<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Manuscrits de François Viète, NAL 1644, vues 21–40 — transcription</title>
        <author>François Viète</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-09-23">2026-09-23</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5.5 (claude-opus-5-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">germain.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Lecture automatique — non vérifiée</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-09-23">2026-09-23</date>
        <availability status="free">
          <licence target="https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/">CC0 1.0</licence>
          <p>Le manuscrit transcrit est dans le domaine public. Cette
          transcription est une première lecture automatique, non vérifiée, placée
          dans le domaine public (CC0) ; aucune image n'est reproduite — le
          fac-similé est celui de Gallica, cité vue par vue. Source gallica.bnf.fr /
          Bibliothèque nationale de France. La source LaTeX dont ce fichier
          dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/germain-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://germain.commutator.io/">https://germain.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Paris</settlement>
            <repository>Bibliothèque nationale de France, département des Manuscrits and Bibliothèque de l'Arsenal</repository>
            <collection>Manuscrits de François Viète</collection>
            <idno type="shelfmark">NAL 1644</idno>
          </msIdentifier>
          <head>Viète (François). Papiers divers. NAL 1644</head>
          <msContents>
            <summary>Vues 21 à 40 du volume, dans la
            numérotation de Gallica (une vue par image) ; lot 2 de vingt vues.
            La foliotation au crayon de la BnF, quand elle a pu être lue, est
            donnée par un milestone[@unit='folio'] ; elle n'est jamais déduite.
            Les vues absentes de la transcription ne portent rien à lire et sont
            omises ; le saut dans la numérotation en est le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q">https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q</ref>
                <note>Fac-similé numérique de la Bibliothèque nationale de France
                sur Gallica, servi par l'API IIIF. L'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> pointe la vue correspondante dans
                le lecteur de Gallica.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription de manuscrits de mathématiciens numérisés dans Gallica, une passe de vingt vues
        par conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\add</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> ; <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi> (vue de Gallica) ;
        <hi rend="monospace">\folio</hi> devient <hi rend="monospace">milestone[@unit='folio']</hi>
        (foliotation de la BnF, jamais déduite).</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="germain-tei" version="1">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/germain-project">https://github.com/Commutator-IO/germain-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-09-23" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
      <change when="2026-09-23" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="2">
<pb n="21" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f21.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Aucun chiffre lisible en tête de la page ; l'angle supérieur droit est occupé par la reliure. La page commence sans titre, par une phrase complète (« Quod cum… ») qui suppose un exposé commencé avant elle : le texte continue celui de la vue 20, que cette passe n'a pas lue. Une seule main, une cursive régulière, en latin, dans une colonne décalée vers la droite ; la marge de gauche, large, porte des calculs de la même encre, plus petits et plus rapides, donnés ci-dessous en <hi rend="monospace">marginal</hi>.</note></p>
<p>Quod cum deprehendit <unclear>sic mutatarius</unclear>, adnotabit sedulo, ac finem tandem proferet symbolum, in artis commendationem et illustrationem.
<note type="editorial" resp="#pass">« sic mutatarius » : lecture des lettres (f ou s long, i, c, puis m, u, t, a, t, a, r, i, u, s) ; le mot ne donne pas de latin connu du transcripteur et reste douteux.</note></p>
<p>Omnino etiam est primum animadversione dignum.</p>
<p>Si qua potestas adfecta est, vel adficitur, sub singulis gradibus ad eam parodicis, plasmatica est per modum additionis, vel subductionis, quoniam radix intelligitur adfecta fuisse cremento vel decremento desumpto ex coefficiente sub gradu altiore sed intra potestatis conditionem.</p>
<p>In quadratis videlicet adfecta fuisse, radix semisse coefficientis sub latere. In cubis triente coefficientis sub quadrato. In quadratoquadratis quadrante coefficientis sub cubo. in quadratocubis quintante coefficientis sub quadratoquadrato, et eo continuo progressu.</p>
<p>Sic quadrata quæcunq; adfecta originem sumunt a puris, cubi adfecti sub quadrato et latere, a cubis affectis sub latere. quadratoquadrata adfecta sub cubo, quadrato, et latere, a quadratoquadratis adfectis sub quadrato, vel latere, aut tam sub quadrato quam sub latere. et eo deinceps ordine.
<note type="editorial" resp="#pass">L'écriture des mots « adfecta » et « affectis » alterne sur la page : elle est gardée.</note></p>
<p>Secundum esto. Si qua potestas a radice plana<del><gap reason="illegible"/></del> solidave vel ulterioris ordinis homogenea <hi rend="sup">climactica potius</hi>, plasmatica est per multiplicationis modum, vel simpliciter analogiae.
<note type="editorial" resp="#pass">Après « plana », deux ou trois lettres biffées d'un trait épais. Au-dessus de « homogenea », d'une écriture plus petite de la même encre, « climactica potius » : une correction proposée par l'écrivain, sans que « homogenea » soit biffé ; les deux sont donnés. « analogiae » : la fin du mot est un simple crochet.</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">Posit. quadrat. affect. sub latere <formula notation="TeX">\begin{array}{l} Aq \\ + B \text{ in } A \end{array}</formula> et per <unclear>simplicitam</unclear> analogiam <formula notation="TeX">B \text{ in } A</formula> æquetur E quadrato. Ergo <formula notation="TeX">\frac{Eq}{B}</formula> erit <formula notation="TeX">A</formula>. et <formula notation="TeX">\frac{Eqq}{Bq}</formula> erit <formula notation="TeX">Aq</formula>. igitur <formula notation="TeX">\frac{Eqq}{Bq} + \frac{B \text{ in } Eq}{B}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">\begin{array}{l} Aq \\ + B \text{ in } A \end{array}</formula>. et facta additione <formula notation="TeX">\dfrac{B \text{ in } Eqq + Bq \text{ in } Eq}{Bc}</formula> æquabit <formula notation="TeX">\begin{array}{l} Aq \\ + B \text{ in } A \end{array}</formula>. itaque si <formula notation="TeX">\begin{array}{l} Aq \\ + B \text{ in } A \end{array}</formula> æquetur D <unclear>solido</unclear> : <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } Eqq \\ + Bc \text{ in } Eq \end{array}\right\}</formula> D <unclear>so.</unclear> in <formula notation="TeX">Bc</formula>. et omnibus per <formula notation="TeX">B</formula> divisis <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} Eqq \\ + Bq \text{ in } Eq \end{array}\right\}</formula> D <unclear>so.</unclear> in <formula notation="TeX">Bq</formula>. <unclear>Erit</unclear> itaque E. Cubi affecti quadratoquadrati media proportionalis inter B. et A</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Calcul en marge de gauche, en regard du premier et du deuxième alinéa, de la même encre que le texte ; une accolade en tête le rattache à la ligne « Si qua potestas… ». Les puissances sont écrites en abrégé : « Aq » (A quadratum), « Eqq » (quadrato-quadratum), « Bq », « Bc » ; « B in A » est le produit. Après « facta additione », les deux termes sont écrits l'un sous l'autre, joints par une accolade, et soulignés d'un trait sous lequel est écrit « Bc » (ou « Br ») : une fraction, mise ici sur une ligne. « D solido » est surchargé et noirci ; la même abréviation « D so. » (lue avec doute, ou « D pl. ») revient deux fois. Le tout est gardé tel qu'il est écrit, sans vérifier l'homogénéité des termes. « Erit » est traversé d'un trait qui peut être une rature ; la phrase finale est lue « E. Cubi affecti » là où l'on attendrait « E latus » : la lecture est celle des lettres.</note></p>
<p>Sit quadratoquadratum adfectum sub quadrato, originem sumit a quadrato adfecto sub latere, quoniam ducta sunt omnia, quibus æquatio constat singularia homogenea in quadratum coefficientis sub latere. unde radix effecti quadratoquadrati intelligitur media proportionalis inter coefficientem sublateralem, et eam quæ primum proponebatur radicem.</p>
<p><note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} Aq \\ + B \text{ in } A \end{array}\right\}</formula> <formula notation="TeX">Dq</formula>. et <formula notation="TeX">Bq</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquabit <formula notation="TeX">Ec</formula>. … <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} Ecc \\ + Bc \text{ in } Ec \end{array}\right\}</formula> <formula notation="TeX">Bqq</formula> in <formula notation="TeX">Dq</formula>.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Second calcul marginal, en regard de l'alinéa sur le cubo-cube. Le « Aq » de tête est surchargé, et porte au-dessus un « h » sous un trait ; un « A » sur un trait au-dessus d'un « h » est écrit aussi après « Ec. », avec deux lettres rognées au bord (« p… ») : un renvoi ou une fraction <formula notation="TeX">\frac{A}{h}</formula>, que le transcripteur ne sait pas interpréter.</note></p>
<p>Sit cubocubus, adfectus sub cubo, originem sumit a quadrato quoque adfecto sub latere, unde radix effecti cubocubi fit secunda continue proportionalium, quarum coefficiens sublateralis est prima, radix vero quæ primo proponebatur earundem quarta.</p>
<p>Sit cubocubus adfectus sub quadratoquadrato, originem sumit a cubo adfecto sub quadrato, ductis omnibus quibus æquatio constat, singularibus homogeneis in cubum coefficientis sub quadrato unde radix effecti cubocubi media proportionalis est inter coefficientem subquadraticam et eam quæ primum proponebatur.
<note type="editorial" resp="#pass">Fin de page, et fin de l'exposé : sous ce dernier alinéa le bas du feuillet est blanc.</note></p>
<pb n="22" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f22.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Le feuillet photographié est plus court que celui qui est derrière lui : au-dessus de son bord supérieur, déchiré, dépasse le haut d'un autre feuillet, qui porte en tête à droite le chiffre « 11 » et trois lignes de calcul (« E cubo / <formula notation="TeX">-</formula> B in E quadrato 3 / <formula notation="TeX">+</formula> B quadrato in E 3 ») ; ce sont les premières lignes de la page de la vue 26, où elles sont transcrites. Sur le feuillet lui-même, en haut à droite, un petit « 9 » à l'encre : la pagination de l'écrivain (voir l'en-tête). Même main que la vue 21, et le texte y fait suite : après « Omnino etiam est primum » et « Secundum esto » (vue 21), cette page donne « Tertium esto » et « Quartum esto et postremum ».</note></p>
<p>Tertium esto omne quadratoquadratum affectum sub parodico ad illud gradu, uno vel pluribus, plasmaticum est, suam videlicet ducens per climacticum adscensum originem a quadrato affecto sub latere.
<note type="editorial" resp="#pass">« pluribus » : la fin du mot est surchargée et noircie.</note></p>
<p>Adficiatur quadratoquadratum sub latere, Æquatio adfecti quadrati, a quo deducta quadratoquadratica est, eam passa est, suorum quibus constat singularium homogeneorum, distributionem, ut quadrati symbolum, fecerit partem unam æquationis. planum vero sub latere, una cum data comparationis magnitudine, alteram. et utraq; tandem parte donata quadraticè, interpretationem <unclear>congruam</unclear> accepit homogeneum sub quadrato, atq; adeo omnia fuerint ordinata.
<note type="editorial" resp="#pass">« distributionem » : la syllabe « -tio- » est surchargée d'une tache. « donata » est souligné, et la marge de gauche porte en regard, de la même main, « ductâ, » : une correction, sans que le mot du texte soit biffé ; plus bas la même tournure est écrite « utraq; parte ductâ quadraticè ». « congruam » : le mot commence par « con- » et la suite est récrite par-dessus, de sorte qu'il se lirait aussi « externam » ; la même phrase, plus bas, porte nettement « congruam acceperint ».</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">ductâ,</note></p>
<p>Adficiatur vero quadratoquadratum, tam sub quadrato quam latere, æquatio adfecti quadrati a quo deducta quadratoquadratica est, eam passa est suorum quibus constat singularium homogeneorum distributionem ut quadratica potestas, una cum dicti dati plani comparationis vel ejusdem productione, fecerit partem unam Æquationis planum vero sub latere una cum apotome dati plani comparationis, vel eodem producto, partem alteram, atq; adeo utraq; parte ductâ quadraticè, omnia fuerint ordinata.</p>
<p>Adficiatur denique quadrato quadratum sub cubo. æquatio adfecti quadrati, a quo deducta quadratoquadratica est eam suorum quibus constat singularium homogeneorum passa est distributionem, ut quadrati symbolum una cum plano sub latere, fecerit partem unam æquationis. datum vero planum comparationis alteram, et utraq; tandem parte ducta quadraticè, interpretationem congruam acceperint, ut homogenea tam sub latere quam quadrato. atq; adeo omnia fuerint ordinata.
<note type="editorial" resp="#pass">Devant « quadrato. atq; adeo », en marge, un petit point noir, sans renvoi repéré.</note></p>
<p>Quartum esto et postremum, cubicas omnes adfectiones per climacticum regularem adscensum, a quadraticis posse deduci, verum in illis ad primigenias, non patere reductionis viam, nisi per æquationes potestatum æque altarum, et adfectarum. Æquationum tandem inde constitutarum spectata proprietas maxime iuuat.
<note type="editorial" resp="#pass">Fin du texte de la page ; le bas du feuillet est blanc. Le mot qui suit « æque » est lu « altarum » ; « iuuat » est écrit avec un grand I initial.</note></p>
<pb n="23" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f23.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Le feuillet est plus court que la vue ; au-dessus de son bord, le fond est vide. Aucun chiffre en tête. Même main. La page fait suite à la vue 22, qui s'achevait sur le quatrième point (« Quartum esto et postremum ») : elle ajoute une remarque sur les « anomalæ plasmaticæ », puis ouvre le chapitre IX.</note></p>
<p>Sed <del>et</del> inter anomalas plasmaticas digne speciali nota sunt eæ quæ <del><gap reason="illegible"/></del> pertinent ad homogenea adfectionum, quæ de potestatibus negantur.
<note type="editorial" resp="#pass">« et » est biffé d'une tache ; devant « pertinent », deux lettres biffées de même (« pe » ?). « negantur » est récrit sur un premier mot.</note></p>
<p>Creantur illæ sua primigenia origine, a puri quadrati æquatione, instituto plasmate, per additionem vel subductionem, nam cum ad plasma adsumitur coefficiens quælibet maior radice proposita, sive ea adficiatur per hypothesin sive negetur, semper incidetur in æquationem plani sub latere negati de quadrato. unde porisma.</p>
<p>Quoties cunq; potestas negatur de affectionis homogeneo radicem potestatis esse ancipitem, quoniam ex ancipite illa quadratica reliquæ omnes fluunt, et deducuntur, salva radicis primigeniæ amphibolia.
<note type="editorial" resp="#pass">« Quoties cunq; » : en deux mots. « affectionis » : le groupe « ffe » est surchargé.</note></p>
<div type="section">
<head>Deductio quadratorum adfectorum a puris Cap. IX</head>
<p>Deductio quadratorum adfectorum a puris Cap. <del>VIII</del> IX
<note type="editorial" resp="#pass">Titre centré, sur deux lignes. Le numéro du chapitre était d'abord « viii », biffé, et « IX » est écrit à la suite.</note></p>
<p>Quæ omnia ut fiant evidentiora, theorematum aliquot ad plasmata, de quibus monuimus, pertinentium, iam sequitur farrago.</p>
<div type="subsection">
<head>Theorema 1.</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> quadratum æquetur <formula notation="TeX">Z</formula> plano</p>
<p><formula notation="TeX">A + B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">E \text{ quadratum minus } B \text{ in } E \text{ bis æquabitur } \begin{array}{l} Z \text{ plano} \\ = B \text{ quadrato} \end{array}</formula></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> quadratum propositum æquale <formula notation="TeX">Z</formula> plano, est autem <formula notation="TeX">A + B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis, ergo <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>. itaq; quadratum abs <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> plano. quadratum autem illud constat singularibus planis
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E \text{ quadrato} \\ - B \text{ in } E \text{ bis} \\ + B \text{ quadrato} \end{array}</formula>
quare omnibus sic ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ quadratum} \\ - B \text{ in } E \text{ bis} \end{array}\right\} \text{æquabitur } \begin{array}{l} Z \text{ plano} \\ = B \text{ quadrato.} \end{array}</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">Deux fois dans ce théorème, devant « B quadrato » au second membre, le signe est un double trait « = », là où le calcul demande la soustraction et où le théorème II, plus bas, écrit un simple « <formula notation="TeX">-</formula> ». Il est gardé tel qu'il est écrit ; le transcripteur ne décide pas s'il s'agit d'un moins tracé deux fois ou d'un signe distinct.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema ii</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> quadratum æquetur <formula notation="TeX">Z</formula> plano</p>
<p><formula notation="TeX">A - B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ quadratum} \\ + B \text{ in } E \text{ bis} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ plano} \\ - B \text{ quadrato.} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Le bas de la page est blanc sous ces lignes ; la démonstration du théorème II commence en tête de la vue 24.</note></p>
<pb n="24" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f24.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite du feuillet, « 10 » à l'encre. Au-dessus du bord supérieur dépasse de nouveau le haut du feuillet « 11 » (voir la vue 22), et à gauche de la vue restent visibles les fins de lignes de la page précédente (vue 23). La page continue sans rupture le théorème II laissé à la fin de la vue 23.</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> quadratum æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> plano est autem <formula notation="TeX">A - B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis, <formula notation="TeX">A - B</formula> æquetur <formula notation="TeX">E</formula>. ergo <formula notation="TeX">E + B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>. itaq; quadratum ab <formula notation="TeX">E + B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> plano. quadratum autem illud constat singularibus planis.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E \text{ quadrato} \\ + B \text{ in } E \text{ bis} \\ + B \text{ quadrato} \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ quadratum} \\ + B \text{ in } E \text{ bis} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ plano} \\ - B \text{ quadrato.} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema iii</head>
<p>Si <formula notation="TeX">A</formula> quadratum æquetur <formula notation="TeX">Z</formula> plano.</p>
<p><formula notation="TeX">B - A</formula> vel <formula notation="TeX">A + B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } E \text{ bis} \\ - E \text{ quadrato} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ quadrato} \\ - Z \text{ plano.} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Dans « <formula notation="TeX">A + B</formula> », le trait vertical du « + » est plus appuyé que le reste, comme ajouté sur un « <formula notation="TeX">-</formula> ». La démonstration traite plus bas le cas « si <formula notation="TeX">A + B</formula> æquetur <formula notation="TeX">E</formula> », sans signe douteux.</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> quadratum propositum æquale <formula notation="TeX">Z</formula> plano est autem <formula notation="TeX">B - A</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis, igitur <formula notation="TeX">B - E</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>. itaq; quadratum abs <formula notation="TeX">B - E</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> plano. quadratum autem illud constat.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} B \text{ quadrato} \\ - B \text{ in } E \text{ bis} \\ + E \text{ quadrato} \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } E \text{ bis} \\ - E \text{ quadrato} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ quadrato} \\ - Z \text{ plano} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.</p>
<p>Et si <formula notation="TeX">A + B</formula> æquetur <formula notation="TeX">E</formula>. igitur <formula notation="TeX">E - B</formula> æquatur <formula notation="TeX">A</formula>. itaq; quadratum abs <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> plano. quadratum autem illud constat
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E \text{ quadrato} \\ - B \text{ in } E \text{ bis} \\ + B \text{ quadrato} \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } E \text{ bis} \\ - E \text{ quadrato} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ quadrato} \\ - Z \text{ plano.} \end{array}\right.</formula>
ut est quoq; enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">Fin du théorème III et du texte de la page ; le bas du feuillet est blanc. Une tache d'encre sur « E quadrato » dans la dernière disposition.</note></p>
<pb n="25" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f25.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso, sans chiffre en tête ; le feuillet est plus court que la vue, et le fond est vide au-dessus de lui. À droite de la vue, le bord du feuillet suivant. Même main. La page ouvre un nouveau chapitre en haut, après la fin du théorème III (vue 24).</note></p>
</div>
</div>
<div type="section">
<head>Deductio Adfectorum aliquot Cuborum sub quadrato, a Cubis adfectis sub Latere Cap. X</head>
<p>Deductio Adfectorum aliquot Cuborum sub quadrato, a Cubis adfectis sub Latere Cap. <del>I</del>X.
<note type="editorial" resp="#pass">Titre centré, en trois lignes. Le numéro du chapitre est « IX » dont le I est biffé d'une boucle, ce qui laisse « X » : le chapitre précédent était numéroté « <del>VIII</del> IX » (vue 23).</note></p>
<div type="subsection">
<head>Theorema. 1.</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ - B \text{ quadrato ter in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">A - B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ + B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\}\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + B \text{ cubo bis} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Devant le second membre, l'écrivain trace ici une accolade tournée dans le même sens que la première, fermante, là où la version « Aliter » écrit plus bas une accolade ouvrante ; les deux sont gardées.</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> cubus minus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato ter in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido; est autem <formula notation="TeX">A - B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis, igitur <formula notation="TeX">E + B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>, quare Cubus ab <formula notation="TeX">E + B</formula> multatus solido ab <formula notation="TeX">B</formula> quadrato ter in <formula notation="TeX">E + B</formula>, æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido. Cubus autem abs <formula notation="TeX">E + B</formula> constat.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E \text{ cubo.} \\ + B \text{ in } E \text{ quadrato } 3 \\ + B \text{ quadrato in } E\ 3 \\ + B \text{ cubo} \end{array}</formula>
Solidum vero adfectionis
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} - B \text{ quadrato } 3 \text{ in } E \\ - B \text{ cubo } 3 \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ + B \text{ in } E \text{ quadratum } 3 \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\}\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + B \text{ cubo bis} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">« adfectionis » : les lettres « fe » sont récrites.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Aliter theorema i</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ - B \text{ quadrato ter in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido.}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">A + B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ - B \text{ cubo bis} \end{array}\right.</formula></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> cubus, minus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato ter in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido: est autem <del>plus</del> <formula notation="TeX">A + B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis, igitur <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>. quare cubus ab <formula notation="TeX">E - B</formula>, multatus <supplied resp="#pass">solido</supplied> abs <formula notation="TeX">B</formula> quadrato ter in <formula notation="TeX">E - B</formula>, æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido, cubus autem abs <formula notation="TeX">E - B</formula> constat.
<note type="editorial" resp="#pass">« plus » est biffé d'un trait épais. Entre « multatus » et « abs », un signe d'insertion en forme de chevron ; le même signe, suivi de « solido », est écrit dans la marge de gauche, à la hauteur de la ligne : l'écrivain insère le mot, qui est donné ici à sa place. La phrase s'arrête sur « constat » ; le développement suit en tête de la vue 26.</note></p>
<pb n="26" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f26.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite, « 11 » à l'encre : c'est le feuillet dont le haut dépassait aux vues 22 et 24. Le feuillet est plus court en bas que celui qui est derrière lui : sous son bord inférieur se lisent les dernières lignes d'un autre feuillet (« ut est enunciatum » ; « Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus <formula notation="TeX">- D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> … æquetur <formula notation="TeX">Z</formula> solido »), qui appartiennent à une page suivante et n'ont pas été rapportées ici. La page continue sans rupture la démonstration de l'« Aliter theorema i » laissée à la fin de la vue 25 (« cubus autem abs <formula notation="TeX">E - B</formula> constat »).</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E \text{ cubo} \\ - B \text{ in } E \text{ quadrato } 3 \\ + B \text{ quadrato in } E\ 3 \\ - B \text{ cubo} \end{array}</formula>
Solidum vero adfectionis
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} - B \text{ quadrato in } E\ 3 \\ + B \text{ cubo } 3 \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum } 3 \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ - B \text{ cubo bis} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema ii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} B \text{ quadratum ter in } A \\ - A \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B - A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } E \text{ quadratum } 3 \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ cubo bis} \\ - Z \text{ solido.} \end{array}\right.</formula></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">B</formula> quadratum ter in <formula notation="TeX">A</formula> minus <formula notation="TeX">A</formula> cubo æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido. est autem <formula notation="TeX">B - A</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis. igitur <formula notation="TeX">B - E</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>. quare solidum abs <formula notation="TeX">B</formula> quadrato ter in <formula notation="TeX">B - E</formula> minus cubo abs <formula notation="TeX">B - E</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido.</p>
<p>Solidum autem illud adfectum constat.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} B \text{ cubo } 3 \\ - B \text{ quadrato } 3 \text{ in } E \end{array}</formula>
Cubus vero negatus de solido illo
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} - B \text{ cubo} \\ + B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ - E \text{ quadrato in } B\ 3 \\ + E \text{ cubo} \end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">À la deuxième ligne, « B in E quadrat- » est biffé d'un trait et « ter » ne l'est pas ; la marge de gauche porte en regard, de la même main, « B quadrato in E ter », qui remplace les mots biffés. La colonne est donnée telle qu'elle était écrite d'abord, la correction en marge.</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">E</formula> ter</note></p>
<p>quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } E \text{ quadratum } 3 \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ cubo bis} \\ - Z \text{ solido.} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">Après « quadratum 3 », deux accolades fermantes à la suite, la première sans doute de trop.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Aliter Theorema ii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} B \text{ quadratum ter in } A \\ - A \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Le texte de la page s'arrête ici ; le reste du feuillet est blanc. La suite de l'« Aliter theorema ii » est en tête de la vue 27.</note></p>
<pb n="27" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f27.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet « 11 », sans chiffre en tête. Sous son bord inférieur se lisent les deux dernières lignes de la vue 25, avec le « solido » inséré en marge : c'est le feuillet précédent, plus long, vu par-dessous ; elles ne sont pas répétées ici. La page reprend l'« Aliter theorema ii » laissé à la fin de la vue 26.</note></p>
<p><formula notation="TeX">B + A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>.
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } E \text{ quadratum } 3 \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ cubo bis} \\ + Z \text{ solido.} \end{array}\right.</formula></p>
<p>quoniam <formula notation="TeX">B</formula> quadratum ter in <formula notation="TeX">A</formula> minus <formula notation="TeX">A</formula> cubo æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido est autem <formula notation="TeX">B + A</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis, igitur <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula> quare solidum abs <formula notation="TeX">B</formula> quadrato ter in <formula notation="TeX">E - B</formula> minus cubo abs <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido.</p>
<p>Solidum autem illud affectum constat
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} B \text{ quadrato } 3 \text{ in } E \\ - B \text{ cubo } 3 \end{array}</formula>
Cubus vero negatus de solido illo
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} - E \text{ cubo} \\ + B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ - B \text{ quadrato ter in } E \\ + B \text{ cubo.} \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ cubo bis} \\ + Z \text{ solido.} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">« negatus » : la dernière lettre est récrite.</note></p>
</div>
</div>
<div type="section">
<head>Deductio adfectorum Cuborum, tam sub quadrato, quam latere, a Cubis affectis sub latere. Cap. XI</head>
<p>Deductio adfectorum Cuborum, tam sub quadrato, quam latere, a Cubis affectis sub latere. Cap. XI
<note type="editorial" resp="#pass">Titre en trois lignes, précédé d'un point en marge.</note></p>
<div type="subsection">
<head>Theorema 1.</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ + D \text{ plano in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido.}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">A + B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quadrato ter} \\ + D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + D \text{ plano in } B \\ + B \text{ cubo} \end{array}\right.</formula></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> cubus <formula notation="TeX">+ D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> proponitur æquari <formula notation="TeX">Z</formula> solido: est autem <formula notation="TeX">A + B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis. igitur <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>. itaq; cubus abs <formula notation="TeX">E - B</formula>, admotus solido abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido.</p>
<p>cubus autem abs <formula notation="TeX">E - B</formula> constat
<note type="editorial" resp="#pass">La page s'arrête ici, au bas du feuillet ; le développement du cube suit en tête de la vue 28.</note></p>
<pb n="28" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f28.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite, « 12 » à l'encre. Vue en couleur, comme les vues 30, 31, 32, 37 et 39 ; rien ne distingue pour autant la page des autres. Sous le bord inférieur du feuillet, comme à la vue 26, les dernières lignes d'un feuillet suivant plus long (« ut est enunciatum » ; « Si <formula notation="TeX">A</formula> cubus <formula notation="TeX">- D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> … æquetur <formula notation="TeX">Z</formula> solido. »), non rapportées ici. La page continue sans rupture le théorème I du chapitre XI, laissé à la fin de la vue 27 (« cubus autem abs <formula notation="TeX">E - B</formula> constat »).</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E \text{ cubo} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ + B \text{ quadrato in } E \text{ ter} \\ - B \text{ cubo} \end{array}</formula>
Solidum vero affectionis
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} + D \text{ plano in } E \\ - D \text{ plano in } B \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quadrato ter} \\ + D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + B \text{ cubo} \\ + D \text{ plano in } B \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">Le second membre donne ici « <formula notation="TeX">+ B</formula> cubo » puis « <formula notation="TeX">+ D</formula> plano in <formula notation="TeX">B</formula> », dans l'ordre inverse de l'énoncé (vue 27).</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema ii.</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ + D \text{ plano in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">A - B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} + B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quadrato ter} \\ + D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ - D \text{ plano in } B \\ - B \text{ cubo.} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Au second membre, les deux signes étaient d'abord « + » ; chacun est barré d'une croix et surmonté d'un trait, qui en fait un « <formula notation="TeX">-</formula> ». Le transcripteur donne le signe corrigé. De même, plus bas, dans la conclusion.</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> cubus <formula notation="TeX">+ D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido. est autem <formula notation="TeX">A - B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis. Igitur <formula notation="TeX">E + B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula> itaq; cubus abs <formula notation="TeX">E + B</formula> admotus solido abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">E + B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido.</p>
<p>Cubus autem ab <formula notation="TeX">E + B</formula> constat.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E \text{ cubo} \\ + B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ + B \text{ quadratum in } E \text{ ter} \\ + B \text{ cubo} \end{array}</formula>
Solidum vero affectionis
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} + D \text{ plano in } E \\ + D \text{ plano in } B \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ + B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quadrato } 3 \\ + D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ - B \text{ cubo} \\ - D \text{ plano in } B \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">Les deux « <formula notation="TeX">-</formula> » du second membre sont, comme plus haut, des « + » corrigés. Le reste du feuillet est blanc.</note></p>
<pb n="29" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f29.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet « 12 », sans chiffre en tête. Sous son bord inférieur reparaissent, à demi cachées, les deux dernières lignes de la vue 25 (feuillet plus long, vu par-dessous), non répétées ici. La page commence par un nouveau théorème, le théorème II du chapitre XI s'étant achevé en bas de la vue 28.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema iii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ + D \text{ plano in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B - A</formula> æquetur <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quadrato ter} \\ + D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ cubo} \\ + D \text{ plano in } B \\ - Z \text{ solido} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Dans l'énoncé, la lettre de « B cubo » a la forme d'un D ; la conclusion, plus bas, écrit nettement « B cubo », et c'est ce que donne le calcul. Elle est transcrite B.</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> cubus <formula notation="TeX">+ D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido est autem <formula notation="TeX">B - A</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis. igitur <formula notation="TeX">B - E</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>. itaq; cubus abs <formula notation="TeX">B - E</formula> admotus solido abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">B - E</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido</p>
<p>Cubus autem abs <formula notation="TeX">B - E</formula> constat.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} B \text{ cubo} \\ - E \text{ in } B \text{ quadratum ter} \\ + E \text{ quadrato in } B \text{ ter} \\ - E \text{ cubo} \end{array}</formula>
Solidum vero adfectionis
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} + D \text{ plano in } B \\ - D \text{ plano in } E. \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis.
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quadrato ter} \\ + D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ cubo} \\ + D \text{ plano in } B \\ - Z \text{ solido.} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">« æquabitur » (première ligne de la démonstration) est abrégé, avec un trait au-dessus de la syllabe finale.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema iiii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ - D \text{ plano in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">A + B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quadrato } 3 \\ - D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + B \text{ cubo} \\ - D \text{ plano in } B. \end{array}\right.</formula></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> cubus <formula notation="TeX">- D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido. est autem <formula notation="TeX">A + B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis. igitur <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>. itaq; cubus abs <formula notation="TeX">E - B</formula> multatus solido abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">E - B</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido</p>
<p>Cubus autem abs <formula notation="TeX">E - B</formula> constat.
<note type="editorial" resp="#pass">La page s'arrête ici ; le développement suit en tête de la vue 30.</note></p>
<pb n="30" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f30.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite du feuillet, « 13 » à l'encre. Au-dessus de son bord supérieur dépasse le haut d'un feuillet plus grand, numéroté « 15 », avec trois lignes de sa page (« quoniam enim A quadratum + B in A æquatur Z plano. est autem B in A æquale E quadrato igitur <formula notation="TeX">\frac{E \text{ quadrat.}}{B}</formula> æquabit A. Itaq; quadratum ab E quadrato … »), qui n'est pas lu ici. Ce feuillet 13 est celui dont le pied dépassait aux vues 26 et 28. La page continue le théorème IIII laissé à la fin de la vue 29 (« Cubus autem abs <formula notation="TeX">E - B</formula> constat. »).</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E \text{ cubo} \\ - B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ + B \text{ quad. in } E \text{ ter} \\ - B \text{ cubo} \end{array}</formula>
Solidum vero affectionis
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} - D \text{ plano in } E \\ + D \text{ plano in } B \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quad. ter} \\ - D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + B \text{ cubo} \\ = D \text{ plano in } B. \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">Devant « D plano in B », au second membre, le signe est de nouveau le double trait « = » là où l'énoncé (vue 29) écrit « <formula notation="TeX">-</formula> » ; voir la vue 23. Il est gardé.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema v</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ - D \text{ plano in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido.}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">A - B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ + B \text{ in } E \text{ quad. ter.} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quad. ter} \\ - D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + D \text{ plano in } B \\ - B \text{ cubo} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Devant « D plano in B », le « + » est surchargé ; il est lu « + », comme dans la conclusion plus bas.</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> cubus <formula notation="TeX">- D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido. est autem <formula notation="TeX">A - B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis. Igitur <formula notation="TeX">E + B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula> itaq; cubus ab <formula notation="TeX">E + B</formula> multatus solido ab <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">E + B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido</p>
<p>Cubus autem abs <formula notation="TeX">E + B</formula> constat
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} E \text{ cubo} \\ + B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ + B \text{ quadrato in } E \text{ ter} \\ + B \text{ cubo} \end{array}</formula>
Solidum vero affectionis
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} - D \text{ plano in } E \\ - D \text{ plano in } B \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ + B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quad. ter} \\ - D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + D \text{ plano in } B \\ - B \text{ cubo.} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema vi</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ - D \text{ plano in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido.}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Une tache d'encre couvre le « <formula notation="TeX">-</formula> » et le début de « D ». Fin du texte de la page ; le théorème VI se poursuit à la vue suivante.</note></p>
<pb n="31" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f31.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet « 13 », sans chiffre en tête. Au-dessus de son bord supérieur dépasse le haut du feuillet précédent, plus grand (« Theorema iii / Si A cubus + D plano in A … æquetur Z solido », le haut de la vue 29), non répété ici. Au bord droit de la vue, les notes marginales d'un feuillet voisin, transcrites à la vue 32 où elles sont entières. La page continue le théorème VI laissé à la fin de la vue 30.</note></p>
<p><formula notation="TeX">B - A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quadrato ter} \\ - D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ cubo} \\ - D \text{ plano in } B \\ - Z \text{ solido.} \end{array}\right.</formula></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> cubus minus <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido. est autem <formula notation="TeX">B - A</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis. Igitur <formula notation="TeX">B - E</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula> Itaq; cubus abs <formula notation="TeX">B - E</formula> multatus solido abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">B - E</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido.</p>
<p>cubus autem abs <formula notation="TeX">B - E</formula> constat
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} B \text{ cubo} \\ - B \text{ quad. in } E \text{ ter} \\ + B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ - E \text{ cubo.} \end{array}</formula>
Solidum vero adfectionis
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} - D \text{ plano in } B \\ + D \text{ plano in } E \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubus} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ quadrato ter} \\ - D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{in } E. \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ cubo} \\ - D \text{ plano in } B \\ - Z \text{ solido.} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">En marge de gauche, à la hauteur de « quare omnibus bene ordinatis », un long trait horizontal, sans texte.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema vii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} D \text{ plano in } A \\ - A \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">A + B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} D \text{ plano} \\ - B \text{ quadrato ter} \end{array}\right\} \text{in } E \\ + B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + D \text{ plano in } B \\ - B \text{ cubo} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« D plano » (énoncé et première ligne) est récrit sur un premier « D plano ».</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> minus <formula notation="TeX">A</formula> cubo, æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido est autem <formula notation="TeX">A + B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis. Igitur <formula notation="TeX">E - B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula> Itaq; solidum abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">E - B</formula>, multatum <formula notation="TeX">E - B</formula> cubo æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido.</p>
<p>Solidum autem abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">E - B</formula> constat
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} D \text{ plano in } E \\ - D \text{ plano in } B \end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">La page s'arrête ici ; le bas du feuillet est blanc. La démonstration continue en tête de la vue 32 (« cubus vero ablatitius »).</note></p>
<pb n="32" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f32.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite du feuillet, « 14 » à l'encre ; au-dessus de lui dépasse de nouveau le haut du feuillet « 15 » (voir la vue 30). La page continue le théorème VII laissé à la fin de la vue 31 (« Solidum autem abs D plano in E <formula notation="TeX">-</formula> B constat / D plano in E / <formula notation="TeX">-</formula> D plano in B ») : elle commence par le cube à retrancher. La marge de gauche, large, porte de haut en bas des calculs d'une écriture plus petite et plus pâle, donnés à la fin de la page.</note></p>
<p>cubus vero ablatitius
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{r|l} &amp; E \text{ cubo.} \\ - &amp; + B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ + &amp; - B \text{ quadrato in } E \text{ ter} \\ - &amp; + B \text{ cubo.} \end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Les signes écrits d'abord devant les trois derniers termes sont biffés de hachures et ne se lisent plus. À leur gauche, l'écrivain a posé deux colonnes de signes séparées d'un trait vertical : « <formula notation="TeX">+</formula>, <formula notation="TeX">-</formula>, <formula notation="TeX">+</formula> » contre les termes, et « <formula notation="TeX">-</formula>, <formula notation="TeX">+</formula>, <formula notation="TeX">-</formula> » au-delà du trait. Les deux colonnes sont données comme elles sont écrites. Le calcul demande, pour le cube retranché, <formula notation="TeX">-E^3 + 3BE^2 - 3B^2E + B^3</formula>, soit la colonne intérieure, avec un « <formula notation="TeX">-</formula> » devant « E cubo » que la ligne n'a pas.</note></p>
<p>quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} D \text{ plano} \\ - B \text{ quad. ter} \end{array}\right\} \text{in } E. \\ + B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ - E \text{ cubo.} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\}\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ + D \text{ plano in } B \\ - B \text{ cubo.} \end{array}\right.</formula>
ut est ordinatum.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema viii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} D \text{ plano in } A \\ - A \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido.}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">A - B</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} D \text{ plano} \\ - B \text{ quadrato } 3 \end{array}\right\} \text{in } E \\ - B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquatur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ - D \text{ plano in } B \\ + B \text{ cubo.} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Devant « B in E quad. ter », deux « + » sont biffés et un « <formula notation="TeX">-</formula> » est écrit à leur gauche ; le signe corrigé est donné.</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> minus <formula notation="TeX">A</formula> cubo æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido est autem <formula notation="TeX">A - B</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æquali igitur <formula notation="TeX">E + B</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula> Itaq; solidum abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">E + B</formula> multatum <formula notation="TeX">E + B</formula> cubo æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido</p>
<p>Solidum autem abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">E + B</formula> constat
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} D \text{ plano in } E \\ + D \text{ plano in } B \end{array}</formula>
cubus vero ablatitius
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} - E \text{ cubo} \\ - B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ - B q \text{ in } E \text{ ter} \\ - B \text{ cubo} \end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Devant la deuxième et la quatrième ligne, un « + » biffé et un « <formula notation="TeX">-</formula> » écrit à sa gauche, et deux petits traits en équerre dans l'interligne : le signe corrigé est donné.</note></p>
<p>quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} D \text{ planum} \\ - B \text{ quadrato ter} \end{array}\right\} \text{in } E \\ - B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ solido} \\ - D \text{ plano in } B \\ + B \text{ cubo} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">« B in E quad. ter » : le « + » initial est biffé, un « <formula notation="TeX">-</formula> » écrit devant et souligné ; le E de « in E » est ajouté au-dessus de la ligne. Le bas du feuillet est blanc sous « ut est enunciatum ».</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><unclear>αυτοσεκριναι</unclear>. <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">B</formula> / <formula notation="TeX">B</formula> cubo. / <formula notation="TeX">- Z</formula> solido. [trait] π. æq. <formula notation="TeX">E</formula> cubo. / <formula notation="TeX">- B</formula> in <formula notation="TeX">E</formula> quad. <formula notation="TeX">3</formula> / <formula notation="TeX">\left.\begin{array}{l} + B \text{ quad. } 3 \\ - D \text{ plano.} \end{array}\right\}</formula> in <formula notation="TeX">E</formula> … <del>3 9</del> / 3 9 / 2 4 6 … <formula notation="TeX">\begin{array}{l} 19N \\ - 1C \end{array}</formula> | æq. 30. … <formula notation="TeX">E</formula> cub. / <formula notation="TeX">+ B</formula> in <formula notation="TeX">E</formula> quad. <formula notation="TeX">3</formula> / <formula notation="TeX">- D</formula> plano in <formula notation="TeX">E</formula> / æq. / <formula notation="TeX">Z</formula> solido | <formula notation="TeX">1C</formula> / <formula notation="TeX">+ 9Q</formula>. / <formula notation="TeX">- 24N</formula> / æq. / 33. … <formula notation="TeX">A</formula> c / <formula notation="TeX">- Bq</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> <formula notation="TeX">3</formula>. / <formula notation="TeX">- D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> | æq. <formula notation="TeX">Z</formula> solido / <formula notation="TeX">- B</formula> cub. bis / <formula notation="TeX">- D</formula> plano in <formula notation="TeX">B</formula>. … <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">B</formula> / <formula notation="TeX">B</formula> cubo bis / <formula notation="TeX">- Z</formula> solido | <formula notation="TeX">Bqq</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> / <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula> / <formula notation="TeX">- A</formula> cubo. … <formula notation="TeX">\begin{array}{l} 52N \\ - 1C \end{array}</formula> | æq. 96. fit N 2 vel 6.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Notes de la marge de gauche, de haut en bas, séparées ici par « … » d'un groupe à l'autre et par « / » d'une ligne à l'autre ; « | » rend le trait vertical qui sépare deux colonnes. Écriture plus petite et plus pâle que le texte, peut-être la même main ; le transcripteur ne tranche pas. Le premier mot, en lettres grecques, est lu lettre à lettre (α, υ, τ, ο, σ, ε, κ, ρ, ι, ν, α, ι) et ne donne pas de mot sûr. « π. æq. » : ainsi sur la page. Les exemples numériques emploient les signes cossiques N (la racine), Q (le carré), C (le cube), écrits en capitales, à côté des espèces de la colonne principale : « 19N <formula notation="TeX">-</formula> 1C æq. 30 », « 1C <formula notation="TeX">+</formula> 9Q <formula notation="TeX">-</formula> 24N æq. 33 », « 52N <formula notation="TeX">-</formula> 1C æq. 96. fit N 2 vel 6 ». « 3 9 » est d'abord écrit puis biffé, et récrit dessous ; « 2 4 6 » se lit en deux lignes (« 2 4 » et, sous le 4, « 6 »). « Bqq in A » est lu tel quel. Les deux racines 2 et 6 de la dernière équation la vérifient (<formula notation="TeX">52 \cdot 2 - 8 = 96</formula>, <formula notation="TeX">52 \cdot 6 - 216 = 96</formula>) ; le transcripteur n'a pas vérifié les autres.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Au pied de la marge, sous « fit N 2 vel 6 », une petite figure : un demi-cercle sur son diamètre, divisé en deux segments cotés « 2 » et « 6 », avec la perpendiculaire élevée au point de division, cotée d'un signe de racine suivi de « 12 » (lu avec doute), et la corde menée de l'extrémité du diamètre au sommet de la perpendiculaire, cotée du même signe suivi de « 16 ». Le signe de racine a la forme d'un « 2x » ou d'un R barré ; il n'est pas reproduit.</note></p>
<pb n="33" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f33.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet « 14 », sans chiffre en tête. Au-dessus de son bord supérieur dépasse de nouveau le haut de la vue 29 (« Theorema iii / Si A cubus + D plano in A … æquetur Z solido »), non répété ici. Au bord droit, des traces des notes marginales de la vue 32. La page commence par un nouveau théorème, le théorème VIII s'étant achevé en bas de la vue 32.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema IX</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} D \text{ plano in } A \\ - A \text{ cubo.} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B - A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula>.
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} D \text{ plano} \\ - B \text{ quad. ter} \end{array}\right\} \text{in } E. \\ + B \text{ in } E \text{ quad. ter} \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} D \text{ plano in } B \\ - B \text{ cubo} \\ - Z \text{ solido.} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Le chiffre du titre, « IX », est récrit (le X sur une première lettre). Dans « <formula notation="TeX">B - A</formula> esto », le A est surchargé.</note></p>
<p>Quoniam enim <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">A</formula>, minus <formula notation="TeX">A</formula> cubo æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido, est autem <formula notation="TeX">B</formula> minus <formula notation="TeX">A</formula> radici <formula notation="TeX">E</formula> æqualis, igitur <formula notation="TeX">B - E</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula> Itaq; <formula notation="TeX">D</formula> planum in <formula notation="TeX">B - E</formula> minus <formula notation="TeX">B - E</formula> cubo æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido.</p>
<p>Solidum autem abs <formula notation="TeX">D</formula> plano in <formula notation="TeX">B - E</formula> constat
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} D \text{ plano in } B \\ - D \text{ plano in } E \end{array}</formula>
cubus vero ablatitius
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} - B \text{ cubo} \\ + B \text{ quadrato in } E \text{ ter} \\ - B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ + E \text{ cubo.} \end{array}</formula>
quare omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} D \text{ planum} \\ - B \text{ quadrato } 3 \end{array}\right\} \text{in } E \\ + B \text{ in } E \text{ quadratum ter} \\ - E \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquatur} \left\{\begin{array}{l} D \text{ plano in } B \\ - B \text{ cubo} \\ - Z \text{ solido} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.</p>
</div>
</div>
<div type="section">
<head>Deductio potestatum aliquot radices planas, solidasque habentium a potestatibus simplicium radicum. Cap. XII</head>
<p>Deductio potestatum aliquot radices planas, solidasque habentium a potestatibus simplicium radicum. Cap. XII
<note type="editorial" resp="#pass">Titre centré, en quatre lignes. « potestatibus » : la syllabe « -ti- » est surchargée.</note></p>
<div type="subsection">
<head>Theorema 1.</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quadratum} \\ + B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ plano}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> quadratum
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ quadratoquadratum} \\ + B \text{ quadrato in } E \text{ quadratum} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quadrato in } Z \text{ plano}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Après « Z », le mot « quadratum » est biffé d'un trait et « plano » écrit à la suite ; un petit signe en forme de croix est tracé sous la ligne, devant « Z ». La démonstration n'est pas sur cette page, dont le bas est blanc ; elle est en tête de la vue 34 (« quoniam enim A quadratum + B in A æquatur Z plano… »), la page que les vues 30 et 32 laissaient voir au-dessus de leurs feuillets.</note></p>
<pb n="34" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f34.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite, « 15 » à l'encre : c'est le feuillet dont le haut dépassait aux vues 30 et 32. Dans la moitié gauche de la page transparaît, à l'envers, l'écriture du verso ; elle n'est pas lue ici. La page donne la démonstration du théorème I du chapitre XII énoncé au bas de la vue 33.</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> quadratum <formula notation="TeX">+ B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> plano. est autem <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquale <formula notation="TeX">E</formula> quadrato igitur <formula notation="TeX">\frac{E \text{ quadrat.}}{B}</formula> æquabit <formula notation="TeX">A</formula>. Itaq; quadratum ab <formula notation="TeX">\frac{E \text{ quadrato}}{B}</formula> admot<del><gap reason="illegible"/></del> plano sub <formula notation="TeX">B</formula> et <formula notation="TeX">\frac{E \text{ quadrat.}}{B}</formula> id est
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} \dfrac{E \text{ quadrat. quadrat.}}{B \text{ quadrat.}} \\ + E \text{ quadratum} \end{array}\right\} \text{æquabitur } Z \text{ plano}</formula>
omnia ducantur in <formula notation="TeX">B</formula> quadratum: ergo,
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ quadratoquadratum} \\ + B \text{ quadrato in } E \text{ quadratum} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quadrato in } Z \text{ plano}</formula>
ut est enunciatum.
<note type="editorial" resp="#pass">« admot- » : la fin du mot est surchargée d'une croix et de lettres biffées. Dans la dernière disposition, le coefficient était d'abord écrit autrement (trois ou quatre lettres biffées et noircies, avec un « + » au-dessus) ; « B quadrato » est écrit en marge de gauche, précédé d'un « + » de renvoi, et c'est lui que donne la ligne ci-dessus.</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">+ B</formula> quadrato</note></p>
<p>Cum autem ipsum <formula notation="TeX">E</formula> quadratum radix statuitur plana hæc erit æquationis enunciatio.
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ plani quadratum} \\ + B \text{ in } D \text{ in } E \text{ plano} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quadrato in } Z \text{ plano}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« hæc » : « ha » en fin de ligne, la suite en tête de la suivante. « enunciatio » est souligné. « B in D » est surligné d'un trait avec un « + » au-dessus ; en marge de gauche, de la même main, « + B quadrato in E/ », qui remplace « B in D in E » : l'énoncé du théorème (vue 33) a « B quadrato ».</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">+ B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">E</formula></note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema ii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quadratum} \\ - B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ plano}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> quadratum planumve
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ quadratoquadratum} \\ - B q \text{ in } E \text{ quadratum} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quadrato in } Z \text{ plano}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">En fin de ligne, après « in », un premier « Z » biffé ; « Z plano » est récrit sur la ligne suivante.</note></p>
<p>Aliter
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ plani quadratum} \\ - B \text{ quad. in } E \text{ plano} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quad. in } Z \text{ plano}</formula>
nec dissimilis est ab ea quæ in antecedente theoremate exposita est demonstratio.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema iii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} B \text{ in } A \\ - A \text{ quadrato} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ plano.}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> quadratum, planumve
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ quadratum in } E \text{ quadratum} \\ - E \text{ quadratoquadrato} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quadrato in } Z \text{ plano.}</formula></p>
<p>Aliter
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ in } D \text{ in } E \text{ plano} \\ - E \text{ plani quadrato} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quad. in } Z \text{ plano.}</formula>
nec dissimilis est ab ea quæ in primo huius capitis theoremate exposita est demonstratio
<note type="editorial" resp="#pass">« B in D » : le D est surchargé. En marge de gauche, en regard, « (q)/ » entre deux traits, qui semble corriger, comme plus haut, « B in D » en « B q » (B quadrato). Le bas du feuillet est blanc.</note></p>
<pb n="35" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f35.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet « 15 », sans chiffre en tête. Le recto transparaît, à l'envers, dans la marge de gauche. Sous le bord inférieur du feuillet, le pied d'un feuillet plus long, où seuls quelques jambages dépassent. La page commence par un nouveau théorème, après la fin du théorème III (vue 34).</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema IIII</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quadrat.} \\ + B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ plano}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B</formula> quadratum in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> cubus
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubocubus} \\ + B \text{ cubo in } E \text{ cubum} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quadrato quadrato in } Z \text{ plano}</formula></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> quadratum <formula notation="TeX">+ B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> plano est autem <formula notation="TeX">B</formula> quadratum in <formula notation="TeX">A</formula> æquale <formula notation="TeX">E</formula> cubo; igitur <formula notation="TeX">\frac{E \text{ cubus}}{B \text{ quad.}}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula> Itaq; quadratum ab <formula notation="TeX">\frac{E \text{ cubo}}{B \text{ quad.}}</formula> plus <formula notation="TeX">\frac{B \text{ in } E \text{ cubum}}{B \text{ quad.}}</formula> id est <formula notation="TeX">\frac{E \text{ cubocubus}}{B \text{ quad. quad.}}</formula> plus <formula notation="TeX">\frac{E \text{ cubo}}{B}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> plano</p>
<p>omnia ducantur in <formula notation="TeX">B</formula> quadratum
<formula notation="TeX" rend="display">\text{Ergo } \left.\begin{array}{l} E \text{ cubocubus} \\ + B \text{ cubo in } E \text{ solidum} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quad. quad. in } Z \text{ plano.}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« quadratum » dans « omnia ducantur in B quadratum » est souligné, et la marge de gauche porte en regard « quad. quad. », qui le corrige (le calcul demande de multiplier par le carré-carré de B). Après « Ergo », « E cubocubus / + B in » est d'abord écrit, puis biffé de plusieurs traits et récrit à droite. La conclusion écrit « E solidum » là où l'énoncé a « E cubum ».</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">quad. quad.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema V.</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quadratum} \\ - B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ plano}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B</formula> quadratum in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> cubus, solidumve
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubocubus} \\ - B \text{ cubo in } E \text{ cubum} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quad. quad. in } Z \text{ plano}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Le signe devant « B cubo » est noirci d'une tache ; il est lu « <formula notation="TeX">-</formula> », comme l'énoncé le demande.</note></p>
<p>Aliter
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ solidi quadratum} \\ - B \text{ cubo in } E \text{ solidum} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quad. quad. in } Z \text{ plano}</formula>
nec dissimilis est ab ea quæ in antecedente theoremate exposita est demonstratio</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema VI</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} B \text{ in } A \\ - A \text{ quad.} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ plano.}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B</formula> quad. in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> cubus solidumve
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ cubus in } E \text{ cubum} \\ - E \text{ cubocubo.} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quadrato quadrato in } Z \text{ plano}</formula></p>
<p>Aliter
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ cubus in } E \text{ solidum} \\ - E \text{ solidi quadrato} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ quad. quad. in } Z \text{ plano}</formula>
nec dissimilis est ab ea quæ in quarto huius capitis theoremate exposita est demonstratio
<note type="editorial" resp="#pass">Fin du texte de la page ; le bas du feuillet est blanc.</note></p>
<pb n="36" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f36.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite, « 16 » à l'encre. À gauche de la vue, les fins de lignes de la page précédente (vue 35) ; dans la moitié gauche transparaît, à l'envers, l'écriture du verso. Sous le bord inférieur, le pied d'un feuillet plus long, blanc. La page commence par un nouveau théorème, après la fin du théorème VI (vue 35).</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema VII</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus.} \\ + B \text{ in } A \text{ quadratum} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido.}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> quadratum
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubocubus} \\ + B \text{ quadrato in } E \text{ quadratoquadrat.} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ cubo in } Z \text{ solidum}</formula></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> cubus plus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> quadratum æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> solido est autem <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquale <formula notation="TeX">E</formula> quadrato, igitur <formula notation="TeX">\frac{E \text{ quadratum}}{B}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">A</formula>. quare ex iis quæ proponuntur <formula notation="TeX">\frac{E \text{ cubocubus}}{B \text{ cubo}}</formula> plus <formula notation="TeX">\frac{E \text{ quad. quad.}}{B}</formula> æquabitur <formula notation="TeX">Z</formula> solido.</p>
<p>Omnia in <formula notation="TeX">B</formula> cubum ducuntur: ergo <formula notation="TeX">E</formula> cubocubus plus <formula notation="TeX">B</formula> quadrato in <formula notation="TeX">E</formula> quadratoquadratum æquabitur <formula notation="TeX">B</formula> cubo in <formula notation="TeX">Z</formula> solidum.</p>
<p>ut est enunciatum</p>
<p>Cum autem ipsum <formula notation="TeX">E</formula> quadratum statuetur radix plana hæc erit enunciatio
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ plani cubus} \\ + B \text{ quadrato in } E \text{ plani quadratum.} \end{array}\right\} \text{æquatur } B \text{ cubo in } Z \text{ solidum}</formula></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema VIII</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ cubus} \\ - B \text{ in } A \text{ quadratum} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> quadratum planumve
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ cubocubus} \\ - B \text{ quadrato in } E \text{ quadratoquadrat.} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ cubo in } Z \text{ solidum}</formula></p>
<p>Aliter
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} E \text{ plani cubus} \\ - B \text{ quadrato in } E \text{ plani quadrat.} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ cubo in } Z \text{ solidum.}</formula>
nec dissimilis est ab ea quæ in antecedente theoremate exposita est demonstratio.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema IX</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} B \text{ in } A \text{ quadratum} \\ - A \text{ cubo} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ solido}</formula></p>
<p><formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> esto <formula notation="TeX">E</formula> quadratum planumve
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ quad. in } E \text{ quad. quad.} \\ - E \text{ cubocubo} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ cubo in } Z \text{ solidum.}</formula></p>
<p>Aliter
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} B \text{ quad. in } E \text{ plani quadrat.} \\ - E \text{ plani cubo} \end{array}\right\} \text{æquabitur } B \text{ cubo in } Z \text{ solidum.}</formula>
nec dissimilis est ab ea quæ in septimo huius capitis theoremate exposita est demonstratio.
<note type="editorial" resp="#pass">Fin du texte de la page ; le bas du feuillet est blanc.</note></p>
<pb n="37" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f37.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet « 16 », sans chiffre en tête ; vue en couleur. Le recto transparaît, à l'envers, dans la marge de gauche. Au bord droit de la vue, des marques d'un feuillet voisin (« 1N », un astérisque, « valor ») ; sous le bord inférieur, le pied d'un feuillet plus long où ne dépassent que des jambages. La page ouvre un nouveau chapitre, après la fin du chapitre XII (vue 36).</note></p>
</div>
</div>
<div type="section">
<head>Deductio adfectorum quadratoquadratorum ab affectis quadratis. Cap. XIII.</head>
<p>Deductio adfectorum quadratoquadratorum ab affectis quadratis. Cap. XIII.</p>
<p>De quadratoquadratis adfectis sub Latere.</p>
<div type="subsection">
<head>Theorema 1</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quadratum} \\ + B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ plano.}</formula></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quadratoquadrat.} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ cubo} \\ + B \text{ in } Z \text{ plano bis} \end{array}\right\} \text{in } A \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ plano plano} \\ + B \text{ quadrato in } Z \text{ plano} \end{array}\right.</formula></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> quad. plus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula>, æquatur <formula notation="TeX">Z</formula> plano. igitur per antithesim <formula notation="TeX">A</formula> quadratum æquabitur <formula notation="TeX">\begin{array}{l} Z \text{ plano} \\ - B \text{ in } A \end{array}</formula>. ergo <formula notation="TeX">A</formula> quad. quad. æquabitur
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} Z \text{ plano plano} \\ - B \text{ in } A \text{ in } Z \text{ plano bis} \\ + B \text{ quad. in } A \text{ quadratum} \end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Devant « B in A in Z plano bis », une lettre (A ?) est biffée ; elle n'est pas donnée dans la colonne.</note></p>
<p>at affectio <formula notation="TeX">B</formula> quadrati in <formula notation="TeX">A</formula> quadratum, interpretationem ex proposita æquatione accipiens valet
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l} B \text{ quad. in } Z \text{ plano} \\ - B \text{ cubo in } A \end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« interpretationem » est souligné et suivi d'un signe de renvoi ; le renvoi est en marge de gauche, de la même main : « ducta scilicet æquationis primo propositæ terminis in B quadrat. ».</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">ducta scilicet æquationis primo propositæ terminis in B quadrat.</note></p>
<p>quare ea interpretatione adscita et omnibus bene ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quad. quad.} \\ \left.\begin{array}{l} + B \text{ cubo} \\ + B \text{ in } Z \text{ plano bis} \end{array}\right\} \text{in } A \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ plano plano} \\ + B \text{ quadrato in } Z \text{ plano} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">1Q + 8N</formula> æquetur <formula notation="TeX">20</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">1QQ + 832N</formula>. æquabitur <formula notation="TeX">1680</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">valor radicis 2</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Exemple numérique en signes cossiques (N la racine, Q le carré, QQ le carré-carré), avec en marge de gauche « valor radicis 2/ » et, plus à droite, un petit « o ». Il se vérifie : <formula notation="TeX">B = 8</formula>, <formula notation="TeX">Z = 20</formula> donnent <formula notation="TeX">512 + 320 = 832</formula> et <formula notation="TeX">400 + 1280 = 1680</formula>, et <formula notation="TeX">N = 2</formula> satisfait les deux équations. Sous l'exemple, dans la marge, un astérisque : un signe de renvoi, sans doute vers la fiche de la vue 38, qui porte le théorème II que cette page n'a pas ; voir la vue 38.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema iii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} B \text{ in } A \\ - A \text{ quadrato.} \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ plano.}</formula></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} B \text{ cubus} \\ - B \text{ in } Z \text{ plano bis.} \end{array}\right\} \text{in } A \\ - A \text{ quad. quadrato} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} B \text{ quadrato in } Z \text{ plano} \\ - Z \text{ plano plano.} \end{array}\right.</formula>
nec dissimilis est ab ea quæ primo huius capitis theoremate exposita est demonstratio</p>
<p>Si <formula notation="TeX">12N - 1Q</formula> æquetur <formula notation="TeX">20</formula></p>
<p><formula notation="TeX">1248N - 1QQ</formula> æquabitur <formula notation="TeX">2480</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">valor radicis 2</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Le théorème qui suit le théorème I est numéroté « iii » ; aucun théorème II n'est sur la page. L'exemple se vérifie de même : <formula notation="TeX">B = 12</formula>, <formula notation="TeX">Z = 20</formula> donnent <formula notation="TeX">1728 - 480 = 1248</formula> et <formula notation="TeX">2880 - 400 = 2480</formula>, et <formula notation="TeX">N = 2</formula> convient. Le bas du feuillet est blanc.</note></p>
<pb n="38" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f38.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Une fiche de papier, oblongue, montée dans la moitié inférieure d'une page par ailleurs blanche. Elle est de la même main que le traité. En haut à droite, de cette main : « ad faciem aversam foly 16. » (folij), « au revers du feuillet 16 », c'est-à-dire à la page de la vue 37 ; au-dessus, d'une encre plus noire, d'une autre main et d'un trait plus épais, « 16 bis ». En haut à gauche, un astérisque surmonté d'un petit « o » : le même signe est en marge de la vue 37, sous l'exemple du théorème I, là où manque le théorème II. La fiche porte ce théorème II, que la vue 37 saute (elle passe de « Theorema 1 » à « Theorema iii »).</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema ii</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quad.} \\ - B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur } Z \text{ plano}</formula></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quad. quad.} \\ \left.\begin{array}{l} - B \text{ cubo} \\ - B \text{ in } Z \text{ plano bis} \end{array}\right\} \text{in } A \end{array}\right\} \text{æquabit} \left\{\begin{array}{l} Z \text{ plano plano} \\ + B \text{ quad. in } Z \text{ plano.} \end{array}\right.</formula></p>
<p>nec dissimilis est <del>ab</del> ea quæ in antecedente theoremate exposita est demonstratio</p>
<p>Si <formula notation="TeX">1Q - 8N</formula> æquet. <formula notation="TeX">20</formula></p>
<p><formula notation="TeX">1QQ - 832N</formula> æquabit <formula notation="TeX">1680</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">valor radicis 10</note>
<note type="editorial" resp="#pass">« ab » est biffé. En marge de gauche, « valor radicis/10/ ». L'exemple se vérifie : <formula notation="TeX">N = 10</formula> donne <formula notation="TeX">100 - 80 = 20</formula> et <formula notation="TeX">10000 - 8320 = 1680</formula>. Le reste de la fiche et la page de montage sont blancs.</note></p>
<pb n="39" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f39.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite, « 17 » à l'encre ; vue en couleur. À gauche de la vue, les fins de lignes de la page de la vue 37, et deux pinces noires de la prise de vue. Dans la page transparaît, à l'envers, l'écriture du verso. Sous le bord inférieur du feuillet dépasse le pied d'un feuillet plus long, avec quatre lignes (« <formula notation="TeX">- A</formula> cubo / ut est enunciatum. / Si 1Q + 8N æquet. 20 / 84N <formula notation="TeX">-</formula> 1C æquabit 160. », et en marge « fit 1N 2. ») qui appartiennent à une page que ce lot ne contient pas en entier ; elles ne sont pas rapportées ici. La page ouvre une nouvelle section du chapitre XIII et poursuit la numérotation des théorèmes (IIII après le III de la vue 37).</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>De quadratoquadratis adfectis sub latere et quadrato.</head>
<p>De quadratoquadratis adfectis sub latere et quadrato.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema IIII</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quadratum} \\ + B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano} \\ + D \text{ plano} \end{array}\right.</formula></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quad. quadratum} \\ \left.\begin{array}{l} - D \text{ plano bis} \\ - B \text{ quadrato} \end{array}\right\} \text{in } A \text{ quadratum} \\ + B \text{ in } S \text{ plano in } A \text{ bis} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano plano} \\ - D \text{ plano plano.} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Devant « B quadrato », le signe et le B sont repassés à l'encre plus noire ; le signe est lu « <formula notation="TeX">-</formula> ».</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> quadratum plus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">S</formula> plano <formula notation="TeX">+ D</formula> plano igitur per antithesim
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quadratum} \\ - D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano} \\ - B \text{ in } A. \end{array}\right.</formula>
utraq; pars ita transpositæ æquationis, ducatur quadratice ergo
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quad. quad.} \\ - D \text{ plano in } A \text{ quad. bis} \\ + D \text{ plano plano} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano plano} \\ - B \text{ in } A \text{ in } S \text{ plano bis} \\ + B \text{ quad. in } A \text{ quadratum.} \end{array}\right.</formula>
et omnibus rite ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quad. quad.} \\ \left.\begin{array}{l} - D \text{ plano bis} \\ - B \text{ quadrato} \end{array}\right\} \text{in } A \text{ quadrat.} \\ + B \text{ in } S \text{ plano bis in } A \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano plano} \\ - D \text{ plano plano.} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">1Q + 8N</formula> æquatur <formula notation="TeX">20</formula>, composito ex <formula notation="TeX">15</formula> et <formula notation="TeX">5</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">1QQ - 74Q + 240N</formula> æquabitur <formula notation="TeX">200</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">1N 2</note>
<note type="editorial" resp="#pass">En marge, « 1N 2 » : la valeur de la racine. L'exemple se vérifie : <formula notation="TeX">B = 8</formula>, <formula notation="TeX">S = 15</formula>, <formula notation="TeX">D = 5</formula> donnent <formula notation="TeX">2 \cdot 5 + 64 = 74</formula>, <formula notation="TeX">2 \cdot 8 \cdot 15 = 240</formula> et <formula notation="TeX">225 - 25 = 200</formula>, et <formula notation="TeX">N = 2</formula> convient.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema V</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quadratum} \\ - B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano} \\ + D \text{ plano} \end{array}\right.</formula></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quad. quad.} \\ \left.\begin{array}{l} - D \text{ plano bis} \\ - B \text{ quad.} \end{array}\right\} \text{in } A \text{ quadratum} \\ - B \text{ in } S \text{ plano bis in } A \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano plano} \\ - D \text{ plano plano.} \end{array}\right.</formula>
nec dissimilis est ab ea quæ in antecedente capite exposita est demonstratio
<note type="editorial" resp="#pass">« capite » est lu tel qu'il est écrit, bien que la démonstration visée soit celle du théorème précédent, dans le même chapitre.</note></p>
<p>Si <formula notation="TeX">1Q - 8N</formula> æquatur <formula notation="TeX">20</formula>, composito ex <formula notation="TeX">15</formula> et <formula notation="TeX">5</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">1QQ - 74Q - 240N</formula>. æquabitur <formula notation="TeX">200</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">fit 1N. 10.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Le signe devant « 240N » est un « <formula notation="TeX">-</formula> » suivi d'un point. L'exemple se vérifie avec <formula notation="TeX">N = 10</formula> : <formula notation="TeX">10000 - 7400 - 2400 = 200</formula>. Sous ces lignes le feuillet est blanc.</note></p>
<pb n="40" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10033620q/f40.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet « 17 », sans chiffre en tête. Dans la page transparaît, à l'envers, l'écriture du recto. Au bord droit de la vue, au-delà du bord du feuillet, les débuts de lignes et les notes de marge d'une autre page (« quoniam… », « A cub. », « fit 1N ») : elles ne sont pas de ce feuillet et ne sont pas rapportées. La page commence par un nouveau théorème, après la fin du théorème V (vue 39).</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema VI</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} B \text{ in } A \\ - A \text{ quadrato} \end{array}\right\} \text{æquetur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano} \\ + D \text{ plano} \end{array}\right.</formula></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} B \text{ quadratum} \\ - S \text{ plano bis} \end{array}\right\} \text{in } A \text{ quadrat.} \\ - B \text{ in } D \text{ plano bis in } A \\ - A \text{ quad. quad.} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano plano} \\ - D \text{ plano plano.} \end{array}\right.</formula>
nec dissimilis est ab ea quæ in quarto huius capitis theoremate exposita est demonstratio.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">12N - 1Q</formula> æquetur <formula notation="TeX">20</formula> composito ex <formula notation="TeX">15</formula> et <formula notation="TeX">5</formula></p>
<p><formula notation="TeX">114Q - 120N - 1QQ</formula> æquabitur <formula notation="TeX">200</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">1N 2.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">En marge de gauche, « 1N 2. ». L'exemple se vérifie : <formula notation="TeX">B = 12</formula>, <formula notation="TeX">S = 15</formula>, <formula notation="TeX">D = 5</formula> donnent <formula notation="TeX">144 - 30 = 114</formula> et <formula notation="TeX">2 \cdot 12 \cdot 5 = 120</formula>, et <formula notation="TeX">N = 2</formula> convient (<formula notation="TeX">456 - 240 - 16 = 200</formula>).</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>De iisdem Aliter</head>
<p>De iisdem Aliter.</p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema VII</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quadratum} \\ + B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano} \\ - D \text{ plano.} \end{array}\right.</formula></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quad. quad.} \\ \left.\begin{array}{l} + D \text{ plano bis} \\ - B \text{ quadrat.} \end{array}\right\} \text{in } A \text{ quadrat.} \\ + B \text{ in } S \text{ plano bis in } A \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano plano} \\ - D \text{ plano plano.} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Sous « D plano plano », deux points, sans renvoi repéré.</note></p>
<p>quoniam enim <formula notation="TeX">A</formula> quad. plus <formula notation="TeX">B</formula> in <formula notation="TeX">A</formula> æquatur <formula notation="TeX">S</formula> plano minus <formula notation="TeX">D</formula> plano igitur per antithesim
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quadrat.} \\ + D \text{ plano} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano} \\ - B \text{ in } A. \end{array}\right.</formula>
utraq; pars ita expositæ æquationis ducatur quadratice. ergo
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quadratoquadrat.} \\ + D \text{ plano in } A \text{ quadrat. bis} \\ + D \text{ plano plano} \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano plano} \\ - B \text{ in } S \text{ plano in } A \text{ bis} \\ + B \text{ quad. in } A \text{ quadratum.} \end{array}\right.</formula>
et omnibus rite ordinatis
<formula notation="TeX" rend="display">\left.\begin{array}{l} A \text{ quadratoquadrat.} \\ \left.\begin{array}{l} + D \text{ plano bis} \\ - B \text{ quadrat.} \end{array}\right\} \text{in } A \text{ quadrat.} \\ + B \text{ in } S \text{ plano bis in } A \end{array}\right\} \text{æquabitur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano plano} \\ - D \text{ plano plano.} \end{array}\right.</formula>
ut est enunciatum
<note type="editorial" resp="#pass">En marge de gauche, à la hauteur de « igitur per antithesim », un long trait horizontal.</note></p>
<p>Si <formula notation="TeX">1Q + 8N</formula> æquetur <formula notation="TeX">20</formula>, differentiæ inter <formula notation="TeX">40</formula> et <formula notation="TeX">60</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">1QQ + 16Q + 960N</formula>. æquabitur <formula notation="TeX">2000</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">1N 2.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">L'exemple se vérifie : <formula notation="TeX">S = 60</formula>, <formula notation="TeX">D = 40</formula>, <formula notation="TeX">B = 8</formula> donnent <formula notation="TeX">80 - 64 = 16</formula>, <formula notation="TeX">2 \cdot 8 \cdot 60 = 960</formula> et <formula notation="TeX">3600 - 1600 = 2000</formula>, et <formula notation="TeX">N = 2</formula> convient.</note></p>
</div>
<div type="subsection">
<head>Theorema VIII</head>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{Si } \left.\begin{array}{l} A \text{ quadratum.} \\ - B \text{ in } A \end{array}\right\} \text{æquetur} \left\{\begin{array}{l} S \text{ plano} \\ - D \text{ plano:} \end{array}\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">La page s'arrête sur l'hypothèse du théorème VIII ; le bas du feuillet est blanc. La conclusion et la démonstration sont à chercher à la vue 41, hors de ce lot.</note></p>
</div>
</div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
