphi = 23^\circ, 29'.</formula>
Cum igitur sit <formula notation="TeX">\varphi = 0{,}3985</formula>, admittamus etiam potestatem <formula notation="TeX">\varphi\varphi</formula>, ejusque
loco scribamus <formula notation="TeX">0{,}3985^2</formula>, quo facto erit
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi = \frac{2}{e^\zeta 1{,}3985 + e^{-\zeta}0{,}6015} = \frac{2}{6{,}8524} = \frac{1}{3{,}4262},</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« (136) » en haut, au milieu ; pas de nombre à l'encre. « Corollarium I. »
est souligné, ainsi que la lettre de l'angle droit dans « ubi <formula notation="TeX">\zeta</formula> iterum ».
Les nombres où entre le chiffre 3 (« 0,3985 », « 1,3985 », « 3,4262 », « 23° ») sont
lus d'après la distinction du 3 et du 9 dite en tête du fichier.</note></p>
<pb n="178" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f178.item"/><p>(137)</p>
<p>unde fit <formula notation="TeX">\varphi = 16^\circ, 58'</formula>. Hic autem angulus adhuc minor prodiret, si etiam
cubi <formula notation="TeX">\varphi^3</formula> rationem haberemus: interim tamen haec methodus nimis est incerta, ut
tantum vero proxime angulum <formula notation="TeX">\varphi</formula> elicere queamus, unde aliam methodum ingredi
convenit.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 2.</head>
<p>§. 32. Quando angulus <formula notation="TeX">\varphi</formula>, jam propemodum est cognitus, convertatur is in
minuta secunda, quorum numerus sit <hi rend="italic">n</hi>; hinc quaeratur idem arcus <formula notation="TeX">\varphi</formula> in
partibus radii, et cum sit <formula notation="TeX">\pi = 180^\circ = 648000''</formula>, fiat ut
<formula notation="TeX">648000 : \pi</formula>, ita <formula notation="TeX">n''</formula> ad arcum, qui sit <formula notation="TeX">= m</formula>, eritque
<formula notation="TeX">m = \frac{n\pi}{648000}</formula>, hincque <formula notation="TeX">lm = ln - 5{,}3144251</formula>, sive
<formula notation="TeX">lm = ln + 4{,}6855749</formula>; tum igitur erit <formula notation="TeX">\varphi = m</formula>, et esse oportet
<formula notation="TeX" rend="display">\text{sin}\,\varphi = \frac{2}{e^{\zeta + m} + e^{-\zeta - m}}.</formula>
Hinc jam pro libitu sumatur aliquis valor pro <formula notation="TeX">\varphi</formula>, multum a veritate abludens,
verbi gratia <formula notation="TeX">\varphi = 12^\circ</formula>, eritque <formula notation="TeX">n = 43200''</formula>, unde reperitur
<formula notation="TeX">m = 0{,}20944</formula>. Cum ergo sit
<formula notation="TeX" rend="display">\zeta = \frac{\pi}{2} = 1{,}57079, \ \text{erit}\ \zeta + m = 1{,}78023, \ \text{hinc}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">le^{\zeta + m} = 1{,}78023 \times 0{,}43429 = 0{,}77314,</formula>
sicque erit
<formula notation="TeX" rend="display">e^{\zeta + m} = 5{,}9312 \ \text{et}\ e^{-\zeta - m} = 0{,}1686;</formula>
quocirca deberet esse
<formula notation="TeX">\text{sin}.\,12^\circ = \frac{2}{6{,}0998} = \frac{1}{3{,}0499}</formula>; est vero
<formula notation="TeX" rend="display">l\,\text{sin}.\,12^\circ = 9{,}31788 \ \text{et}\ l.\frac{1}{3{,}0499} = 9{,}51572,</formula>
qui posterior logarithmus quia nimis est magnus, signum est angulum <formula notation="TeX">\varphi</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« (137) » en haut, au milieu ; le nombre 88 est à l'encre en haut à droite.
« Corollarium 2. » est souligné, ainsi que « n » et le « <formula notation="TeX">\pi</formula> » de la proportion.
Dans « <formula notation="TeX">l\,\text{sin}.\,12^\circ</formula> », le « 12 » est repris à la plume. « <formula notation="TeX">l</formula> » note le
logarithme. Les nombres où entre le chiffre 3 sont lus d'après la distinction du
3 et du 9 dite en tête du fichier ; tous se vérifient par le calcul qu'ils servent.
La page s'arrête sur « angulum <formula notation="TeX">\varphi</formula> ».</note></p>
<pb n="179" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f179.item"/><p>(138)</p>
<p>majorem accipi debere. Medium hos duos valores praebet
<formula notation="TeX">\varphi = 15^\circ = \frac{\pi}{12}</formula>, unde statim colligitur
<formula notation="TeX" rend="display">m = 0{,}26180, \ \text{hinc}\ \zeta + m = 1{,}83259 \ \text{et}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">le^{\zeta + m} = 1{,}83256.0{,}43429 = 0{,}79405, \ \text{ergo}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">e^{\zeta + m} = 6{,}22980 \ \text{et}\ e^{-\zeta - m} = 0{,}16067,</formula>
consequenter
<formula notation="TeX" rend="display">\text{sin}.\,15^\circ = \frac{2}{6{,}38447} = \frac{1}{3{,}19223}; \ \text{est vero}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">l.\,\text{sin}.\,15^\circ = 9{,}412996 \ \text{et}\ l\frac{1}{3{,}19223} = 495905.</formula>
Si ergo pro <formula notation="TeX">\text{sin}\,\varphi</formula>, medium inter hos valores accipiamus, reperietur
<formula notation="TeX">\varphi = 16^\circ.33</formula>. Quia igitur superius medium erat nimis parvum, etiam hoc erit
aliquantillo nimis parvum, unde satis tuto concludimus fore <formula notation="TeX">\varphi = 16^\circ.45'</formula>,
id quod pro nostro instituto sufficit, eritque ergo
<formula notation="TeX" rend="display">\omega = \zeta + 16^\circ.45' = 106^\circ.45'.</formula>
sive erit proxime <formula notation="TeX">\omega = \frac{3}{5}\pi</formula>, ita ut sonus hinc oriendus prodeat
<formula notation="TeX">= \frac{9\pi c\sqrt{2gb}}{25aa}</formula>, qui est fundamentalis pro hoc casu, et se habet ad
fundamentalem casus primi ut <formula notation="TeX">\frac{9}{25}</formula> ad <formula notation="TeX">\frac{9}{4}</formula>, hoc est ut <formula notation="TeX">4</formula> ad <formula notation="TeX">25</formula> ut
<formula notation="TeX">1</formula> ad <formula notation="TeX">6\frac{1}{4}</formula>, ita ut iste sonus sit fere duabus octavis cum
<unclear>semisse</unclear> gravior quam primo casu; unde si sonus iste fuerit <formula notation="TeX">C</formula>, sonus primi
casus fit <hi rend="italic">gis</hi>, sonus autem secundi casus <hi rend="italic">d</hi>. Hunc autem motum figura
octava repraesentat.
<note type="authorial" place="margin">Tab. II fig. 8</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Corollarium 3.</head>
<p>§. 33. In tertio quadrante reperiemus secundum sonum, ponendo
<formula notation="TeX">\omega = 3\zeta - \varphi</formula>, unde fit
<note type="editorial" resp="#pass">« (138) » en haut, au milieu ; pas de nombre à l'encre. Un trait vertical
sépare « hos » de « duos ». Le premier facteur du produit est écrit « 1,83256 »,
une ligne après « 1,83259 » ; le second logarithme est écrit « 495905 », sans
caractéristique. Les nombres où entre le chiffre 3 sont lus d'après la distinction
du 3 et du 9 dite en tête du fichier : « <formula notation="TeX">\frac{3}{5}\pi</formula> » (<formula notation="TeX">108^\circ</formula>) et « 9π »
au numérateur du son s'accordent avec le calcul. « gis » et « d » sont soulignés,
ainsi que « Corollarium 3. » ; « Tab. II fig. 8 » est dans la marge de gauche, en
regard des deux lignes qui nomment les sons. Dans « repraesentat », « ae » est
repris à la plume.</note></p>
<pb n="180" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b90724875/f180.item"/><p>(139)
<formula notation="TeX" rend="display">\text{sin}.\,\varphi = \frac{2}{e^{3\zeta - \varphi} + e^{-3\zeta + \varphi}},</formula>
et quia angulus <formula notation="TeX">\varphi</formula> negligi potest, hinc sequitur, uti supra §. 17, angulum
<formula notation="TeX">\varphi</formula> vix unum gradum superare, ita ut pro nostro instituto, penitus negligi queat.
Sequentes vero valores ipsius <formula notation="TeX">\omega</formula> erunt <formula notation="TeX">5\zeta</formula>, <formula notation="TeX">7\zeta</formula>, <formula notation="TeX">9\zeta</formula> &amp;c. ita ut
soni ex omnibus his valoribus oriundi sint:
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{9\pi c\sqrt{2gb}}{4aa}, \quad \frac{25\pi c\sqrt{2gb}}{4aa}, \quad
\frac{49\pi c\sqrt{2gb}}{4aa}, \quad \frac{81\pi c\sqrt{2gb}}{4aa}\ \&amp;c.</formula>
unde patet, post sonum fundamentalem sequentes omnes prorsus convenire cum iis, quos
eadem virga casu primo edebat.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Scholion</head>
<p>§. 34. Quodsi jam omnes valores anguli <formula notation="TeX">\omega</formula> designentur per <formula notation="TeX">\omega</formula>, <formula notation="TeX">\omega'</formula>,
<formula notation="TeX">\omega''</formula>, <formula notation="TeX">\omega'''</formula> &amp;c. et loco <formula notation="TeX">\frac{s}{a}</formula> scribamus <hi rend="italic">u</hi>, aequatio
generalis, omnes plane sonos seu motus mixtos complectens, erit
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{align}
y ={}&amp; C\,\text{sin}\Bigl(\zeta + t\,\frac{\omega\omega c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega} \pm e^{\omega(1-u)} + (1 \mp e^\omega)\,\text{sin.}\,u\omega + (1 \pm e^\omega)\cos.u\omega\bigr\}\\
&amp;+ C'\,\text{sin}\Bigl(\zeta' + t\,\frac{\omega'\omega'c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega'} \pm e^{\omega'(1-u)} + (1 \mp e^{\omega'})\,\text{sin.}\,u\omega' + (1 \pm e^{\omega'})\cos u\omega'\bigr\}\\
&amp;+ C''\,\text{sin}\Bigl(\zeta'' + t\,\frac{\omega''\omega''c\sqrt{2gb}}{aa}\Bigr)\bigl\{e^{u\omega''} \pm e^{\omega''(1-u)} + (1 \mp e^{\omega''})\,\text{sin.}\,u\omega'' + (1 \pm e^{\omega''})\cos.u\omega''\bigr\}\\
&amp;\&amp;c. \qquad \&amp;c. \qquad \&amp;c.
\end{align}</formula>
ubi signorum ambiguorum superiora valent pro iis angulis <formula notation="TeX">\omega</formula>, <formula notation="TeX">\omega'</formula>,
<formula notation="TeX">\omega''</formula>, quorum sinus sunt positivi, inferiora autem pro negativis.
<note type="editorial" resp="#pass">« (139) » en haut, au milieu ; le nombre 89 est à l'encre en haut à droite.
Un trait vertical précède « et quia ». « Scholion » est souligné, et suivi d'un
trait ; « u » est souligné. Le « s » final de « positivis » est repris à la plume.
La page s'arrête sur « negativis », au bas du lot.</note></p>
</div>
</div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
