<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Manuscrits de François Viète, NAL 1644, vues 1–20 — transcription</title>
        <author>François Viète</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-09-23">2026-09-23</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5.5 (claude-opus-5-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">germain.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Lecture automatique — non vérifiée</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-09-23">2026-09-23</date>
        <availability status="free">
          <licence target="https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/">CC0 1.0</licence>
          <p>Le manuscrit transcrit est dans le domaine public. Cette
          transcription est une première lecture automatique, non vérifiée, placée
          dans le domaine public (CC0) ; aucune image n'est reproduite — le
          fac-similé est celui de Gallica, cité vue par vue. Source gallica.bnf.fr /
          Bibliothèque nationale de France. La source LaTeX dont ce fichier
          dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/germain-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://germain.commutator.io/">https://germain.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Paris</settlement>
            <repository>Bibliothèque nationale de France, département des Manuscrits and Bibliothèque de l'Arsenal</repository>
            <collection>Manuscrits de François Viète</collection>
            <idno type="shelfmark">NAL 1644</idno>
          </msIdentifier>
          <head>Viète (François). Papiers divers. NAL 1644</head>
          <msContents>
            <summary>Vues 1 à 20 du volume, dans la
            numérotation de Gallica (une vue par image) ; lot 1 de vingt vues.
            La foliotation au crayon de la BnF, quand elle a pu être lue, est
            donnée par un milestone[@unit='folio'] ; elle n'est jamais déduite.
            Les vues absentes de la transcription ne portent rien à lire et sont
            omises ; le saut dans la numérotation en est le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q">https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q</ref>
                <note>Fac-similé numérique de la Bibliothèque nationale de France
                sur Gallica, servi par l'API IIIF. L'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> pointe la vue correspondante dans
                le lecteur de Gallica.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription de manuscrits de mathématiciens numérisés dans Gallica, une passe de vingt vues
        par conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\add</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> ; <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi> (vue de Gallica) ;
        <hi rend="monospace">\folio</hi> devient <hi rend="monospace">milestone[@unit='folio']</hi>
        (foliotation de la BnF, jamais déduite).</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="germain-tei" version="1">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/germain-project">https://github.com/Commutator-IO/germain-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-09-23" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
      <change when="2026-09-23" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="1">
<pb n="1" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f1.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Plat de couverture en papier fort, très taché, déchiré et lacunaire dans sa moitié inférieure, collé sur un feuillet de montage plus grand dont le bord blanc dépasse en bas. En haut à gauche, souligné d'une accolade, « Libri 1201 » ; en haut à droite, souligné d'une accolade, « Lat. nouv. acq. 1644 » ; au milieu, une grande lettre « G » à l'encre, et au-dessus, plus pâle, des traits qui paraissent un « G » plus ancien et une autre lettre, <gap reason="illegible"/>. Au milieu de la moitié inférieure, d'une autre main, « Nouv. acq. lat. 1644 ». Cachet rond « Bibliothèque nationale Manuscrits » aux initiales « R.F. » ; en bas, le cachet ovale « ACQ. 8070 (LIBRI) » et, souligné d'une accolade, « R.c. 8070 (73) ». Un « 8 » au crayon clair près du bord gauche, en bas.</note></p>
<p>Francisci Vietæ opera nonnulla</p>
<p>imprimés, <unclear>pag. 84</unclear> de l'edition d'Elzevir 1646. in folio <unclear>p</unclear> 158.</p>
<p><unclear>de</unclear> æquationum recognitione 1.</p>
<p>De <unclear>emendatione</unclear> æquationum 32</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">Le titre est d'une grande écriture cursive, d'une encre plus ancienne que les cotes. La ligne en français qui suit est d'une main plus petite, qui renvoie à l'édition d'Elzevir de 1646 ; le « 158 » est écrit sous « pag. 84 », précédé d'un trait descendant qui peut être un « p ». Les deux lignes de droite, de la même main que la note française semble-t-il, forment une petite table : le « 1 » et le « 32 » paraissent renvoyer à des pages du volume ; un trait clair (crayon ?) en forme de crochet est posé sur le « 32 ». Le deuxième titre est lu avec doute : les jambages laissent voir « em…ntione ».</note></p>
<pb n="2" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f2.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Feuillet de papier plus petit que la page, monté ; au-dessus de son bord supérieur paraît la bande d'un autre papier portant à droite une lettre « C » à l'encre (la même bande, avec le même « C », se voit aux vues 3 et 4). À droite de la première ligne, une lettre « A » isolée, de la main du texte semble-t-il. Dans la marge de gauche, d'une encre plus noire et d'une autre main, « Vid. fol. 2 », souligné. Au-dessus de la première ligne, souligné d'une accolade, « Libri 1201 » ; à droite, souligné d'une accolade, « Lat. nouv. acq. 1644 ». Au pied, « R.c. 8070 (73) » souligné d'une accolade, le cachet ovale « ACQ. 8070 (LIBRI) » et le cachet rond « Bibliothèque nationale Manuscrits » aux initiales « R.F. ». Aucune foliation au crayon n'est visible.</note></p>
<p>Opus <unclear>duplicatæ</unclear> hypostaseos ad mechanicam Geometriam sit facile reducere.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E\,cc \\ + Z\,s.\ \text{in}\ E\,c.\ \text{æq.}\ D\,ss. \end{array}</formula></p>
<p>Si fiat <formula notation="TeX">D\,s.</formula> ad <formula notation="TeX">Z\,s.</formula> ita quævis recta <formula notation="TeX">D</formula> ad <formula notation="TeX">B</formula>. Et facta <formula notation="TeX">D</formula> media et <formula notation="TeX">B</formula> differentia extremarum, inveniantur extremæ quarum minor sit <formula notation="TeX">F</formula>. Denique ut <del><formula notation="TeX">D\,s.</formula> ad <formula notation="TeX">F\,s.</formula></del> <formula notation="TeX">D</formula> ad <formula notation="TeX">F</formula> ita fiat <formula notation="TeX">D\,s.</formula> ad <formula notation="TeX">E\,s.</formula> <unclear>et est</unclear> inter <formula notation="TeX">D</formula> et <formula notation="TeX">F</formula>. Inveniantur duæ mediæ continue proportionales quarum secunda erit ipsa <formula notation="TeX">E</formula> quæsita.
<note type="editorial" resp="#pass">Le <formula notation="TeX">D</formula> de « recta <formula notation="TeX">D</formula> ad <formula notation="TeX">B</formula> » est repassé à l'encre, sur une autre lettre. Les deux mots lus « et est » sont liés et incertains.</note></p>
<div>
<div type="subsection">
<head>Climactica paraplerosis.</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E\,cc. \\ + Z\,ppl.\ \text{in}\ E\,q.\ \text{æq.}\ D\,ss. \end{array}</formula>
<note type="authorial" place="margin">in 2</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Dans la marge de gauche, en regard de cette équation, « in 2 » ; le chiffre a la forme que la main donne aussi à la lettre <formula notation="TeX">Z</formula>, et l'on peut lire « in Z ».</note></p>
<p>fiat ut <formula notation="TeX">Z\,ppl.</formula> ad <formula notation="TeX">D\,pp.</formula> <del><unclear>D est</unclear></del> constituta serie continue proportionalium quarum <formula notation="TeX">Z</formula> prima, <formula notation="TeX">D</formula> secunda, fiat ut <formula notation="TeX">Z</formula> ad quartam ita <formula notation="TeX">D\,q.</formula> ad <formula notation="TeX">C\,q.</formula> <unclear>&amp;</unclear> ut <formula notation="TeX">Z\,p.</formula> ad <formula notation="TeX">C</formula> plano ita <formula notation="TeX">Z</formula> ad <formula notation="TeX">F</formula>. Dataq; <formula notation="TeX">Z</formula> prima &amp; serie quatuor continue proportionalium, <formula notation="TeX">F</formula> composita ex secunda et quarta, inveniantur proportionales, et sit ut <formula notation="TeX">Z</formula> ad secundam ita <formula notation="TeX">Z</formula> pla. ad aliud quod æquale erit ipsi <formula notation="TeX">E\,q.</formula> quæsito.
<note type="editorial" resp="#pass">« constituta » est écrit sur une première forme du mot ; les deux lettres lues « D est » qui précèdent sont barrées d'un trait qui les lie au mot suivant. La lettre lue <formula notation="TeX">C</formula> (« <formula notation="TeX">C\,q.</formula> », « <formula notation="TeX">C</formula> plano ») pourrait être un <formula notation="TeX">G</formula>.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Facillima resolutio æquationum cubicarum affectarum. &amp; opere duplicatæ hypostaseos <unclear>restitutarum</unclear>.}
<note type="editorial" resp="#pass">Le titre est précédé, à gauche, de deux traits de plume obliques.</note></head>
<p><del><gap reason="illegible"/></del> Quemadmodum æquationes cubicæ quorumcunq; tandem modo affectæ ad quadraticas deprimi possunt &amp; radice simplici. Proponatur. <formula notation="TeX">E</formula> <unclear>plani</unclear> cubus plus minusve <formula notation="TeX">Z\,s.</formula> in <formula notation="TeX">E\,c.</formula> æq. <del><formula notation="TeX">Z</formula></del> <formula notation="TeX">B\,ss.</formula> fingatur <formula notation="TeX">\dfrac{E\,c.}{Z}</formula> æquari <formula notation="TeX">A\,q.</formula> atq; ita ordinetur æquatio ut <del><gap reason="illegible"/></del> <del><gap reason="illegible"/></del> æquatio namq; orta sic se habebit <formula notation="TeX">A\,c. + Z\,q.</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æq. <formula notation="TeX">\dfrac{B\,ss.}{Z\,c.}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Le premier mot du paragraphe, avant « Quemadmodum », est surchargé et illisible. Le <formula notation="TeX">B</formula> de « <formula notation="TeX">B\,ss.</formula> » est écrit fortement sur un <formula notation="TeX">Z</formula> barré ; la finale de « <formula notation="TeX">B\,ss.</formula> » compte un jambage de plus, et l'on pourrait lire « <formula notation="TeX">B\,sss.</formula> ». Les deux mots barrés de la ligne suivante sont couverts d'un trait épais.</note></p>
<p>Sit &amp; opere climactices parapleroseos si reducatur in æquationem <unclear>similem</unclear> <formula notation="TeX">E</formula> plani cubus <formula notation="TeX">+</formula> vel <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">-</formula> <formula notation="TeX">Z\,ppl.</formula> in <formula notation="TeX">E\,q.</formula> æq. <formula notation="TeX">B\,ss.</formula> supponatur <formula notation="TeX">\dfrac{E\,q.}{Z}</formula> esse <formula notation="TeX">A</formula> et reducetur in æquationem cubicam a radice simplici <del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>ordinatæ</unclear>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} A\,c. \\ + Z\,q.\ \text{in}\ A\ \text{æq.}\ \dfrac{B\,ss.}{Z\,c.} \end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">En marge de gauche, devant « et reducetur », un signe en forme de croix double, comme un renvoi. Le mot barré après « simplici » est souligné de deux traits et barré ; on devine « quadr… ». Le signe d'égalité est partout l'abréviation « æq. » ou un grand signe bouclé qu'on transcrit « æq. ».</note></p>
<p>atq; ita æquationes omnes a radice planâ solidave aut <gap reason="illegible"/> climactica <unclear>restituuntur</unclear> ad æquationem a radice simplici.</p>
<pb n="3" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f3.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Même disposition qu'à la vue 2 : un petit feuillet monté, au-dessus duquel dépasse la bande portant « C ». Le petit feuillet porte à droite, au-dessus du titre, une lettre « B » à l'encre. Au bord gauche de la vue paraissent, coupés, les mots « Vid. » et « fol. » de la marge de la vue 2 : le feuillet A déborde sous celui-ci. Le texte n'occupe que le tiers supérieur ; le reste de la page est blanc. Aucun numéro de folio.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema</head>
<p>Si fuerit series continue proportionalium numero parium, differentia postremarum cum <supplied resp="#pass">alterne sumptarum</supplied> accepta prima, minus differentia cum alterne sumptarum æquatur extremæ minori plus eadem maiori.</p>
<p>at si proportionales fuerint numero impares, differentia cum alterne sumptarum minus differentia cum postremarum <supplied resp="#pass">alterne sumptarum</supplied> accepta prima, æquatur extremæ minori, plus eadem maiori. Debet autem in serie proposita intelligi prima minor. quod methodo Analyticâ facile patebit.
<note type="editorial" resp="#pass">Les deux « alterne sumptarum » en <hi rend="italic">add</hi> sont des ajouts interlinéaires de la main du texte, écrits au-dessus de « accepta », avec un signe d'insertion dans la première phrase. Le mot transcrit « cum » est partout abrégé en trois jambages et une boucle. Dans la première ligne, « series » est suivi d'un trait qui paraît une lettre reprise.</note></p>
<pb n="5" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f5.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Nouveau feuillet, d'une autre main que les vues 2–3 : une cursive posée, régulière, d'encre pâle. En haut à droite, à l'encre noire et épaisse, le chiffre « 1 », d'un trait plus fort que le texte. À gauche du titre, souligné d'une accolade, « Libri 1201 » ; après le nom, souligné d'une accolade, « Lat. n. a. 1644 ». Cachet rond « Bibliothèque nationale Manuscrits » aux initiales « R.F. » au milieu de la page. Dans la marge de gauche, d'une petite main à l'encre noire, la même semble-t-il que celle de la note de la couverture : « page 84 de l'edition d'Elzevir 1646 in folio. » ; plus bas, une petite lettre « m. » isolée, et « R.c. 8070 (73) » souligné d'une accolade. L'écriture du verso transparaît dans la marge et entre les lignes.</note></p>
</div>
</div>
<div type="section">
<head>Francisci Vietæ De Recognitione Æquationum tractatus.</head>
<div type="subsection">
<head>De dignoscenda æquationum constitutione ex Zetesi, plasmate et Syncrisi. Cap. 1</head>
<p>Generalem et generaliter traditam de numerosa potestatum resolutione doctrinam informat ac perficit tractatus de recognitione æquationum. Præparatione enim indigent æquationes sæpenumero antequam faciliter explicentur. ac præsertim cum potestates de homogeneis magnitudinibus negantur vel ita mixtim homogeneæ magnitudines de potestatibus negantur et affirmantur et affectiones negatæ affirmatis præpollent ac demq; quotquot æquationes fractionibus vel asymmetriis explicentur.</p>
<p>In Geometricis quidem <unclear>ari</unclear><gap reason="illegible"/> fractione vel asymmetria non <unclear>solet</unclear> æquationibus <unclear>offerre</unclear>, quo <unclear>minus</unclear> εὐμηχάνως explicentur. Sicuti neq; vitio negationis. Est enim certum <unclear>semper</unclear> subiectum sub quo operatur Geometra, at abest πολυ<gap reason="illegible"/>, et quo elatior est potestas, affectionisq; gradus, eo maior se prodit in explicando problemate <unclear>ἀρρηξία</unclear> ἢ ἀλογία.
<note type="editorial" resp="#pass">Le cachet couvre la fin du mot après « quidem » et le début de « fractione ». Après « non », le mot lu « solet » a sa finale repassée d'un trait. Les trois mots grecs sont en caractères grecs dans la ligne ; le premier, après « abest », commence par « πολυ » et sa fin n'est pas lue ; celui qui précède « ἢ ἀλογία » est lu avec doute.</note></p>
<p><unclear>Ergo</unclear> vero æquationi quæ proposita est agnita constitutione non tentabit Analysta, quo saxa et scrupulos effugiat. ne ignarus <del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>imitetur</unclear>, deprimet, attollet et undiq; operabitur semper, nova quæ <gap reason="illegible"/> postulaverit <unclear>suscepto</unclear> Zetesi sub alio quam qui proponebatur termino, ad propositam tamen habenti datam differentiam vel rationem.
<note type="editorial" resp="#pass">Le mot barré après « ignarus » commence par « Anat… ». À droite de « rationem. », un signe à l'encre noire et épaisse, en forme de crochet, de la même encre que le « 1 » du haut de la page.</note></p>
<p>Omnino Æquationum <unclear>ortus</unclear> et prima constitutio scitu digna est, <unclear>illaq;</unclear> non solita ab Analysta repetenda et adsignanda quo sibi pateat ad eas <unclear>deductionis</unclear> via.</p>
<p>Æqualitatum constitutio potissimo deprehenditur, Zetesi, plasmate, et Syncrisi.
<note type="editorial" resp="#pass">Le texte s'arrête au bas du premier tiers inférieur ; le reste de la page est blanc.</note></p>
<pb n="6" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f6.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 5 : en haut à droite, à l'envers et en transparence, « Libri 1201 » et son accolade (lus sur la découpe retournée) ; en haut à gauche, la tache noire du « 1 » du recto, et en bas à droite l'accolade de « R.c. 8070 (73) », vus de même par transparence. Aucun nombre n'est écrit sur cette page. Même main et même encre pâle qu'à la vue 5. Le texte s'arrête un peu au-dessous du milieu de la page.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>De Zetesi Caput II</head>
<p>Zetesin non instituit <unclear>tendere</unclear> neq; <del>at</del> ἀτέχνως analysta, tam <unclear>pura</unclear> <unclear>&amp; paris</unclear> affecta &amp; <unclear>affectis</unclear> <unclear>prosequi</unclear> <unclear>dictat</unclear> ratio. Et ideo ad deprehen<supplied resp="#pass">de</supplied>ndam æquationum ad potestates puras pertinentium conditionem, is <unclear>qui</unclear> datis duobus lateribus potestates in genere, ad æquationes affectarum simpliciter potestatum Investigabit &amp; data differentia vel summa laterum, vel suorum graduum cum dato sub iis <gap reason="illegible"/> eorum gradibus paribus vel disparibus facto, alterutrum è lateribus. Ad æquationes denique multipliciter affectarum, affectionem affectioni adiungens, sub dimidiis laterum parodicis gradibus.
<note type="editorial" resp="#pass">La syllabe « de » de « deprehendendam » est ajoutée au-dessus de la ligne par l'auteur, avec un signe d'insertion. Dans la première ligne, un long trait horizontal part de « non » et traverse « instituit » et le mot suivant : c'est d'abord la barre des t, et il n'est pas transcrit comme une rature ; seul « at », repassé d'un trait plus épais, est barré. Le mot grec est en caractères grecs dans la ligne. La deuxième ligne, lue « tam pura &amp; paris affecta &amp; affectis prosequi dictat ratio », est d'une lecture très incertaine.</note></p>
<p><unclear>At</unclear> etiam non se adiget uni quæstionis formulæ, sed se sub Zeteticis exercebit sub quocunq; effecto vel proposito themate.</p>
<p>Quæ Geometrico operi <unclear>aptamus</unclear>, recordabimur latera ad extremas lineas rectas in serie continue proportionalium referri, facta vero sub lateribus, aut laterum paribus vel disparibus gradibus, ad aliquam è mediis potestates.</p>
<p>Et cum incidet in æquationem <unclear>mechanico</unclear> sive bene obviam, de illa condet theorema simile <del><gap reason="illegible"/></del> cuiuscumq; æqualitatis Systaticum et Ecdoticum.
<note type="editorial" resp="#pass">Le mot barré après « simile » est couvert d'un trait épais.</note></p>
<p>Æquationem Æquationi similem regulariter dicimus cum utrobiq; par est potestas, seu æq. alta, ipsaq; affecta affectionibus sub pari gradu, et eadem affectionis nota. Quod si aliud quiddam præterea requiritur speciale et conditionarium, similitudo anomala est.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Constitutiva Æquationum quadraticarum è Zeteticis Cap. III.</head>
<p>Affectarum sane quæ <unclear>adæquant</unclear> quadraticarum constitutio è Zeteticis dignoscitur probè, sunt autem Æquationum huiusmodi tres species καταφατική, ἀποφατική, ἀμφίβολος.</p>
<p>Tribus itaq; theorematis de earum constitutione, Analysta ita poterit ratiocinari.
<note type="editorial" resp="#pass">Les trois noms d'espèces sont écrits en grec dans la ligne. La page s'arrête ici ; la suite est à la vue 7.</note></p>
<pb n="7" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f7.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Recto d'un nouveau feuillet, même main et même encre pâle que les vues 5–6. En haut à droite, à l'encre, le chiffre « 2 ». Au bord gauche de la vue paraît, sous ce feuillet, la marge d'un autre feuillet portant des fins de mots, qui ne sont pas transcrites. Le texte occupe les deux tiers supérieurs de la page ; le bas est blanc, le bord inférieur abîmé.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Καταφατικῆς</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema 1.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> quadratum plus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquetur <formula notation="TeX">Z</formula> quadrato; sunt tres proportionales radices, quarum media est <formula notation="TeX">Z</formula>, differentia vero extremarum <formula notation="TeX">B</formula>. Et fit <formula notation="TeX">A</formula> minor extrema.</p>
<p>Ex Zetetico <unclear>si placet</unclear> data media trium proportionalium linearum rectarum, et differentia inter extremas, Invenire minorem extremam.</p>
<p>quæ enim in lineis rectis locum habent comparationes easdem ad radices easdem quascumq; simplices, planas, solidasve, aut ulterioris ordinis homogeneas posse aptari <unclear>disserunt</unclear> Campanus in libro de proportione.</p>
<p>Sit igitur data <formula notation="TeX">Z</formula> media trium proportionalium, <formula notation="TeX">B</formula> differentia extremarum, et oporteat Invenire minorem extremam. Esto illa <formula notation="TeX">A</formula>. maior igitur erit <formula notation="TeX">A + B</formula>. ducatur minor in maiorem fit <formula notation="TeX">A</formula> quadratum plus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula>. Et vero quando sunt proportionales, quod fit sub extremis æquatur mediæ quadrato: igitur <formula notation="TeX">A</formula> quadratum plus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula>, æquale est <formula notation="TeX">Z</formula> quadrato. id autem ipsum est quod ordinatur.
<note type="editorial" resp="#pass">« sunt proportiona\-les » est repassé à l'encre plus noire en fin de ligne, de même que « minorem » plus haut, écrit sur un premier mot.</note></p>
<p><formula notation="TeX">1Q + 10N.</formula> æquatur <formula notation="TeX">144</formula>. Est <formula notation="TeX">L.\,144</formula> media inter extremas, <unclear>differentia</unclear> est <formula notation="TeX">10</formula>. et fit <formula notation="TeX">1N.</formula> minor extrema seriei trium proportionalium <formula notation="TeX">8.\ 12.\ 18.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« L. 144 » : le côté (la racine) de 144, soit 12, le moyen terme de la série 8, 12, 18. <formula notation="TeX">Q</formula> et <formula notation="TeX">N</formula> sont le carré et le nombre (la racine) de l'exemple numérique ; le <formula notation="TeX">Q</formula> a la forme d'un 2 souligné.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Ἀποφατικῆς</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema II</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> quadratum minus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquetur <formula notation="TeX">Z</formula> quadrato: sunt tres proportionales, quarum media est <formula notation="TeX">Z</formula>, differentia vero extremarum est <formula notation="TeX">B</formula>, et fit <formula notation="TeX">A</formula> maior extrema.</p>
<p>Ex Zetetico, data media trium proportionalium, et differentia inter extremas Invenire maiorem extremam. Esto illa <formula notation="TeX">A</formula>. minor igitur erit <formula notation="TeX">A - B</formula>. ducatur maior in minorem fit <formula notation="TeX">A</formula> quadratum minus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquale <formula notation="TeX">Z</formula> quadrato. Id autem ipsum est quod ordinatur.</p>
<p><formula notation="TeX">1Q - 10N.</formula> æquatur <formula notation="TeX">144</formula>: est <formula notation="TeX">L.\,144</formula> media inter extremas <unclear>differentia</unclear> est <formula notation="TeX">10</formula> et fit <formula notation="TeX">1N</formula> maior extrema è serie trium proportionalium <formula notation="TeX">8.\ 12.\ 18.</formula></p>
<pb n="8" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f8.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 7, sans nombre. Même main. Le texte suit celui de la vue 7 sans rupture et remplit la page jusqu'au bord inférieur, abîmé. Dans la marge de gauche, en regard de la deuxième ligne, un petit signe pâle en forme de « 5 » ou de crochet.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Ἀμφιβόλου.</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema III.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> <formula notation="TeX">-</formula><supplied resp="#pass">minus</supplied> <formula notation="TeX">A</formula> quadrato, æquetur <formula notation="TeX">Z</formula> quadrato; sunt tres proportionales, quarum media est <formula notation="TeX">Z</formula> aggregatum extremarum <formula notation="TeX">B</formula> et fit <formula notation="TeX">A</formula> maior minorve extrema.
<note type="editorial" resp="#pass">Au-dessus du signe « <formula notation="TeX">-</formula> », l'auteur a écrit « minus » en petites lettres.</note></p>
<p>Ex Zetetico, data media trium proportionalium et aggregato extremarum Invenire alterutram extremam.</p>
<p>Sit enim data <formula notation="TeX">Z</formula> media aggregatum vero extremarum <formula notation="TeX">B</formula> oportet Invenire minorem extremam. esto illa <formula notation="TeX">A</formula>, maior igitur erit <formula notation="TeX">B - A</formula> quare <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> minus <formula notation="TeX">A</formula> quadrato, æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> quadrato. Sed sit <formula notation="TeX">A</formula> maior extremarum erit <formula notation="TeX">B - A</formula> minor extremarum Atq; rursus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula>, minus <formula notation="TeX">A</formula> quadrato æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> quadrato. unde <formula notation="TeX">A</formula> sive de minore extremarum, sive de maiore potest enunciari.</p>
<p><formula notation="TeX">26N. - 1Q</formula> æquatur <formula notation="TeX">144</formula>. est <formula notation="TeX">L.\,144</formula> media inter extremas, quarum aggregatum est <formula notation="TeX">26</formula>, et fit <formula notation="TeX">1N.</formula> minor, maiorve extrema è serie trium proportionalium. <formula notation="TeX">8.\ 12.\ 18.</formula></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Rursus Ex Zeteticis</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Constitutiva æquationum Cubicarum ac primum earum in quibus affectiones desinunt sub latere. Cap. IIII.</head>
<p>Æquationum quoq; cubicarum affectionibus sub latere involutarum constitutio è Zeteticis scitu digna est, quo pertinent tria quæ sequuntur Theoremata.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Καταφατικῆς</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema I.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus plus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">A</formula>, æquetur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">Z</formula>. sunt quatuor continue proportionales quarum prima, maior minorve inter extremas est <formula notation="TeX">B</formula>, aggregatum vero secundæ et quartæ est <formula notation="TeX">Z</formula>. et fit <formula notation="TeX">A</formula> secunda.</p>
<p>Ex Zetetico data prima et aggregato secundæ et quartæ in serie quatuor continue proportionalium, Invenire secundam.</p>
<p>Esto secunda <formula notation="TeX">A</formula> quarta igitur erit <formula notation="TeX">Z - A</formula>. solido autem sub primæ quadrato et quarta æquatur cubus è secunda, cum sit ut quadratum primæ, ad quadratum secundæ, ita secunda ad quartam. itaq; <formula notation="TeX">A</formula> cubus æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">Z</formula>, minus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">A</formula>. et per antithesin <formula notation="TeX">A</formula> cubus plus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">A</formula> æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">Z</formula>, ut est ordinatum.
<note type="editorial" resp="#pass">« involutarum » : la première syllabe est à demi effacée au début de la ligne. La page finit ici ; la suite est au recto suivant, vue 9.</note></p>
<pb n="9" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f9.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Recto d'un nouveau feuillet, même main ; en haut à droite, à l'encre, le chiffre « 3 ». Le texte continue sans rupture l'exemple du Théorème I, énoncé au bas de la vue 8. L'écriture du verso transparaît fortement dans la marge de gauche.</note></p>
<p>Si <formula notation="TeX">1C + 64N.</formula> æquetur <formula notation="TeX">2496</formula>; sunt quatuor continue proportionales quarum prima minor inter extremas est <formula notation="TeX">L\,64</formula>, id est <formula notation="TeX">8</formula>. aggregatum vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">\dfrac{2496}{64}</formula>, id est <formula notation="TeX">39</formula> et fit <formula notation="TeX">1N</formula> secunda è serie proportionalium
<formula notation="TeX" rend="display">\overset{\mathrm{I}}{8}.\ \overset{\mathrm{II}}{12}.\ \overset{\mathrm{III}}{18}.\ \overset{\mathrm{IIII}}{27}.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Au-dessus des quatre termes, les rangs I, II, III, IIII en chiffres romains, comme ici.</note></p>
<p>Et si <formula notation="TeX">1C + 729N</formula> æquatur <formula notation="TeX">18954</formula> prima maior inter extremas est <formula notation="TeX">L\,729</formula>, id est <formula notation="TeX">27</formula>, aggregatum secundæ et quartæ <formula notation="TeX">\dfrac{18954}{729}</formula> id est <formula notation="TeX">26</formula>. et fit <del><formula notation="TeX">x</formula></del> <formula notation="TeX">1N</formula> secunda è eadem serie.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Ἀποφατικῆς</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema II</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus minus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">A</formula>, æquetur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">D</formula>, sunt quatuor continue proportionales, quarum prima minor inter extremas est <formula notation="TeX">B</formula>. differentia secundæ et quartæ <formula notation="TeX">D</formula> et fit <formula notation="TeX">A</formula> secunda.</p>
<p>Ex Zetetico. data prima minore inter extremas et differentia secundæ et quartæ in serie quatuor continue proportionalium Invenire secundam.</p>
<p>Sit data <formula notation="TeX">B</formula> prima minor inter extremas, differentia vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">D</formula>. oportet Invenire continue proportionales. sit secunda <formula notation="TeX">A</formula> quarta igitur erit <formula notation="TeX">A + D</formula>. Solido autem sub quadrato primæ et quarta, æquatur cubus è secunda, quare <formula notation="TeX">A</formula> cubus, æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">A</formula> plus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">D</formula>. et per Antithesin <formula notation="TeX">A</formula> cubus minus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">A</formula> æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">D</formula>. ut est ordinatum.
<note type="editorial" resp="#pass">Après « prima », une tache d'encre couvre une lettre, sans doute un <formula notation="TeX">B</formula> repassé.</note></p>
<p>Si <formula notation="TeX">1C - 64N.</formula> æquetur <formula notation="TeX">960</formula>. sunt quatuor continue proportionales quarum prima est <del>latus</del> <formula notation="TeX">L\,64</formula>. id est <formula notation="TeX">8</formula>. differentia vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">\dfrac{960}{64}</formula> id est <formula notation="TeX">15</formula>. et fit <formula notation="TeX">1N.</formula> secunda Ex serie proportionalium <formula notation="TeX">\overset{\mathrm{I}}{8}.\ \overset{\mathrm{II}}{12}.\ \overset{\mathrm{III}}{18}.\ \overset{\mathrm{IIII}}{27}.</formula></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Ἀμφιβόλου</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema III.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">B</formula> quadratum in <formula notation="TeX">A</formula> minus <formula notation="TeX">A</formula> cubo æquetur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">D</formula>; sunt quatuor continue proportionales, quarum prima maior inter extremas est <formula notation="TeX">B</formula>. differentia vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">D</formula>. et fit <formula notation="TeX">A</formula> secunda.
<note type="editorial" resp="#pass">Le texte s'arrête ici, au milieu de la page ; le Zététique du Théorème III suit au verso, vue 10.</note></p>
<pb n="10" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f10.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 9, sans nombre. Même main. L'écriture du recto transparaît dans la marge de gauche ; ce n'est pas une note. Le texte s'arrête aux trois cinquièmes de la page ; le bas est blanc.</note></p>
<p>Ex Zetetico data prima maiore inter extremas, et differentia secundæ et quartæ, in serie quatuor continue proportionalium Invenire secundam.</p>
<p>Sit data <formula notation="TeX">B</formula> prima maior inter extremas, differentia vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">D</formula>. oportet Invenire secundam. Sit secunda <formula notation="TeX">A</formula>. quarta igitur erit <formula notation="TeX">A - D</formula>. Solido autem sub quadrato primæ et quarta, æquatur cubus è secunda. quare <formula notation="TeX">A</formula> cubus æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">A</formula>, minus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">D</formula>. et per Antithesin <formula notation="TeX">B</formula> quadratum in <formula notation="TeX">A</formula>, minus <formula notation="TeX">A</formula> cubo, æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">D</formula>.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">729N - 1C.</formula> æquentur <formula notation="TeX">7290</formula>; sunt quatuor continue proportionales, quarum prima est <formula notation="TeX">L.\,729</formula>. differentia vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">\dfrac{7290}{729}</formula> id est <formula notation="TeX">10</formula> et fit <formula notation="TeX">1N</formula> secunda è serie proportionalium. <formula notation="TeX">\overset{\mathrm{I}}{27}.\ \overset{\mathrm{II}}{18}.\ \overset{\mathrm{III}}{12}.\ \overset{\mathrm{IIII}}{8}.</formula></p>
<p>potest autem ea secunda duplex esse, ut in duplici quatuor continue proportionalium serie quæ sequitur.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{llll} \overset{\mathrm{I}}{L.\,59319}. &amp; \overset{\mathrm{II}}{195}. &amp; \overset{\mathrm{III}}{L\,24375}. &amp; \overset{\mathrm{IIII}}{125}. \\[4pt] L\,59319. &amp; 78. &amp; L\,624. &amp; 8. \end{array}</formula></p>
<p>Stante eadem prima maiore inter extremas <formula notation="TeX">L.\,59319</formula>. et eadem differentia secundæ et quartæ <formula notation="TeX">70</formula>. secunda hic fit <formula notation="TeX">78</formula>. illic <formula notation="TeX">195</formula>.</p>
<p>Sit stante eadem prima <formula notation="TeX">36</formula>, eademq; differentia secundæ et tertiæ <formula notation="TeX">5</formula>. proponitur duplex series trium proportionalium
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{lll} \overset{\mathrm{III}}{36}. &amp; \overset{\mathrm{II}}{6}. &amp; \overset{\mathrm{I}}{1}. \\[4pt] 36. &amp; 30. &amp; 25. \end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Dans la première série de trois, les rangs sont écrits à rebours, III sur 36, II sur 6, I sur 1.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Constitutiva æquationum Cubicarum in quibus affectiones sunt sub quadrato. Cap. V.</head>
<p>Quæ autem cubicæ affectionibus sub quadrato obvolvuntur æquationes, iisdem fere terminis constant, quæ in affectionibus sub latere. ut è Zeteticis similiter clarum fit. quo pertinebunt trina quoq; item enumeranda theoremata.
<note type="editorial" resp="#pass">La page s'arrête sur cette annonce ; les théorèmes suivent au recto suivant, vue 11.</note></p>
<pb n="11" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f11.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Recto d'un nouveau feuillet, même main ; en haut à droite, à l'encre, le chiffre « 4 ». Au bord gauche de la vue, la marge droite d'un autre feuillet porte des fins de lignes qui ne sont pas transcrites. Le texte s'arrête aux deux tiers de la page.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Ἀποφατικῆς</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema I.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus minus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> quadrato, æquetur <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">Z</formula> quadratum; sunt quatuor continue proportionales, quarum prima maior, minorve inter extremas est <formula notation="TeX">B</formula>, aggregatum vero secundæ et quartæ est <formula notation="TeX">Z</formula>. et fit <formula notation="TeX">A</formula> aggregatum primæ et tertiæ.</p>
<p>Ex Zetetico data prima et aggregato secundæ et quartæ in serie quatuor continue proportionalium, Invenire aggregatum primæ et tertiæ.</p>
<p>Sit data prima <formula notation="TeX">B</formula>. maior minorve inter extremas: aggregatum vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">Z</formula>. in serie quatuor continue proportionalium. oportet Invenire aggregatum primæ et tertiæ.</p>
<p>Sit illud <formula notation="TeX">A</formula>, tertia igitur erit <formula notation="TeX">A - B</formula> est autem ut <formula notation="TeX">A</formula> ad <formula notation="TeX">Z</formula> ita <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ in } Z}{A}</formula> quare <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ in } Z}{A}</formula> erit secunda cum sit ut aggregatum primæ et tertiæ ad aggregatum secundæ et quartæ ita prima ad secundam. at rectangulum sub prima et tertia æquabitur secundæ quadrato. Itaq; <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B \text{ in } A \\ - B \text{ quadrato} \end{array}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ quadrato in } Z \text{ quadratum}}{A \text{ quadratum}}</formula> omnia multiplicentur per <formula notation="TeX">A</formula> quadratum et dividantur per <formula notation="TeX">B</formula>. igitur <formula notation="TeX">\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ - B \text{ in } A \text{ quadrato} \end{array}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">Z</formula> quadrato. id autem est quod ordinatum.
<note type="editorial" resp="#pass">Les expressions en deux lignes sont écrites ainsi, l'une au-dessus de l'autre ; la seconde est fermée à droite par une accolade. Devant la fraction « <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">Z</formula> quadratum », une tache d'encre.</note></p>
<p>Si <formula notation="TeX">1C - 8Q</formula> æquetur <formula notation="TeX">12168</formula>. sunt quatuor continue proportionales quarum prima inter extremas est <formula notation="TeX">8</formula> aggregatum vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">L\,\dfrac{12168}{8}</formula> id est <formula notation="TeX">39</formula>. et fit <formula notation="TeX">1N.</formula> aggregatum primæ et tertiæ è serie proportionalium
<formula notation="TeX" rend="display">\overset{\mathrm{I}}{27}.\ \overset{\mathrm{II}}{18}.\ \overset{\mathrm{III}}{12}.\ \overset{\mathrm{IIII}}{8}.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Le <formula notation="TeX">Q</formula> de « <formula notation="TeX">8Q</formula> » a la forme d'un 2 souligné, comme à la vue 7. La série est écrite en commençant par 27, le rang I sur 27, bien que la prima de l'exemple soit 8.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Καταφατικῆς</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema II</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus plus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> quadratum æquetur <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">D</formula> quadrato sunt quatuor continue proportionales, quarum prima minor inter extremas est <formula notation="TeX">B</formula>. differentia vero secundæ et quartæ est <formula notation="TeX">D</formula>. et fit <formula notation="TeX">A</formula> differentia primæ et tertiæ.</p>
<pb n="12" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f12.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 11, sans nombre. Même main. L'écriture du recto transparaît dans la marge de gauche. Dans cette marge, en regard de la ligne « æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">Z</formula> quadratum », une lettre « D » capitale à l'encre noire et épaisse, de la même encre que les chiffres des rectos et que le signe noir de la vue 5 ; sa fonction n'est pas dite. La page est pleine jusqu'au quart inférieur.</note></p>
<p>Ex Zetetico data prima minore inter extremas et differentia secundæ et quartæ in serie quatuor continue proportionalium Invenire differentiam primæ et tertiæ.</p>
<p>Sit data <formula notation="TeX">B</formula> prima in serie quatuor continue proportionalium eademq; minor inter extremas. differentia vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">D</formula>. oportet Invenire differentiam primæ et tertiæ. Esto illa <formula notation="TeX">A</formula>. tertia igitur erit <formula notation="TeX">A + B</formula>. est autem ut <formula notation="TeX">A</formula> ad <formula notation="TeX">D</formula> ita <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ in } D}{A}</formula> quare <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ in } D}{A}</formula> erit secunda. cum sit ut differentia primæ et tertiæ ad differentiam secundæ et quartæ ita prima ad secundam. at rectangulum sub prima et tertia æquatur secundæ quadrato, Itaq; <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } A \\ + B \text{ quadrato} \end{array}\right\}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ quadrato in } D \text{ quadrato}}{A \text{ quadrato}}</formula> omnia ducantur in <formula notation="TeX">A</formula> quadratum et dividantur per <formula notation="TeX">B</formula>. igitur <formula notation="TeX">A</formula> cubus, plus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> quadratum æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">Z</formula> quadratum. id autem ipsum est quod ordinatum.
<note type="editorial" resp="#pass">« <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">Z</formula> quadratum » : le <formula notation="TeX">Z</formula> est souligné sur le feuillet ; l'énoncé du Théorème II (vue 11) et le calcul qui précède portent <formula notation="TeX">D</formula>.</note></p>
<p>Si <formula notation="TeX">1C + 8Q</formula> æquetur <formula notation="TeX">1800</formula>. sunt quatuor continue proportionales, quarum prima inter extremas est <formula notation="TeX">8</formula>. differentia vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">L.\,\dfrac{1800}{8}</formula> id est <formula notation="TeX">15</formula> et fit <formula notation="TeX">1N.</formula> differentia primæ et tertiæ è serie proportionalium.
<formula notation="TeX" rend="display">\overset{\mathrm{I}}{8}.\ \overset{\mathrm{II}}{12}.\ \overset{\mathrm{III}}{18}.\ \overset{\mathrm{IIII}}{27}.</formula></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Ἀμφιβόλου.</head>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema III.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> quadratum minus <formula notation="TeX">A</formula> cubo æquetur <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">D</formula> quadrato sunt quatuor continue proportionales quarum prima maior inter extremas est <formula notation="TeX">B</formula>. differentia vero secundæ et quartæ est <formula notation="TeX">D</formula>. et fit <formula notation="TeX">A</formula> differentia primæ et tertiæ.</p>
<p>Ex Zetetico data prima maiore inter extremas et differentia secundæ et quartæ in serie quatuor continue proportionalium Invenire differentiam secundæ et tertiæ.
<note type="editorial" resp="#pass">« secundæ et tertiæ » est bien la leçon du feuillet ; l'énoncé qui précède et la phrase qui suit portent « primæ et tertiæ ».</note></p>
<p>Sit data <formula notation="TeX">B</formula> prima in serie quatuor continue proportionalium eademq; maior inter extremas, differentia vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">D</formula>. oportet Invenire differentiam primæ et tertiæ. Esto illa <formula notation="TeX">A</formula> tertia igitur erit <formula notation="TeX">B - A</formula>. Erit autem ut <formula notation="TeX">A</formula> ad <formula notation="TeX">D</formula> ita <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ in } D}{A}</formula>. quare <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ in } D}{A}</formula> erit secunda. cum sit ut differentia primæ et tertiæ ad differentiam secundæ et quartæ ita prima ad secundam at rectangulum sub prima et tertia æquatur secundæ quadrato. Itaq; <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} B \text{ quadrato} \\ - B \text{ in } A \end{array}\right\}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ quadrato in } D \text{ quadratum}}{A \text{ quadrato}}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">La page s'arrête sur cette égalité ; la suite du calcul est attendue au recto suivant. Le « t » initial de « tertiæ », au début de l'avant-dernière ligne, est repassé à l'encre noire.</note></p>
<pb n="13" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f13.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Recto d'un nouveau feuillet, même main pour le texte ; en haut à droite, à l'encre, le chiffre « 5 ». Le texte continue sans rupture le Théorème III arrêté au bas de la vue 12. Au pied de la page, sous un trait ondulé tiré au travers, une addition d'une autre main, plus petite et plus rapide, à l'encre plus noire, avec en marge « vide Zet. 20 lib. 2. » ; elle est transcrite à la fin de la vue.</note></p>
<p>omnia ducantur in <formula notation="TeX">A</formula> quadratum et per <formula notation="TeX">B</formula> dividantur. Igitur <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } A \text{ quadratum} \\ - A \text{ cubo} \end{array}\right\}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">D</formula> quadrato. Id autem ipsum est quod ordinatum.
<note type="editorial" resp="#pass">Le <formula notation="TeX">D</formula> de « <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">D</formula> quadrato » est repassé en une tache d'encre noire.</note></p>
<p>Si <formula notation="TeX">27Q - 1C</formula> æquentur <formula notation="TeX">2700</formula>. sunt quatuor continue proportionales, quarum prima maior inter extremas est <formula notation="TeX">27</formula>. differentia vero secundæ et quartæ <formula notation="TeX">L\,\dfrac{2700}{27}</formula> id est <formula notation="TeX">10</formula> et fit <formula notation="TeX">1N.</formula> differentia primæ et tertiæ è serie proportionalium
<formula notation="TeX" rend="display">\overset{\mathrm{I}}{27}.\ \overset{\mathrm{II}}{18}.\ \overset{\mathrm{III}}{12}.\ \overset{\mathrm{IIII}}{8}.</formula></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Alia insuper Constitutio Cuborum sub latere adfectorum. Ex Zeteticis Cap. VI.}
<note type="editorial" resp="#pass">Le « A » de « Alia » est repassé à l'encre noire.</note></head>
<p>Sed neq; omittenda est è Zeteticis quoq; depromenda singularis quædam constitutio. cubi, qui sub latere affirmate afficitur, atq; etiam eius qui adficitur negate, cum videlicet (is enim casus præmonendus est) quadruplus cubus è triente coefficientis plani <unclear>cedit</unclear> solidi dati <unclear>medietatis</unclear> quadrato. quocirca bina iam proferuntur theoremata.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema I.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus plus <formula notation="TeX">B</formula> plano ter in <formula notation="TeX">A</formula>, æquetur <formula notation="TeX">D</formula> solido, est <formula notation="TeX">B</formula> planum quod fit sub lateribus, a quibus qui fiunt cubi differunt per <formula notation="TeX">D</formula> solidum. et fit <formula notation="TeX">A</formula> differentia laterum.</p>
<p>Ex Zetetico, data differentia cuborum et rectangulo sub lateribus Invenire differentiam laterum.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">1C + 6N</formula> æquatur <formula notation="TeX">7</formula>. est <formula notation="TeX">\dfrac{6}{3}</formula> seu <formula notation="TeX">2</formula> rectangulum sub lateribus a quibus cubi differunt per <formula notation="TeX">7</formula>. et fit <formula notation="TeX">1N</formula> differentia laterum. è hypothesi laterum <formula notation="TeX">1</formula> et <formula notation="TeX">2</formula>.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema II.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus minus <formula notation="TeX">B</formula> plano ter in <formula notation="TeX">A</formula> æquetur <formula notation="TeX">D</formula> solido. præstet autem <formula notation="TeX">D</formula> solidi quadratum quadruplo <formula notation="TeX">B</formula> plani cubo. est <formula notation="TeX">B</formula> planum rectangulum sub lateribus a quibus qui fiunt cubi componunt <formula notation="TeX">D</formula> solidum et fit <formula notation="TeX">A</formula> aggregatum laterum.</p>
<p>Ex Zetetico. dato rectangulo sub lateribus et aggregato cuborum Invenire latera.
<note type="editorial" resp="#pass">« et aggregato » est d'une encre plus noire que la ligne, peut-être repassé ou ajouté.</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">vide Zet. 20 lib. 2.</note>
adscripta conditio hic patet. sit latera <formula notation="TeX">B</formula>. <formula notation="TeX">A</formula>. rectangulum sub lateribus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula>. aggregatum cuborum <formula notation="TeX">A\,c + B\,c</formula>. cubus rectanguli sub lateribus est <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c</formula>. quadratum aggregati cuborum <formula notation="TeX">\begin{array}{l} A\,cc \\ + B\,c \text{ in } A\,c\ 2 \\ + B\,cc. \end{array}</formula> est autem <formula notation="TeX">\begin{array}{l} A\,cc \\ + B\,c \text{ in } A\,c\ 2 \\ + B\,cc \end{array}</formula> maius <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c\ 4</formula>. quandoquidem <formula notation="TeX">A\,cc + B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c. + B\,cc.</formula> sunt continue proportionales atq; in tribus continue proportionalibus in ratione inæqualitatis summa extremarum maior est mediæ dupla. quare <formula notation="TeX">A\,cc + B\,cc</formula> maius erit <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c\ 2</formula>. unde constat propositum. <unclear>quando</unclear> <gap reason="illegible"/>
<note type="editorial" resp="#pass">Cette addition est d'une autre main que le texte, plus petite, à l'encre noire ; elle commence plus à gauche que la justification et déborde la marge. La note marginale « vide Zet. 20 lib. 2. » est de la même main. La première expression à trois lignes est entourée d'un trait qui la rattache à la fin de la deuxième ligne. Dans cette main, « <formula notation="TeX">A\,c</formula> », « <formula notation="TeX">A\,cc</formula> » s'écrivent avec des <formula notation="TeX">c</formula> qui ressemblent à des <formula notation="TeX">r</formula>. Le dernier mot, après « quando », est sous une tache au bord déchiré du feuillet.</note></p>
<pb n="14" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f14.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 13, sans nombre. Au-dessus de son bord supérieur paraissent trois lignes d'un autre feuillet : ce sont les premières lignes de la vue 12 (« Ex Zetetico data prima minore inter extremas … Invenire differentiam primæ et tertiæ. »), que le feuillet 5, plus court, laisse voir ; elles ne sont pas transcrites ici. Le texte continue le Théorème II de la vue 13. Deux notes marginales à gauche sont de la main de l'addition de la vue 13, à l'encre noire.</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">B\,p.</formula> rectangulo sub lateribus / <formula notation="TeX">D\,s.</formula> aggregato cuborum / quadruplus <formula notation="TeX">B\,p</formula> cubus. <unclear>cedit</unclear> <formula notation="TeX">D</formula> solidi quadrato</note>
Si <formula notation="TeX">1C - 6N.</formula> æquatur <formula notation="TeX">9</formula> est <formula notation="TeX">\dfrac{6}{3}</formula> seu <formula notation="TeX">2</formula>. rectangulum sub lateribus a quibus cubi aggregati faciunt <formula notation="TeX">9</formula> et fit <formula notation="TeX">1N</formula> aggregatum laterum è hypothesi laterum <formula notation="TeX">1</formula> et <formula notation="TeX">2</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">La note marginale, en quatre lignes, est reliée par une accolade au « Si » qui ouvre l'exemple ; elle nomme les données du Théorème II et répète sa condition.</note></p>
<p>Eadem autem theoremata Geometrice ita concipiuntur.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Aliter. Primum theorema.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus plus <formula notation="TeX">B</formula> plano ter in <formula notation="TeX">A</formula> æquetur <formula notation="TeX">B</formula> plano in <formula notation="TeX">D</formula> sunt quatuor continue proportionales lineæ rectæ sub quarum mediis vel extremis fit <formula notation="TeX">B</formula> planum. differentia vero extremarum est <formula notation="TeX">D</formula>. et fit <formula notation="TeX">A</formula> differentia mediarum.</p>
<p><del>Si <formula notation="TeX">1C + 24N.</formula> æquatur <formula notation="TeX">56</formula>, sunt quatuor continue proportionales</del></p>
<p>Ex Zetetico data differentia extremarum et rectangulo sub mediis vel extremis in serie quatuor proportionalium Invenire differentiam mediarum.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">1C + 24N.</formula> æquatur <formula notation="TeX">56</formula> sunt quatuor continue proportionales sub quarum mediis vel extremis quod fit planum æquale est <formula notation="TeX">\dfrac{24}{3}</formula> id est <formula notation="TeX">8</formula> differentia vero extremarum est <formula notation="TeX">\dfrac{56}{8}</formula> id est <formula notation="TeX">7</formula> et fit <formula notation="TeX">1N.</formula> differentia mediarum è serie continue proportionalium <formula notation="TeX">\overset{\mathrm{I}}{1}.\ \overset{\mathrm{II}}{2}.\ \overset{\mathrm{III}}{4}.\ \overset{\mathrm{IIII}}{8}.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">La phrase barrée est un premier départ de l'exemple, écrit avant le Zététique puis rayé d'un trait continu ; l'exemple est récrit après.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Aliter. Secundum theorema.</head>
<p><note type="authorial" place="margin">est enim aggregatum extremarum in serie quatuor continue proportionalium maius aggregato mediarum quadratum autem semissis mediarum maius est rectangulo sub iisdem sive quadrato mediæ proportionalis inter easdem medias quare et extremarum semissis quadratum eodem rectangulo erit multo maius.</note>
Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus minus <formula notation="TeX">B</formula> plano ter in <formula notation="TeX">A</formula> æquetur <formula notation="TeX">B</formula> plano in <formula notation="TeX">D</formula>, sit autem <formula notation="TeX">D</formula> semissis quadratum maius <formula notation="TeX">B</formula> plano, sunt quatuor continue proportionales lineæ rectæ sub quarum mediis vel extremis fit <formula notation="TeX">B</formula> planum. aggregatum vero extremarum est <formula notation="TeX">D</formula>. et fit <formula notation="TeX">A</formula> aggregatum mediarum.</p>
<p>Ex Zetetico dato aggregato extremarum, et rectangulo sub mediis vel extremis in serie quatuor continue proportionalium, Invenire aggregatum mediarum.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">1C - 24N.</formula> æquatur <formula notation="TeX">72</formula> sunt quatuor continue proportionales, sub quarum extremis vel mediis quod fit planum æquale est <formula notation="TeX">\dfrac{24}{3}</formula> id est <formula notation="TeX">8</formula> aggregatum vero extremarum est <formula notation="TeX">\dfrac{72}{8}</formula> id est <formula notation="TeX">9</formula> et fit <formula notation="TeX">1N</formula> aggregatum mediarum è serie continue proportionalium <formula notation="TeX">\overset{\mathrm{I}}{1}.\ \overset{\mathrm{II}}{2}.\ \overset{\mathrm{III}}{4}.\ 8.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Ici, seuls les trois premiers termes portent un rang.</note></p>
<p>Cum autem quadruplus cubus è triente coefficientis plani præstat solidi dati medietatis quadrato, aliam eo casu sortitur æqualitas constitutionem ambiguæ seu eius quæ negatur <unclear>Inversæ</unclear>, communem, quo pertinet sequens theorema.
<note type="editorial" resp="#pass">Le mot lu « Inversæ » montre « Inu…st… » ; la lecture reste douteuse. La page s'arrête sur cette annonce ; le théorème annoncé est attendu au recto suivant.</note></p>
<pb n="15" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f15.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Petit feuillet inséré, écrit seulement dans sa moitié supérieure, de la main rapide à l'encre noire qui a fait l'addition de la vue 13 et les notes marginales de la vue 14 — non de la main du texte. En haut à droite, à l'encre, « 5 bis » : le feuillet se donne ainsi pour une insertion après le feuillet paginé « 5 » (vues 13–14). En haut, au milieu, un signe « <formula notation="TeX">\overset{\circ}{x}</formula> 4 » dont le sens n'est pas établi. Cachet rond de la Bibliothèque au milieu, qui couvre quelques signes. C'est la démonstration de la condition énoncée à la vue 13 (« quadruplus cubus è triente coefficientis plani … »), renvoyée là par « adscripta conditio hic patet ». Dans cette main les puissances s'écrivent <formula notation="TeX">A\,q</formula>, <formula notation="TeX">A\,c</formula>, <formula notation="TeX">A\,qq</formula>, <formula notation="TeX">A\,qc</formula>, <formula notation="TeX">A\,cc</formula>, avec des <formula notation="TeX">c</formula> qui ressemblent à des <formula notation="TeX">r</formula> ; un chiffre écrit après une expression en est le coefficient.</note></p>
<p>vel sic <unclear>ἀποδεικτικῶς</unclear></p>
<p>quoniam ex <formula notation="TeX">A + B</formula> in <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> fit <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,q \text{ in } A \\ + B \text{ in } A\,q \end{array}</formula>. cuius quadratum si comparetur <del>cum</del> <del>sub</del> cum quadruplo cubo ab <formula notation="TeX">\dfrac{\begin{array}{l} A\,q \\ + B\,q \\ + B \text{ in } A \end{array}}{3}</formula> fiunt illinc <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,qq \text{ in } A\,q\ 3 \\ + B\,q \text{ in } A\,qq\ 3 \\ + B\,c \text{ in } A\,c\ 26 \end{array}</formula> hinc vero <formula notation="TeX">\begin{array}{l} A\,cc\ 4 \\ + B \text{ in } A\,qc\ 12 \\ + B\,cc\ 4 \\ + B\,qc \text{ in } A\ 12 \end{array}</formula> (reiectis scilicet è facti solido-solidis <del><gap reason="illegible"/></del> utrinq; æqualibus.) Sunt autem proportionales continue <formula notation="TeX">\begin{array}{l} A\,cc \\ + B \text{ in } A\,qc \\ + B\,q \text{ in } A\,qq \\ + B\,c \text{ in } A\,c \\ + B\,qq \text{ in } A\,q \\ + B\,qc \text{ in } A \\ + B\,cc \end{array}</formula> quare erit quoq; ut <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A\,qc</formula> ad <formula notation="TeX">B\,q</formula> in <formula notation="TeX">A\,qq</formula> ita <formula notation="TeX">B\,qq</formula> in <formula notation="TeX">A\,q</formula> ad <formula notation="TeX">B\,qc</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> et summa extremarum præstabit summæ mediarum. quare et <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B \text{ in } A\,qc\ 12 \\ + B\,qc \text{ in } A\ 12 \end{array}</formula> maius erit quam <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,qq \text{ in } A\,q\ 12 \\ + B\,q \text{ in } A\,qq\ 12 \end{array}</formula>. et ablatis utrinq; <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,qq \text{ in } A\,q\ 3 \\ + B\,q \text{ in } A\,qq\ 3 \end{array}</formula>. restabit illinc magnitudo maior quam <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,qq \text{ in } A\,q\ 9 \\ + B\,q \text{ in } A\,qq\ 9 \end{array}</formula>. atqui inter <formula notation="TeX">B\,qq</formula> in <formula notation="TeX">A\,q</formula> et <formula notation="TeX">B\,q</formula> in <formula notation="TeX">A\,qq</formula> media proportionalis est <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c</formula>. in serie autem continue proportionalium summa extremarum maior est media dupla. quare <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,qq \text{ in } A\,q\ 9 \\ + B\,q \text{ in } A\,qq\ 9 \end{array}</formula> maius erit quam <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c\ 18</formula>. est autem et <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c</formula> media quoq; proportionalis inter <formula notation="TeX">A\,cc</formula> et <formula notation="TeX">B\,cc</formula> quare <formula notation="TeX">\begin{array}{l} A\,cc\ 4 \\ + B\,cc\ 4 \end{array}</formula> maius quoq; erit quam <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c\ 8</formula>. Summa igitur <formula notation="TeX">\begin{array}{l} A\,cc\ 4 \\ + B \text{ in } A\,qc\ 12 \\ + B\,cc\ 4 \\ + B\,qc \text{ in } A\ 12 \end{array}</formula> maior erit quam summa <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,qq \text{ in } A\,q\ 3 \\ + B\,q \text{ in } A\,qq\ 3 \\ + B\,c \text{ in } A\,c\ 26. \end{array}</formula> quod erat demonstrandum.</p>
<p>unde patet è <unclear>dat.</unclear> hypothesi <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">D</formula> solidi quadratum <unclear>cedere</unclear> quadruplo <formula notation="TeX">B\,p.</formula> cubo.
<note type="editorial" resp="#pass">Toutes les sommes sont écrites en colonnes de termes, l'une sous l'autre, comme ici. Le premier mot grec est lu avec doute (« ἀπ…δεικτικῶς »). Après « hypothesi », une tache pâle couvre un ou deux signes. Le reste du feuillet, sous cette ligne, est blanc.</note></p>
<pb n="16" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f16.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Recto d'un nouveau feuillet, main du texte ; en haut à droite, à l'encre, le chiffre « 6 ». Le Théorème III annoncé au bas de la vue 14 ouvre la page. La marge de gauche, sur toute la hauteur, et le pied de la page sont couverts d'additions de la main rapide à l'encre noire (celle des vues 13–15), en lignes serrées ; la moitié inférieure de cette colonne est barrée de traits obliques croisés. Cachet rond pâle à droite, sous les premières lignes. Dans le coin inférieur droit, une lettre « D » entourée d'un cercle, de l'encre noire épaisse du « D » marginal de la vue 12.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema III</head>
<p><note type="authorial" place="margin">Si sit aggregat. laterum <formula notation="TeX">A</formula> <del><gap reason="illegible"/></del> cuius quadrat. erit <formula notation="TeX">A\,q</formula>. et <del><formula notation="TeX">B\,pl</formula></del> <formula notation="TeX">A\,q - B</formula> planum <supplied resp="#pass"><formula notation="TeX">D</formula></supplied> erit rectangul. sub lateribus æquale <formula notation="TeX">\dfrac{D\,s.}{A}</formula> quare <formula notation="TeX">\begin{array}{l} A\,c \\ - B\,pl. \text{ in } A \end{array}</formula> æq. <formula notation="TeX">D\,s.</formula> / Sit rursus latus unum <formula notation="TeX">A</formula> cuius <unclear>ergo</unclear> quadrat. erit <formula notation="TeX">A\,q</formula> et <formula notation="TeX">B\,p - A\,q</formula> erit summa rectanguli sub lateribus et quadrati reliqui atqui solidum sub aggregato laterum in rectang. sub lateribus applicat. alteri lateri dat rectang. sub aggregato laterum in latus alterum vel aggregat. quadrati lateris alterius et rectanguli sub lateribus <unclear>eodem</unclear> quare <formula notation="TeX">B\,p\,3 - A\,q\,3</formula> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\dfrac{D\,s.}{A}</formula> ac proinde <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,p \text{ in } A\,3 \\ - A\,c \end{array}</formula> <unclear>æq.</unclear> <formula notation="TeX">D\,s.</formula> et fit <formula notation="TeX">A</formula> latus alterutrum.</note>
Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus minus <formula notation="TeX">B</formula> plano ter in <formula notation="TeX">A</formula> æquetur <formula notation="TeX">D</formula> solido, cedat autem <formula notation="TeX">D</formula> solidi quadratum quadruplo <formula notation="TeX">B</formula> plani cubo: <formula notation="TeX">B</formula> planum ter in <formula notation="TeX">E</formula> minus <formula notation="TeX">E</formula> cubo æquabitur rursus <formula notation="TeX">D</formula> solido. et Enunciatur <formula notation="TeX">E</formula> de duobus lateribus a quibus <unclear>singulis</unclear> quadrata adiecta rectangulo sub ipsis lateribus faciunt <formula notation="TeX">B</formula> planum. <del>Ex</del> <formula notation="TeX">\overset{\circ}{x}\,4</formula> quod autem fit ab uno laterum in quadratum reliqui, adiunctum rectangulo, seu aliter quod fit abs aggregato laterum in rectangulum est <formula notation="TeX">D</formula> solidum. <formula notation="TeX">A</formula> vero enunciatur de aggregato illorum laterum.
<note type="editorial" resp="#pass">La première note marginale, en deux paragraphes séparés par un trait, justifie les deux énoncés (<formula notation="TeX">A</formula> agrégat des côtés ; <formula notation="TeX">A</formula> l'un des côtés). Le signe « <formula notation="TeX">\overset{\circ}{x}\,4</formula> » dans la ligne, après « <formula notation="TeX">B</formula> planum », est un signe de renvoi ; le même signe se retrouve dans la marge, plus bas, en tête de la seconde addition, et en tête du feuillet « 5 bis » (vue 15), qui commence par « vel sic ».</note></p>
<p>Ex Zetetico. dato plano quod constat aggregato quadratorum a duobus lateribus, plus rectangulo sub iisdem, et dato insuper solido, quod fit abs aggregato laterum in rectangulum, Invenire latera vel etiam laterum aggregatum.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">1C - 21N.</formula> æquetur <formula notation="TeX">20</formula>. quoniam quadruplus cubus è <formula notation="TeX">7</formula> maior est quam <formula notation="TeX">400</formula>. igitur <formula notation="TeX">21N</formula> <formula notation="TeX">-</formula> <del><formula notation="TeX">1Q</formula></del> <supplied resp="#pass"><formula notation="TeX">1C</formula></supplied> æquabitur <formula notation="TeX">20</formula>. et sunt duo latera, a quibus quadrata adiuncta rectangulo a lateribus, faciunt <formula notation="TeX">21</formula>. aggregatum autem laterum, ductum in rectangulum est <formula notation="TeX">20</formula>. et fit <formula notation="TeX">1N.</formula> in æqualitate Inversa negata, alterutrum è lateribus, maius minusve, in directa vero negata aggregatum ipsorum laterum. è hypothesi laterum <formula notation="TeX">1.</formula> et <formula notation="TeX">4.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« <formula notation="TeX">1C</formula> » est écrit au-dessus d'un « <formula notation="TeX">1Q</formula> » barré.</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><del><formula notation="TeX">\overset{\circ}{x}\,4</formula> positis duobus lateribus <formula notation="TeX">B</formula> et <formula notation="TeX">A</formula>. fiet cubus è triente coefficientis plani <formula notation="TeX">\dfrac{\begin{array}{l} A\,cc \\ + A\,qq \text{ in } B\,q\ 6 \\ + B \text{ in } A\,qc\ 3 \\ + B\,qq \text{ in } A\,q\ 6 \\ + B\,c \text{ in } A\,c\ 7 \\ + B\,cc \\ + B\,qc \text{ in } A\ 3 \end{array}}{27}</formula> at <formula notation="TeX">D\,s.</formula> quadrat. <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,qq \text{ in } A\,q \\ + B\,q \text{ in } A\,qq \\ + B\,c \text{ in } A\,c\ 2 \end{array}</formula> et quadruplato priore reductisq; omnibus in <formula notation="TeX">27</formula> <unclear>partes</unclear> ablatis communibus remanebit <formula notation="TeX">\begin{array}{l} A\,cc\ 4 \\ + B \text{ in } A\,qc\ 12 \\ + B\,cc\ 4 \\ + B\,qc \text{ in } A\ 12 \end{array}</formula> quod maius esse debet quam <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,qq \text{ in } A\,q\ 3 \\ + B\,q \text{ in } A\,qq\ 3 \\ + B\,c \text{ in } A\,c\ 26 \end{array}</formula> quod vero sic <gap reason="illegible"/> patebit quoniam <formula notation="TeX">A\,cc</formula>. <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A\,qc</formula>. <formula notation="TeX">B\,q</formula> in <formula notation="TeX">A\,qq</formula>. <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c</formula>. <formula notation="TeX">B\,qq</formula> in <formula notation="TeX">A\,q</formula>. <formula notation="TeX">B\,qc</formula> in <formula notation="TeX">A</formula>. sunt proportionales continue. est autem in serie quotcunq; continue proportionalium summa extremarum maior summa mediarum quare erit primo <formula notation="TeX">B\,qq</formula> in <formula notation="TeX">A\,q + B\,q</formula> in <formula notation="TeX">A\,qq</formula> maior quam <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c</formula> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">B\,qq</formula> in <formula notation="TeX">A\,q\ 12 + B\,q</formula> in <formula notation="TeX">A\,qq\ 12</formula> maior <gap reason="illegible"/> quam <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c\ 12</formula> atq; <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A\,qc\ 12 + B\,qc</formula> in <formula notation="TeX">A\ 12</formula> maiores <gap reason="illegible"/> quam <formula notation="TeX">B\,qq</formula> in <formula notation="TeX">A\,q\ 12 + B\,q</formula> in <formula notation="TeX">A\,qq\ 12</formula> id est multo maiores quam <formula notation="TeX">B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c\ 24</formula>. et <formula notation="TeX">A\,cc\ 4 + B\,cc\ 4</formula> maior est <supplied resp="#pass">multo</supplied> quam <formula notation="TeX">B\,qq</formula> in <formula notation="TeX">A\,q\ 4 + B\,q</formula> in <formula notation="TeX">A\,qq\ 4 + B\,c</formula> in <formula notation="TeX">A\,c\ 4</formula> <gap reason="illegible"/></del></note>
<note type="editorial" resp="#pass">Seconde addition marginale, de la même main, qui commence au signe de renvoi « <formula notation="TeX">\overset{\circ}{x}\,4</formula> » dans la marge et se poursuit au pied de la page sous le texte. Elle est barrée : sa moitié inférieure par de grands traits obliques croisés, ses deux dernières lignes au pied de la page par des traits horizontaux. C'est une première démonstration de la condition « quadruplus cubus è triente coefficientis plani … », que la même main a récrite au propre sur le feuillet « 5 bis » (vue 15, « vel sic ἀποδεικτικῶς »). Dans le produit à sept termes, le « 26 » est écrit sur un premier chiffre ; les deux « 3 » qui précèdent sont écrits sur des « 21 » barrés. La fin, au pied de la page, porte encore, lisibles sous les ratures : « summa extremarum … », « quadruplo », « multo igitur maius erit quadruplum cubi … ». Lecture d'ensemble incertaine.</note></p>
<p>Neq; vero in Geometrica phrasi, hic erit magna dissimilitudo. <gap reason="illegible"/> dicet Geometra <formula notation="TeX">B</formula> planum esse aggregatum quadratorum a tribus proportionalibus lineis rectis <formula notation="TeX">D</formula> vero solidum quod fit ab aggregato extremarum in mediæ quadratum, seu ab alterutra extrema in aggregatum quadratorum è reliquis. et fieri <formula notation="TeX">A</formula> aggregatum extremarum, <formula notation="TeX">E</formula> vero primam vel tertiam.
<note type="editorial" resp="#pass">Le mot avant « dicet » montre « ſ…mmendo » ; il n'est pas lu.</note></p>
<p>Sic in Exposito themate, <formula notation="TeX">21</formula> est aggregatum quadratorum a tribus proportionalibus, et solidum <formula notation="TeX">20</formula> est ab aggregato extremarum in mediæ quadratum, seu ab alterutra extrema in quadrat<del>um</del><supplied resp="#pass">a</supplied> è reliquis. Ex serie proportionalium <formula notation="TeX">1.\ 2.\ 4.</formula></p>
<p>At Elegantius et præstantius ex analyticis angularium sectionum huiusmodi æqualitatum constitutio eruitur et ad <unclear>εὐμηχανίαν</unclear> accommodatius in hanc formulam.
<note type="editorial" resp="#pass">Le mot grec est en caractères grecs dans la ligne. La phrase annonce une formule qui n'est pas sur cette page ; elle est attendue au verso, vue 17.</note></p>
<pb n="17" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f17.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 16, sans nombre. Le texte de la main principale occupe la partie droite ; toute la colonne de gauche et le pied de la page sont de la main rapide à l'encre noire, avec une figure. En tête de cette colonne, dans un cadre, la fin de l'addition barrée du pied de la vue 16, reprise sous le même signe « D » entouré d'un cercle, qui sert de renvoi d'une page à l'autre. La lecture de la colonne marginale est incertaine en beaucoup d'endroits.</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">(D) <unclear>a</unclear> <formula notation="TeX">\dfrac{\begin{array}{l} B\,q \\ + A\,q \\ + B \text{ in } A \end{array}}{3}</formula> quam quadrat. solidi <formula notation="TeX">\begin{array}{l} B\,q \text{ in } A \\ + B \text{ in } A\,q \end{array}</formula> unde constat oppositum <gap reason="illegible"/> theorematis 3 antecedentis.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Figure dans la marge, sous ce cadre : un cercle de diamètre <formula notation="TeX">AB</formula>, avec sur la circonférence, dans l'ordre, les points <formula notation="TeX">A</formula>, <formula notation="TeX">D</formula>, <formula notation="TeX">E</formula>, <formula notation="TeX">F</formula>, <formula notation="TeX">K</formula>, <formula notation="TeX">G</formula>, <formula notation="TeX">B</formula>, <formula notation="TeX">L</formula>, <formula notation="TeX">M</formula>, <formula notation="TeX">H</formula> ; un point <formula notation="TeX">C</formula> hors du cercle, à droite, joint à <formula notation="TeX">G</formula> et à <formula notation="TeX">B</formula> ; des cordes en pointillé de <formula notation="TeX">A</formula> vers <formula notation="TeX">D</formula>, <formula notation="TeX">E</formula>, <formula notation="TeX">F</formula>, <formula notation="TeX">K</formula>, <formula notation="TeX">G</formula>, <formula notation="TeX">B</formula>, de <formula notation="TeX">H</formula> et <formula notation="TeX">M</formula> vers le haut, et plusieurs intersections intérieures, dont une marquée <formula notation="TeX">H</formula> au milieu. Un arc <formula notation="TeX">KG</formula> est repassé à l'encre.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Aliter, tertium theorema</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus, minus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato ter in <formula notation="TeX">A</formula> æquetur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">D</formula>, sit autem <supplied resp="#pass"><formula notation="TeX">B</formula></supplied> maior <formula notation="TeX">D</formula> semisse <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} B \text{ quadratum ter in } E \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">D</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">L'ajout interlinéaire après « autem » est un <formula notation="TeX">B</formula> surmonté de deux petits signes, peut-être « <formula notation="TeX">B\,q^{o}</formula> » ; il est donné sous la forme <formula notation="TeX">B</formula>.</note></p>
<p>Et sunt duo triangula rectangula æqualis <formula notation="TeX">B</formula> hypotenusæ, ita ut angulus acutus subtensus a perpendiculo primi sit triplus <supplied resp="#pass">ad</supplied> angulum acutum subtensum a perpendiculo secundi, basis vero dupla primi est <formula notation="TeX">D</formula>. et fit <formula notation="TeX">A</formula> dupla basis secundi. <formula notation="TeX">E</formula> vero basis simpla secundi, contracta <gap reason="illegible"/> longitudine lineæ quæ potest quadrato triplum perpendiculi eiusdem.
<note type="editorial" resp="#pass">Le mot entre « contracta » et « longitudine » montre « prohartam » ou « pro partem » ; il n'est pas lu.</note></p>
<p><formula notation="TeX">1C - 300N</formula> æquetur <formula notation="TeX">432</formula>, vel etiam <formula notation="TeX">300N - 1C.</formula> æquetur <formula notation="TeX">432</formula>. sunt duo triangula rectangula, quorum hypotenusa communis est <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">10</formula> ita ut angulus acutus primi, à perpendiculo videlicet subtensus, sit triplus ad acutum secundi a suo quoq; perpendiculo subtensum, basis autem primi dupla est <formula notation="TeX">\dfrac{432}{100}</formula>. et <formula notation="TeX">1N</formula> in æqualitate directe negata est basis dupla secundi, In inversa vero negata est basis simpla secundi plus minusve ea quæ potest quadrato triplum perpendiculum secundi.
<note type="editorial" resp="#pass">Dans « <formula notation="TeX">1C - 300N</formula> », le <formula notation="TeX">N</formula> est ajouté au-dessus de la ligne.</note></p>
<p>Constituta hypotenusa <del>secundi</del> communi <formula notation="TeX">10</formula> basi secundi trianguli <formula notation="TeX">9</formula> fit perpendiculum eiusdem secundi <formula notation="TeX">L\,19</formula>. primi vero hypotenusa stante <formula notation="TeX">10</formula> fit basis <formula notation="TeX">2\tfrac{16}{100}</formula>. itaq; cum in ea hypothesi dicetur <formula notation="TeX">1C - 300N.</formula> æquari <formula notation="TeX">432</formula>, fiet <formula notation="TeX">1N.</formula> <formula notation="TeX">18</formula>. vel cum dicetur <formula notation="TeX">300N - 1C</formula> æquari <formula notation="TeX">432</formula> fiet unus numerus <formula notation="TeX">9 + L\,57</formula> vel <formula notation="TeX">9 - L\,57</formula>.</p>
<p>Atq; hæc ad assequendum ex Zeteticis constitutiones adæquatarum, quæ affectæ sunt potestatum exempla <unclear>nunc</unclear> <unclear>sufficiendo</unclear>. Etsi enim de simpliciter affectis theoremata tantum proposita sunt, tamen quemadmodum ad multipliciter affectas possint trahi, vix ignorabitur, quando præsertim deteget earum plasma, de quo Jam succedit dicendi locus. ipsorum enim Zeteticorum, a quibus antedictæ constitutiones depromptæ sunt Jam patuit processus sufficienter in Expositis <gap reason="illegible"/>, hoc postremo theoremate excepto, quod par est reiici in peculiarem Zeteticorum ad angulares sectiones pertinentium <gap reason="illegible"/>.
<note type="editorial" resp="#pass">Le mot après « Expositis » montre « Ex…sil » ; le dernier mot de la page, « Syl…milam », souligné d'un trait qui revient en crochet, n'est pas lu.</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">Sit circulus cuius diameter <formula notation="TeX">AB</formula> <unclear>cuiusque</unclear> circumferentiæ <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">FB</formula> tertia pars sit <formula notation="TeX">GB</formula>. et quoniam <del>ita</del> <supplied resp="#pass">2</supplied> demonstratum a nobis ad sectiones angulares <unclear>Elementa</unclear> <formula notation="TeX">GB</formula>, <formula notation="TeX">GK</formula>, <formula notation="TeX">KF</formula> sunt æquales erit ut semidiameter ad rectam <formula notation="TeX">AG</formula> ita <formula notation="TeX">AG</formula> ad compositam è <formula notation="TeX">AB</formula>, <formula notation="TeX">AK</formula> et ita <formula notation="TeX">AK</formula> ad compositam è <formula notation="TeX">AG</formula> <formula notation="TeX">AF</formula>. in rectis simplicibus sit <formula notation="TeX">AB</formula> (<formula notation="TeX">B</formula>). <formula notation="TeX">AF</formula> (<formula notation="TeX">D</formula>). <formula notation="TeX">AG</formula> bis (<formula notation="TeX">A</formula>) ut <formula notation="TeX">B</formula> semissis ad <formula notation="TeX">\tfrac{A}{2}</formula> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">A</formula> <del>duplum</del> ita <formula notation="TeX">A</formula> ad <formula notation="TeX">\dfrac{A\,q}{B}</formula> a quo ablato <formula notation="TeX">B</formula>, relinquitur <formula notation="TeX">\dfrac{A\,q - B\,q}{B}</formula> æqualis ipsi <formula notation="TeX">AK</formula> <del><gap reason="illegible"/></del> itemque ut <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">A</formula> ita <formula notation="TeX">\dfrac{A\,q - B\,q}{B}</formula> ad <formula notation="TeX">\dfrac{A\,c - B\,q \text{ in } A\ 2}{B\,q}</formula> a quo sublato <formula notation="TeX">A</formula> relinquitur <formula notation="TeX">\dfrac{A\,c - B\,q \text{ in } A\ 3}{B\,q}</formula>. æquale sit ipsi <formula notation="TeX">AF</formula> bis vel <formula notation="TeX">D</formula>. Jam ipsius <formula notation="TeX">BG</formula> <supplied resp="#pass">rectæ</supplied> dupla fiat <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">BL</formula>. quæ occurrat circumferentiæ in <formula notation="TeX">L</formula> puncto et quoniam <formula notation="TeX">BG</formula> tertia pars est circumferentiæ <formula notation="TeX">BF</formula> et <formula notation="TeX">GB</formula> tertia pars totius circuli <gap reason="illegible"/> nam quoniam <formula notation="TeX">BL</formula> dupla est ipsius <formula notation="TeX">BG</formula> erit in triangulo <formula notation="TeX">GBL</formula> rectangulo angulus <formula notation="TeX">GBL</formula> <formula notation="TeX">\tfrac{2}{3}</formula> unius recti sive <formula notation="TeX">\tfrac{1}{3}</formula> duorum rectorum. et quadratum <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">GL</formula> triplum quadrati <formula notation="TeX">GB</formula>. tota circumferentia <formula notation="TeX">BD</formula> metietur circulum integrum et præterea peripheriam <formula notation="TeX">BF</formula>. metiatur peripheriis <formula notation="TeX">BD</formula>, <formula notation="TeX">DM</formula>, <formula notation="TeX">MF</formula>, erit igitur circumferentia <formula notation="TeX">BM</formula> residua dupli ipsius <formula notation="TeX">BD</formula> è integro circulo, dupla ipsius <formula notation="TeX">BDA</formula> residuæ eiusdem è semicirculo, circumferentia vero <formula notation="TeX">BM</formula> æqualis est ipsa <formula notation="TeX">FD</formula> quoniam subtensæ <formula notation="TeX">BD</formula>, <formula notation="TeX">DM</formula> æquales sunt subtensis <formula notation="TeX">DM</formula>, <formula notation="TeX">MF</formula>. circumferentia igitur <formula notation="TeX">DF</formula> dupla est circumferentiæ <formula notation="TeX">DA</formula> totaq; <formula notation="TeX">FA</formula> eiusdem</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Longue addition de la main à l'encre noire : elle occupe la colonne de gauche depuis la figure jusqu'au bas, puis, sous le texte principal, trois lignes sur toute la largeur de la page, qui s'arrêtent au bord inférieur sur « eiusdem » sans conclusion visible ; la suite n'est pas sur ce feuillet. Elle démontre par la figure (trisection de l'arc <formula notation="TeX">FB</formula> en <formula notation="TeX">G</formula>, <formula notation="TeX">K</formula>) la constitution du « tertium theorema ». Beaucoup de lettres de la figure et de chiffres y sont repassés ou corrigés ; la lecture en est donnée sous réserve. « bis » au-dessus de « <formula notation="TeX">AF</formula> » et de « <formula notation="TeX">AG</formula> » est interlinéaire.</note></p>
<pb n="18" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f18.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Recto d'un nouveau feuillet, main du texte ; en haut à droite, à l'encre, le chiffre « 7 ». La colonne de gauche porte, sur toute la hauteur, la suite de l'addition à l'encre noire commencée à la vue 17 (démonstration du « tertium theorema » par la figure du cercle) ; sa lecture est incertaine en beaucoup d'endroits. Le feuillet est plus court que le suivant : sous son bord inférieur déchiré paraissent deux lignes et demie d'un autre feuillet (« … altarum, et adfectarum. Æquationis tamen … tarum spectata proprietas maxime Juvat. »), qui ne sont pas transcrites ici.</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">DA</formula> tripla. Secta igitur <formula notation="TeX">DF</formula> æqualiter in <formula notation="TeX">E</formula> et ducta <formula notation="TeX">AE</formula>, et quoniam triangula <formula notation="TeX">BIG</formula>, <formula notation="TeX">ADI</formula> similia sunt erit <formula notation="TeX">AD</formula> ipsius <formula notation="TeX">AI</formula> semissis. in rectis itaq; simplicibus sit <formula notation="TeX">AD</formula> bis sive <formula notation="TeX">AI</formula> (<formula notation="TeX">E</formula>). <formula notation="TeX">AB</formula> (<formula notation="TeX">B</formula>). <formula notation="TeX">AF</formula> bis (<formula notation="TeX">D</formula>) est è demonstratis a nobis <supplied resp="#pass"><unclear>in tractatu de sectionibus angularibus</unclear></supplied> ut semidiameter ad <formula notation="TeX">AD</formula> vel <formula notation="TeX">AB</formula> ad <formula notation="TeX">AI</formula> hoc est <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">E</formula> ita <formula notation="TeX">E\,\tfrac{1}{2}</formula> ad <formula notation="TeX">\dfrac{E\,q\,\tfrac{1}{2}}{B}</formula>. differentiam scilicet <formula notation="TeX">AB</formula>. <formula notation="TeX">BE</formula>. quo a <formula notation="TeX">B</formula> ablato relinquitur <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q - E\,q\,\tfrac{1}{2}}{B}</formula> æquale ipsi <formula notation="TeX">BE</formula>. Deinde ut <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">E</formula> ita <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q - E\,q\,\tfrac{1}{2}}{B}</formula> ad <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q \text{ in } E - E\,c\,\tfrac{1}{2}}{B\,q}</formula> differentiam <formula notation="TeX">AD</formula> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">AF</formula> <del>cui adiectum data</del> <formula notation="TeX">E\,\tfrac{1}{2}</formula> <del><gap reason="illegible"/></del> dat <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q \text{ in } E\,\tfrac{3}{2} - E\,c\,\tfrac{1}{2}}{B\,q}</formula> æquale ipsi <formula notation="TeX">AF</formula>. cuius duplum <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q \text{ in } E\,3 - E\,c}{B\,q}</formula> <supplied resp="#pass">vel <formula notation="TeX">D</formula></supplied> æquale ipsi <formula notation="TeX">AF</formula> bis. / Protrahatur <formula notation="TeX">AG</formula> in <formula notation="TeX">C</formula> et fiat <formula notation="TeX">BC</formula> dupla ipsius <formula notation="TeX">BG</formula> erit igitur angulus <formula notation="TeX">GBC</formula> <formula notation="TeX">\tfrac{2}{3}</formula> unius recti et quadratum <formula notation="TeX">GC</formula> triplum quadrati <formula notation="TeX">GB</formula>. et angulus <formula notation="TeX">ABH</formula> æqualis ipsis <formula notation="TeX">ACB</formula> tertiæ parti unius recti et <formula notation="TeX">CAB</formula> tertiæ parti circumferentiæ <formula notation="TeX">BF</formula>. est igitur circumferentia <formula notation="TeX">AH</formula> tertia pars totius circumferentiæ <formula notation="TeX">A</formula><unclear><formula notation="TeX">H</formula></unclear><formula notation="TeX">E</formula>. in rectis igitur simplicibus sit <formula notation="TeX">AB</formula> (<formula notation="TeX">B</formula>) <formula notation="TeX">AC</formula> (<formula notation="TeX">E</formula>). <formula notation="TeX">AF</formula> bis (<formula notation="TeX">D</formula>) et quoniam triangula <formula notation="TeX">GBC</formula>, <formula notation="TeX">CAH</formula> sunt similia erit <formula notation="TeX">AH</formula> semissis ipsius <formula notation="TeX">AC</formula>. erit igitur ex demonstratis a nobis ut <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">E</formula> ita <formula notation="TeX">E\,\tfrac{1}{2}</formula> <unclear>ad</unclear> <formula notation="TeX">\dfrac{E\,q\,\tfrac{1}{2}}{B}</formula> quo è diametro ablato relinquitur <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q - E\,q\,\tfrac{1}{2}}{B}</formula> æquale ipsi <formula notation="TeX">BL</formula>. deinde ut <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">E</formula> ita <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q - E\,q\,\tfrac{1}{2}}{B}</formula> ad <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q \text{ in } E - E\,c\,\tfrac{1}{2}}{B\,q}</formula> differentiam ipsarum <formula notation="TeX">AH</formula>, <formula notation="TeX">AF</formula>. quo ad <formula notation="TeX">AH</formula> vel <formula notation="TeX">E\,\tfrac{1}{2}</formula> addito fit <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q \text{ in } E\,\tfrac{3}{2} - E\,c\,\tfrac{1}{2}}{B\,q}</formula> æquale ipsi <formula notation="TeX">AF</formula> et omnibus duplicatis <formula notation="TeX">\dfrac{B\,q \text{ in } E\,3 - E\,c}{B\,q}</formula> æquabitur <supplied resp="#pass"><formula notation="TeX">D</formula> vel</supplied> <formula notation="TeX">AF</formula> bis quod erat demonstrandum.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">L'addition marginale est donnée sous réserve : les fractions y sont écrites de façon serrée, avec des « ½ » et des « 3/2 » en exposant à côté des lettres, et plusieurs lettres de la figure y sont reprises. Elle se termine par « quod erat demonstrandum », au niveau de la dernière ligne du texte principal.</note></p>
</div>
</div>
<div type="section">
<head>De Generali methodo transmutandarum æquationum Cap VII.</head>
<p>Plasmatis ratio pendet è doctrina transmutandarum æquationum generaliter Imprimis proponenda et demonstranda.</p>
<div type="subsection">
<head>De transmutatione per alterationem radicis.</head>
<p>Æquationis transmutatio instituitur duplici formæ <unclear>permutatione</unclear>. aut <del>enim</del> placet alterari radicem de qua primo quæritur aut manere Invariatam.</p>
<p>qualiscumq; autem alteratio sit, primigenia radix et nova datam habent inter se differentiam vel rationem, adeo ut una cognita, altera non possit ignorari.</p>
<p>ad opus itaq; transmutationis alterata radix quæsititia conceditur alteri quoq; inquirendæ esse æqualis, atq; adeo è ea concessione novam induit speciem, sub qua æquatio primo posita dirigitur, et ordinatur nova.</p>
<p>ac pluribus quidem modis radix de qua quæritur potest artificiose alterari, et nova specie exhiberi. at dirigendi ratio sub ea nova specie ipsam quæ primo proposita est æquationem, constans est et uniformis per modos illos <unclear>quosvis</unclear>.</p>
<p>quæ ut fiant evidentiora, proponatur æquatio quævis de <formula notation="TeX">A</formula> radice exponenda, et sit <formula notation="TeX">Z</formula> magnitudo cui adæquetur <gap reason="illegible"/>, et oporteat propositam illam æquationem alterata radice arte transmutare.</p>
<p>primo igitur <formula notation="TeX">A</formula> radix potest alterari et nova specie exhiberi per additionem, utpote tali concessione et argumentatione <formula notation="TeX">A + B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>. ergo <formula notation="TeX">E - B</formula> erit <formula notation="TeX">A</formula>.</p>
<p>secundo per subductionem, utpote tali concessione et argumentatione <formula notation="TeX">A - B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>. ergo <formula notation="TeX">E + B</formula> erit <formula notation="TeX">A</formula>. vel etiam ista <formula notation="TeX">B - A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> ergo <formula notation="TeX">B - E</formula> erit <formula notation="TeX">A</formula>.</p>
<p>tertio per multiplicationem. utpote tali concessione et argumentatione <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> planum. ergo <formula notation="TeX">\dfrac{E \text{ planum}}{B}</formula> <del>applicatum</del> erit <formula notation="TeX">A</formula>.</p>
<p>quarto per divisionem. utpote concedendo et argumentando. <formula notation="TeX">\dfrac{A \text{ planum}}{B}</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>. ergo <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">E</formula> erit <formula notation="TeX">A</formula> planum.</p>
<p>quinto per analogiam rationis explicatæ. utpote concedendo esse ut <formula notation="TeX">B</formula> ad <formula notation="TeX">G</formula> ita <formula notation="TeX">A</formula> ad <formula notation="TeX">E</formula>, deinde resolvendo analogiam et argumentando ergo <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ in } E}{G}</formula> erit <formula notation="TeX">A</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">Le texte de ce feuillet s'arrête ici, au-dessus du bord inférieur déchiré ; la suite est attendue au verso, vue 19.</note></p>
<pb n="19" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f19.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 18, sans nombre ; main du texte seule, sans addition dans la marge de gauche (l'écriture du recto y transparaît). Le texte continue l'énumération des modes d'altération de la racine commencée à la vue 18. Au-delà du bord droit de la page, près de la reliure, sur un talon ou sur le feuillet voisin, trois fragments d'une main plus petite, coupés : « + in ecomp… » (au niveau de la sixième ligne), « vel potius … » et, plus bas, « + vel in … » ; ils ne sont pas transcrits. La page s'arrête aux trois quarts.</note></p>
<p>Sexto per analogiam rationis explicitæ. utpote concedendo esse ut <formula notation="TeX">A</formula> ad <formula notation="TeX">B</formula> ita <formula notation="TeX">G</formula> ad <formula notation="TeX">E</formula>, deinde resolvendo analogiam et argumentando ergo <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ in } G}{E}</formula> erit <formula notation="TeX">A</formula>.</p>
<p>Septimo per parabolicam hypostasin in <gap reason="illegible"/> quibuscumq; æquationibus, utpote in quadraticis concedendo <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} E \text{ quadratum} \\ + A \text{ in } E \end{array}\right\}</formula> æquari <formula notation="TeX">D</formula> plano, quæ æquatio est quadrati affirmate affecti deinde argumentando ergo <formula notation="TeX">\dfrac{D \text{ plano} - E \text{ quadrato}}{E}</formula> erit <formula notation="TeX">A</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">Le mot après « in » montre « condicibus » ou « ordinibus » ; il est repassé.</note></p>
<p>vel concedendo <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} E \text{ quadratum} \\ - A \text{ in } E \end{array}\right\}</formula> æquari <formula notation="TeX">D</formula> plano, quæ æquatio est quadrati negate affecti. et argumentando ergo <formula notation="TeX">\dfrac{E \text{ quadrato} - D \text{ plano}}{E}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>.</p>
<p>vel denique concedendo <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} E \text{ in } A \\ - E \text{ quadrato} \end{array}\right\}</formula> æquari <formula notation="TeX">D</formula> plano quæ æquatio est plani sub latere negati de quadrato. et argumentando ergo <formula notation="TeX">\dfrac{E \text{ quadratum} + D \text{ plano}}{E}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>.</p>
<p>postremo per modos compositos, et excogitanda ab artifice et tentanda, quæ suo fini magis inservire conjicit, figmenta.</p>
<p>Quamcumq; autem speciem induit <formula notation="TeX">A</formula>, æquatio Juxta eam transformabitur et nova de <formula notation="TeX">E</formula> ordinabitur. si quæ de <formula notation="TeX">A</formula> enunciantur in æquatione proposita, eadem enuncientur de nova quam <formula notation="TeX">A</formula> induit specie.</p>
<p>Alteretur enim <formula notation="TeX">A</formula> per additionem, fingendo <formula notation="TeX">A + B</formula> esse <formula notation="TeX">E</formula> ut supra unde <formula notation="TeX">E - B</formula> fit <formula notation="TeX">A</formula>. Cum igitur par potestas eliciatur ab <formula notation="TeX">E - B</formula>, quæ proponebatur ab <formula notation="TeX">A</formula>, et similes quoq; parodici gradus, in quos ducantur Invariandæ coefficientes, ad efficienda eadem adfectionum homogenea; omnino facta huiusmodi, æquabuntur proposito homogeneo. <unclear>Expediet</unclear> igitur secundum artis præcepta, et ita demum æquatio de <formula notation="TeX">E</formula> ordinetur. Jam transmutata erit in novam æquationem de <formula notation="TeX">E</formula>, id est ipsa <formula notation="TeX">A</formula> producta <unclear>incremento</unclear> <formula notation="TeX">B</formula> enunciandam quod faciendum erat.</p>
<p>quod in reliquis quibuscumq; alterandi modis, quibus semper <formula notation="TeX">A</formula> valor exprimitur locum habere conspicuum est.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>De transmutatione Invariata radice</head>
<p>quod ad secundam permutationem attinet, Invariata radice æquationem transmutare, est gradum æquationis deprimere vel attollere.
<note type="editorial" resp="#pass">La page finit ici, au trois quarts ; la suite est attendue au recto suivant.</note></p>
<pb n="20" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f20.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Recto d'un nouveau feuillet, main du texte ; en haut à droite, à l'encre, le chiffre « 8 ». Le texte continue sans rupture la vue 19 (« … deprimere vel attollere. »). Au bord gauche de la vue paraît la marge du feuillet précédent, avec les fins de lignes de l'addition de la vue 18, et, dans la marge de gauche de ce feuillet-ci, trois courtes notes d'une petite main, reliées par des croix « + » à des croix posées dans le texte : ce sont les fragments aperçus en bord de la vue 19. À droite, au-delà du bord du feuillet, dépassent d'autres feuillets du cahier : l'un porte en haut un « 11 », un autre plus bas un « 9 », avec des fins de mots (« …p ad », « et », « …ctti », « …onis », « atq; »…) ; ils ne sont pas transcrits. Au pied, sous le bord du feuillet, paraissent comme aux vues 18 les dernières lignes d'un feuillet plus long : « …reductione viam, … altarum, et adfectarum. Æquationis tamen modo constitutarum spectata proprietas maxime Juvat. »</note></p>
<p>Climacticus autem sive adscensus sive descensus regulariter fit vel irregulariter.</p>
<p>Climacticus regularis ascensus fit, cum utraq; propositæ æquationis pars, distributa ordinate, vel sine ea artificis industria ducitur quadratice, cubice et ulterius climactice.</p>
<p>descensus contra cum dividitur sub quadratice, subcubice et depressius subclimactice, adiectione, ne ad id supplemento dato vel inquirendo. omnia autem post ductionem, divisionemve congrue ordinantur.
<note type="editorial" resp="#pass">« ne ad id » est lu tel quel ; la phrase parallèle plus bas porte « adiecto nempe ad id supplemento ».</note></p>
<p>Irregularis autem adscensus fit, cum omnia quibus proposita æquatio constat, singularia homogenea ducuntur in eundem parodicum gradum, sive purum<note type="authorial" place="margin">+ in exemplari <unclear>excripto</unclear> / vel potius <unclear>adscriptum</unclear></note>, sive adfectum a datis coefficientibus magnitudinibus, vel etiam eas adficientium, et ducta congruam interpretationem arripiunt, et ordinationem.
<note type="editorial" resp="#pass">Deux petites croix « + » sont posées au-dessus de « purum » et de « eas » ; la note marginale correspondante, d'une petite main pâle, n'est lue qu'en partie.</note></p>
<p>descensus contra cum omnia singularia illa homogenea adplicantur, sive ad radicem quæsititiam, sive radicis gradum potestate inferiorem, vel puro, vel cum adficientibus adfectione datis coefficientibus magnitudinibus, et divisa adiecto nempe ad id supplemento dato vel inquirendo congruam interpretationem arripiunt, et ordinationem.</p>
<p>demonstratio vero in quacumq; artificiosa transmutandi forma statim evidens fit, quoniam quæ æqualia sunt longitudine, æqualia quoq; sunt similis potestate, et contra. neq; communis divisor, vel multiplicator æqualitatem Immutat vel rationem.</p>
<p>Atq; hæc ut a nobis generaliter proposita sunt, ita specialibus inde regulæ præceptis, et exemplis concedendum est, quæ diffunduntur passim in commentationes locos, prout eadem artificij transmutatorij exigunt specimina.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Singularia de plasmate. Cap. VIII</head>
<p>plasma Inesse æquationibus intelligitur cum deducuntur potestates adfectæ a puris, vel minus adfectis æqualitatis aut etiam altiores a depressioribus.</p>
<p>Itaq; plasma potest institui per omnes transmutationum modos, præter divisionem et climacticum descensum.</p>
<p>finis plastices ac præcipuus illius usus est, ut agnitæ æquationes plasmaticæ, ad simpliciores<note type="authorial" place="margin">+ vel in</note> a quibus deductæ sunt reducantur resolui, si quo id liceat compendio
<note type="editorial" resp="#pass">Une croix « + » au-dessus de « ad simpliciores » renvoie à la note marginale « + vel in ». « liceat » est écrit sur un premier mot. Le texte s'arrête ici, sans ponctuation, au bas de la partie écrite du feuillet ; la phrase est inachevée sur cette vue et continue vraisemblablement au verso (vue 21, hors de ce lot).</note></p>
</div>
</div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
