NAL 1644 · lot 6 · vues 101–120 · Wikisource · Viète (François). Papiers divers. NAL 1644
Source gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France
Lecture automatique — non vérifiée

Wikicode pour l'espace Page: de Wikisource, une section par vue de Gallica. Cette transcription est dans le domaine public (CC0) : reprenez-la librement, sans condition.

Pour corriger une page sur Wikisource : copier le wikicode de la vue, le coller dans le corps de la page, ajouter <references/> en pied de page si la vue a des notes, et la verser au niveau « Non corrigée » : c'est une première lecture automatique, que personne n'a relue.

Volume en latin : il relève de la.wikisource (Vicifons), dont les modèles n'ont pas été vérifiés.

L'aperçu est approché ; le rendu qui fait foi est celui de Wikisource. Les notes qui ne font que décrire le feuillet restent dans l'onglet Transcription.

101Vue 1016 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

Hinc poterunt ordinari tria reductionis Theoremata

Theorema I.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.-quad.} \\ +\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano.}\]

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati-cubus} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } B\ \text{solido-solido}\] Investigat autem \(E\) esse \(D\). \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.} \\ +\,D \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{D\,2} \\ -\,D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \end{array}\]

Theorema II.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quadrato-quadrat.} \\ -\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano.}\] [en marge : \(B\)] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati-cubus} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } A\ \text{solido-solido}\] [1] Investigat autem \(E\) esse \(D\). [en marge : \(D\) quadrato \(\frac{1}{2}\).] \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.} \\ -\,D \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{D\,2} \\ -\,E\ \text{quadrato} \end{array}\] [2]

[en marge : \(*\)] Constitutione autem tum huius tum antecedentis æquationis bene agnita, sunt duo latera a quibus quadrato-quadratorum differentia applicata ad aggregat. laterum facit \(B\) solidum idest [3] factum duplum ex rectangulo sub lateribus in differentiam adiunct. [?] differentiæ cubo.

differentia vero ipsorum laterum est \(E\), seu \(D\). et fit \(Z\) plano-plano a quadrato differentiæ laterum plus rectangulo sub lateribus Inductum [?] rectangulum. [4]

et \(A\) est latus unum hic maius illic minus

[en marge : In ipsum sub lateribus sc. siquidem ex agnita iam constitutione \(\left.\begin{array}{l} D \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Dq \text{ in } A\,2 \\ +\,Dc \end{array}\right\} BS\). \(\left.\begin{array}{l} Aqq \\ +\,D \text{ in } Ac\,2 \\ +\,Dq \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Dc \text{ in } A \end{array}\right\}\) est \(Z\) pl.pl. illud [illisible] est quod fit ex \(\begin{array}{l} Aq \\ +\,D \text{ in } A \end{array}\) rectangulo sc. sub lateribus in \(\begin{array}{l} Dq \\ +\,Aq \\ +\,D \text{ in } A \end{array}\) quad[illisible] differentiæ laterum plus rectang. sub lateribus.] [5]

In serie vero quatuor continue proportionalium fit \(D\) differentia extremarum, \(B\) solidum differentia cuborum a singulis alterne sumptorum. \(Z\) plano-plano quod fit ex utraque extremarum in differentiam cuborum a reliquis alterne sumptorum et fit \(A\) prima hic maior inter extremas illic minor

sunt proportionales continuæ \(\overset{\text{I}}{2}\). \(\overset{\text{II}}{LC\,40}\). \(\overset{\text{III}}{LC\,200}\). \(\overset{\text{IIII}}{10}\) \[1\,QQ + 832\,N \text{ æquat. } 1680.\]

\[\text{igitur } 1\,Q + 8\,N \text{ æquabitur } 20.\]

\[\text{et fit } 1\,N\ 2.\] [6]

  1. Le « A » de « A solido-solido » est souligné, et un « B » souligné de deux traits est écrit en regard dans la marge de gauche : correction de l'auteur, \(B\) au lieu de \(A\), comme au théorème I.
  2. « \(-\) E quadrato » est souligné, et la marge de gauche porte en regard « D quadrato ½ » : correction de l'auteur, qui rétablit la forme du théorème I.
  3. « idest » paraît barré d'un trait ; la lecture du mot barré est incertaine.
  4. Le mot est souligné dans le manuscrit.
  5. Longue note marginale, dans la marge de gauche, de la même encre et apparemment de la même main, écrite en regard des trois alinéas qui précèdent et du suivant ; elle développe \(B\) solide et \(Z\) plan-plan à partir des côtés \(A\) et \(A + D\). Le mot après « illud » se perd dans la ligne du texte principal.
  6. Au-dessus des quatre proportionnelles, de petits traits verticaux en nombre croissant (un, deux, trois, quatre), qui les numérotent. « LC » : latus cubicum. L'exemple est juste : \(2^4 + 832 \cdot 2 = 1680\), et \(4 + 16 = 20\).

102Vue 1024 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

Ita vero instituetur Syncrisis [?] \[\left.\begin{array}{l} \dfrac{BS \;-\; Eq \text{ in } A\,2}{E\,2} \end{array}\right\} \begin{array}{l} Aq \\ +\,Eq\,\frac{1}{2}. \end{array} \quad \text{ergo} \quad \left.\begin{array}{l} BS \\ -\,Eq \text{ in } A\,2 \end{array}\right\} \begin{array}{l} E \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Ec \end{array}\] ac [?] [1] \[\text{proinde } \left.\begin{array}{l} E \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Eq \text{ in } A\,2 \\ +\,Ec \end{array}\right\} BS.\] sunt latera duo [quorum quidem] A minus. A + E maius

Sunto duo latera quorum minus sit \(A\). maius vero \(A + E\). qd lateris minoris [?][2] \[\begin{array}{lll} Aq & Aqq & Aqq \\ +\,A \text{ in } E\,2 & +\,Ac \text{ in } E\,2 & +\,Ac \text{ in } E\,4 \\ +\,Eq & +\,Aq \text{ in } Eq\ \cancel{4} & \cancel{+\,Aq \text{ in } Eq} \\ & +\,Ac \text{ in } E\,2 & +\,Aq \text{ in } Eq\,6 \\ & +\,Aq \text{ in } Eq\,4 & +\,A \text{ in } Ec\,4 \\ & +\,A \text{ in } Ec\,2 & +\,Eqq \\ & +\,Aq \text{ in } Eq & \\ & +\,A \text{ in } Ec\,2 & \\ & +\,Eqq & \end{array} \quad \text{quad.quad. lateris maioris}\] [3]

\[\text{Differentia quadrato-quadratorum [a duobus lateribus] } \dfrac{\begin{array}{l} Ac \text{ in } E\,4 \\ +\,Aq \text{ in } Eq\,6 \\ +\,A \text{ in } Ec\,4 \\ +\,Eqq \end{array}}{\text{aggregat. laterum } A\,2 + E} \;\Big\} \left.\begin{array}{l} E \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Eq \text{ in } A\,2 \\ +\,Ec \end{array}\right\} \text{æq. } BS.\]

rectangulo sub lateribus \(\begin{array}{l} Aq \\ +\,A \text{ in } E \end{array}\) differentia \(E\) fact. \(\begin{array}{l} E \text{ in } Aq \\ +\,A \text{ in } Eq \end{array}\) cuius duplum \(\begin{array}{l} E \text{ in } Aq\,2 \\ +\,A \text{ in } Eq\,2 \end{array} + E\,\text{cub.} \}\) æq. \(BS\).

Itaque quod dicitur \(\left.\begin{array}{l} Aqq \\ +\,BS \text{ in } A \end{array}\right\} Zpp.\) pro \(BS\) substituto eius valore erit per interpretationem \[\left.\begin{array}{l} Aqq \\ +\,E \text{ in } Ac\,2 \\ +\,Eq \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Ec \text{ in } A \end{array}\right\} Zpp. \text{ id est}\] factum abs \(\begin{array}{l} Eq \\ +\,Aq \\ +\,E \text{ in } A \end{array}\) quadrato differentiæ laterum plus rectangulo sub lateribus in [illisible] \(\begin{array}{l} Aq \\ +\,E \text{ in } A \end{array}\) rectangulum sub lateribus.

Vel si statuatur \(A\) latus maius erit \(A - E\) latus minus. et \(E\) differentia laterum ut supra. eadem erit Syncriseos ratio.

Vel in serie quatuor continue proportionalium posita \(A\) latere primo minore & quarto \(A + E\) quarto maiore. erunt quatuor proportionalium cubi \[\overset{\text{I}}{Ac.} \qquad \begin{array}{l} \overset{\text{II}}{Ac} \\ +\,Aq \text{ in } E \end{array} \qquad \begin{array}{l} \overset{\text{III}}{Ac} \\ +\,Aq \text{ in } E\,2 \\ +\,Eq \text{ in } A. \end{array} \qquad \begin{array}{l} \overset{\text{IIII}}{Ac} \\ +\,Aq \text{ in } E\,3 \\ +\,Eq \text{ in } A\,3 \\ +\,E\,\text{cub.} \end{array}\] differentia cuborum alterne sumptorum erit \[\left.\begin{array}{l} E \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Eq \text{ in } A\,2 \\ +\,E\,\text{cub.} \end{array}\right\} BS.\] Factum vero ab alterutra [?] extremarum in differentiam cuborum a reliquis alterne sumptorum erit \[\left.\begin{array}{l} Aqq \\ +\,E \text{ in } Ac\,2 \\ +\,Eq \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Ec \text{ in } A \end{array}\right\} Zpp.\] [4]

  1. Dans « \(+\,Ec\) », le « c » est surchargé d'une tache d'encre.
  2. Les trois mots sont soulignés.
  3. Le carré posé en tête de la première colonne est celui de \(A + E\), le plus grand côté ; le mot lu « minoris » est peut-être « maioris » mal formé. La deuxième colonne est le produit de ce carré par lui-même, terme à terme ; une accolade réunit ses termes semblables, et la troisième colonne en donne la somme. Un terme de la troisième colonne est barré et récrit à la ligne suivante.
  4. Le reste de la page est blanc.

103Vue 1032 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

In æqualitate Syncriseos [?] negata quoniam \[\left.\begin{array}{l} BS \\ +\,Eq \text{ in } A\,2 \end{array}\right\} \begin{array}{l} E \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Ec. \end{array} \quad \text{igitur} \quad \left.\begin{array}{l} E \text{ in } Aq\,2 \\ -\,Eq \text{ in } A\,2 \\ +\,Ec \end{array}\right\} BS.\] Sit autem aggregat. duorum laterum [illisible] \(E\), latus maius minusve \(A\). ergo latus alterum erit \(E - A\). aggregatum quadratorum erit \(\begin{array}{l} Aq\,2 \\ -\,E \text{ in } A\,2 \\ +\,Eq \end{array}\) quod ductum in aggregat. laterum \(E\). facit \(\begin{array}{l} E \text{ in } Aq\,2 \\ -\,Eq \text{ in } A\,2 \\ +\,Ec \end{array}\) [1]

seu aliter \(Ec\). minus facto duplo sub rectangulo \(\begin{array}{l} E \text{ in } A \\ -\,Aq \end{array}\) in \(E\) \[\text{id est } \left.\begin{array}{l} Ec \\ -\,Eq \text{ in } A\,2 \\ +\,E \text{ in } Aq\,2 \end{array}\right\} BS.\] Quum itaque \(\left.\begin{array}{l} BS \text{ in } A \\ -\,Aqq \end{array}\right\} Zpp.\) pro \(BS\) substituatur agnitus eius valor et \[\left.\begin{array}{l} Ec \text{ in } A \\ -\,Eq \text{ in } Aq\,2 \\ +\,E \text{ in } Ac\,2 \\ -\,Aqq \end{array}\right\} Zpp.\] æquale et quod fit abs \(\begin{array}{l} Eq \\ -\,E \text{ in } A \\ +\,Aq \end{array}\) quadrato aggregati laterum minus rectangulo sub lateribus in \(\begin{array}{l} E \text{ in } A \\ -\,Aq \end{array}\) rectangulum sub lateribus.

In serie vero quatuor continue proportionalium quarum extremæ \(A\) et \(E - A\), cubi a singulis quatuor erunt. \[\overset{\text{I}}{Ac} \qquad \begin{array}{l} \overset{\text{II}}{Aq \text{ in } E} \\ -\,Ac \end{array} \qquad \begin{array}{l} \overset{\text{III}}{Eq \text{ in } A} \\ -\,E \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Ac \end{array} \qquad \begin{array}{l} \overset{\text{IIII}}{Ec} \\ -\,Eq \text{ in } A\,3 \\ +\,E \text{ in } Aq\,3 \\ -\,Ac \end{array}\] quorum omnium aggregatum est \[\left.\begin{array}{l} Ec \\ -\,Eq \text{ in } A\,2 \\ +\,E \text{ in } Aq\,2 \end{array}\right\} BS.\] aggregatum vero cuborum a tribus videlicet posterioribus est \(\begin{array}{l} Aq \text{ in } E\,2 \\ -\,Ac \\ -\,Eq \text{ in } A\,2 \\ +\,Ec \end{array}\) si ducatur in \(A\) primam fiet \[\left.\begin{array}{l} Ac \text{ in } E\,2 \\ -\,Aqq \\ -\,Eq \text{ in } Aq\,2 \\ +\,Ec \text{ in } A \end{array}\right\} Zpp.\]

Itemq; fiet si aggregatum cuborum a tribus prioribus ducatur in quartam. [2]

  1. Après « duorum laterum », une lettre surchargée et barrée, puis « E » à la ligne suivante.
  2. Le reste du petit feuillet est blanc. Le calcul est juste : la somme des quatre cubes et celle des trois derniers, multipliée par \(A\), donnent bien les valeurs de \(BS\) et de \(Zpp\) trouvées plus haut.

104Vue 1047 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

[en marge : Et ex agnita tum æqualitatis constitutione est \(E\) differentia duorum laterum. quorum quidem \(A\) in prima æquatione est minus [2], in secunda vero maius id est [?] 10. horum differentia 8. est \(E\).] [1]

\[\text{Si } 1\,QQ - 832\,N \text{ æquetur } 1680.\]

\[\text{Igitur } 1\,Q - 8\,N \text{ æquabitur } 20 \text{ et fit } 1\,N\ 10.\] Nota autem est 8 differentia inter 2 et 10 quoniam \(1\,C + 6720\,N\) æquatur 692,224. unde fit \(1\,N\ 64\). quantum est quadratum abs 8. [2]

Theorema III.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} B\ \text{solidum in } A \\ -\,A\ \text{quad.-quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } Z\ \text{plano-plano.}\]

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati-cubus} \\ -\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{quadrat.} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } B\ \text{solido-solido}\] Investigat autem \(E\) esse \(D\). \[\left.\begin{array}{l} D \text{ in } A \\ -\,A\ \text{quadrato} \end{array}\right\}\ \text{æquabit. } \begin{array}{l} D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \\ -\,\dfrac{B\ \text{solido}}{D\,2}. \end{array}\] [en marge : 4 hinc [facile] apparet \(\frac{BS}{D2}\) cedere [?] \(E\) vel \(Dq\). semis. quum in negata [illisible] [illisible] \(\frac{BS}{D2}\) [illisible] ipsi \(Dq\). semis. ut patet ex præcedente pagina] [3]

[en marge : \(\odot\)] Constitutione autem æqualitatis bene agnita est \(B\) solidum quod fit sub aggregato quadratorum in aggregatum laterum seu aliter cubus aggregati duorum laterum multatus facto duplo [?] abs rectangulo sub lateribus in aggregatum laterum \(Z\) plano-plano factum abs quadrato aggregati laterum minus rectangulo in ipsum rectangulum. et fit \(E\) seu \(D\) aggregat. ipsorum laterum \(A\) maius ipsorum minusve [4]

In serie autem quatuor continue proportionalium est \(B\) solidum aggregatum cuborum a quatuor singulis \(Z\) plano-plano quod fit sub utraque extremarum in aggregatum cuborum a reliquis \(D\) aggregat. extremarum et fit \(A\) prima vel quarta

sunt proportionales continuæ 2. \(LC\,40\). \(LC\,200\). 10 \[1248\,N - 1\,QQ \text{ æquatur } 2480\] [en marge : quoniam ex agnita huius æquationis constitutione est \(E\) aggregatum duorum laterum quorum \(A\) est maius minusve. itaque cum sit \(E\) 12. potest \(A\) esse 10 vel 2.] \[\text{Igitur } 12\,N - 1\,Q \text{ æquabitur } 20 \text{ et fit } 1\,N\ 2 \text{ vel } 10.\] Nota autem est 12 aggregatum 2 et 10. [5]

[en marge : \(1{,}557{,}504\,\text{[?]}\)] \(1\,C - 9920\,N\) æquabitur \(\overline{1557}\). et fit \(1\,N\ 144\). quantum est quadratum abs 12. [6]

Problema II

Aequalitatem quadrato-quadrati affecti sub cubo per medium cubicæ [?] radicem habentis planam ad quadraticam deprimere. [7]

  1. Note marginale en haut à gauche, de la même main, en regard des lignes qui suivent. Le « 2 » est ajouté dans l'interligne au-dessus d'un signe d'insertion.
  2. « 6720 » est écrit « 67 20 », en deux groupes. Les nombres sont justes : \(10^4 - 8320 = 1680\) ; \(832^2 = 692\,224\) et \(64^3 + 6720 \cdot 64 = 692\,224\).
  3. Un « 4 » écrit à droite de la ligne « Investigat autem E esse D » renvoie à cette note marginale, qui porte le même « 4 ». Le mot après « facile » est ajouté dans l'interligne.
  4. Le mot lu « duplo » a la forme de « complo ». Dans la marge de gauche, un petit cercle pointé, comme à la vue 103.
  5. Un même signe de renvoi, une sorte de « D » barré d'une flèche, se trouve devant « Igitur » et en tête de la note marginale ; « Nota » est souligné.
  6. Dans le texte, « 1557 » est surligné d'un trait ; le nombre entier est écrit dans la marge de gauche, encadré de traits et précédé d'un signe « = » : « 1,557,50 » suivi d'un dernier chiffre surchargé, un 4 écrit sur un 7 ou l'inverse. La valeur juste est \(1248^2 = 1\,557\,504\), et \(144^3 - 9920 \cdot 144 = 1\,557\,504\).
  7. « affecti » est corrigé sur un autre mot ; « cubicæ » est surchargé. Le reste du feuillet est blanc ; l'énoncé se poursuit sur la page de la vue 105.

105Vue 1054 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

\[\text{Proponat. } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,B \text{ in } A\ \text{cubo bis} \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano.}\] oportet facere quod imperatum est.

Sane si quadratum effingatur abs \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quadrato} \\ +\,B \text{ in } A \\ -\,E\ \text{plano } \frac{1}{2}. \end{array}\right\}\ \text{erit illud} \begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,B \text{ in } A\ \text{cubum bis} \\ +\,B\ \text{quad. in } A\ \text{quad.} \\ +\,E\ \text{plano-plano } \frac{1}{4} \\ -\,E\ \text{plano in } A\ \text{quad. } \frac{1}{2} \\ -\,E\ \text{plano in } B \text{ in } A. \end{array}\] [en marge : \(B+\)] [1]

Utrique igitur æquationis parti addatur id quod deficit prima pars ab effecto a statuta radice plana quadrato concludetur ex illa æqualium æqualibus additione \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,B \text{ in } A\ \text{cubo bis} \\ +\,B\ \text{quad. in } A\ \text{quad.} \\ +\,E\ \text{plano-plano } \frac{1}{4} \\ -\,E\ \text{plano in } A\ \text{quad. } \cancel{\frac{1}{2}} \\ -\,\cancel{A}\ \cancel{B \text{ in}}\ E\ \text{plano in } B \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{æquari } \begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano} \\ +\,B\ \text{quad. in } A\ \text{quad.} \\ +\,E\ \text{plano-plano } \frac{1}{4} \\ -\,E\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ -\,E\ \text{plano in } B \text{ in } A. \end{array}\] [2]

Utraque pars dividatur [?] sub quadratice. Illic reducta ad analysin [illisible] oritur [?] manifesto. \[\begin{array}{l} A\ \text{quadrat.} \\ +\,B \text{ in } A \\ -\,E\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\] quod si altera æqualitatis pars posset quoque dividi subquadratice quod oriretur foret æquale radicibus illis planis e prima parte ortis

Effingendum est igitur quadrat. a radice plana et illud alteri æqualitatis parti idest \(Z\) plano-plano una cum suis adfectionibus adfectionibus comparandum et adæquandum ut radices quoque comparentur et adæquentur inter se

[en marge : \(LV\ E\) [illisible] — quadrati] Statuetur idcirco radix illa plana effingendi quadrato-quadrati \[\times\ \dfrac{E\ \text{plano in } B}{\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad. } \cancel{\text{quad.}}\ 4. \\ -\,E\ \text{plano } 4. \end{array}} \qquad = \left.\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad.} \\ -\,E\ \text{plano.} \end{array}\right\} \text{in } Aq.\] [3]

Sic enim in comparatione evanescent adfectiones sub \(A\) vel gradibus et reducetur in æqualitatem de \(E\) quo tendendum est.

[en marge : [illisible] ex rectangulo sub radicibus \(\dfrac{E\,pl \text{ in } B}{\begin{array}{l} LV\ Bq\,4 \\ -\,Ep\,4 \end{array}}\) id \(\left.\begin{array}{l} LV.\ Bq \\ -\,Ep \end{array}\right\}\) in \(Aq\). scilicet]

Effectum igitur quadrat. erit \[\begin{array}{l} \dfrac{E\ \text{plano-plano in } B\ \text{quad.}}{\begin{array}{l} B\ \text{quad. } 4 \\ \cancel{\text{[illisible]}}\ -\,E\ \text{plano } 4. \end{array}} \\ +\,B\ \text{quad. in } A\ \text{quad.} \\ -\,E\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ -\,E\ \text{plano in } B \text{ in } A. \end{array}\] [en marge : \(\left.\dfrac{\begin{array}{l} Epp \text{ in } Bqq \text{ in } Aq\,4 \\ -\,Eppp\,\text{[?]} \text{ in } Bq \text{ in } Aq\,4 \end{array}}{\begin{array}{l} LV\ Bq\,4 \\ -\,Ep\,4 \end{array}}\right\}\) fiet [?] \(Ep \text{ in } B \text{ in } A\)] [4]

  1. Le « \(\frac{1}{2}\) » de « \(-\) E plano in A quad. » est souligné : il est de trop (\(-E \cdot A^2\) sans demi), et l'auteur le barre à la ligne suivante. En regard, dans la marge de droite, « B+ ». Dans la marge de gauche, deux signes faits d'un « Q » ou d'un « G » barré précédé de deux ou trois traits horizontaux, à hauteur de ce calcul et de l'alinéa suivant ; leur sens n'est pas établi.
  2. « effecto » est corrigé sur un autre mot ; « prima pars » est souligné.
  3. « quadrato-quadrati » est souligné dans le texte et la marge de gauche porte, entre deux traits, « quadrati » : correction de l'auteur ; au-dessus, dans la même marge, quelques signes lourdement biffés. Les signes « × » et « = » sont de l'auteur ; ils semblent marquer les deux termes de la racine, \(\sqrt{B^2 - E}\cdot A\) et \(\frac{E B}{\sqrt{4B^2 - 4E}}\).
  4. Devant les trois derniers termes de l'effectum, des signes « \(\pm\) » et « = » tracés entre des traits horizontaux, et à droite du dénominateur une suite de petits traits obliques et de croix ; dans la marge de gauche, une colonne de signes semblables (« + », « = », « ± »). Le calcul marginal encadré, relié au texte par un grand trait courbe, est le produit des deux termes de la racine ; ses premières lettres sont surchargées. Le reste de la page est blanc.

106Vue 1067 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

ad æquandum \(Z\) plano-plano una cum reliquis quæ illud comitantur et adfirmat expositis plano-planis et deletis utrinque adfectionibus sub A et \(A\) quadrato [1] \[\left.\dfrac{E\ \text{plano-plano in } B\ \text{quad.}}{\begin{array}{l} B\ \text{quad. } 4 \\ -\,E\ \text{plano } 4. \end{array}}\right\}\ \text{æquabit. } \begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano} \\ +\,E\ \text{plano-plano } \frac{1}{4}. \end{array}\] Et omnibus ductis in \(\begin{array}{l} B\ \text{quadrat. } 4 \\ -\,E\ \text{plano } 4. \end{array}\) \[E\ \text{plano-plano in } B\ \text{quadratum æquabitur } \begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano in } B\ \text{quad.} \\ +\,E\ \text{plano-plano in } B\ \text{quad.} \\ -\,Z\ \text{plano-plano in } E\ \text{plano} \\ -\,E\ \text{plano-plano-plano.} \end{array}\] [en marge : 4 — 4] [2]

[en marge : cubus] Et deleto utrinque \(E\) plano-plano in \(B\) quadrat. omnibusque rite ordinatis \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani quadratum} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquabit. } Z\ \text{plano-plano in } B\ \text{quad. } 4.\] [3] Investigat autem \(E\) planum esse \(D\) planum. \[\text{Ergo } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quadrat.} \\ +\,B \text{ in } A \\ -\,D\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\right\}\ \text{æquabit. } \begin{array}{l} \dfrac{D\ \text{plano in } B}{\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad. } 4. \\ -\,D\ \text{plano } 4. \end{array}} \\[2ex] -\,\left.\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad.} \\ -\,D\ \text{plano.} \end{array}\right\} \text{in } Aq \end{array}\] [4]

Et æqualitate secundum artem ordinata \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quadrat.} \\ +\,B \text{ in } A \\ +\,\left.\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad.} \\ -\,D\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } Aq \end{array}\right\}\ \text{æquabit. } \begin{array}{l} D\ \text{plano } \frac{1}{2} \\ +\,\dfrac{D\ \text{plano in } B}{\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad. } 4. \\ -\,D\ \text{plano } \underline{4}. \end{array}} \end{array}\]

[en marge : bis] \[\text{Et si proponat. } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.-quad.} \\ -\,B \text{ in } A\ \text{cub.} \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano.}\] [5] radix plana effingendi quadrati statuetur \[\left.\begin{array}{l} \dfrac{E\ \text{plano in } B}{\begin{array}{l} LV\ B\ \text{quad. } 4. \\ -\,E\ \text{plano } 4 \end{array}} \\[2ex] -\,\left.\begin{array}{l} LV\ B\ \text{quad.} \\ -\,E\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } Aq \end{array}\right\}\ \text{comparanda } \begin{array}{l} A\ \text{quad.} \\ -\,B \text{ in } A \\ -\,E\ \text{plano } \frac{1}{2}. \end{array}\] [en marge : \(\left.\begin{array}{l} \dfrac{Ep \text{ in } B}{\begin{array}{l} LV\ Bq\,4 \\ -\,Ep\,4 \end{array}} \\ +\,\left.\begin{array}{l} LV\ Bq \\ -\,Ep \end{array}\right\} \text{in } Aq. \end{array}\right.\) comparanda \(\begin{array}{l} Aq \\ -\,B \text{ in } A \\ -\,Ep\,\frac{1}{2}. \end{array}\)] [6]

\[\text{Et si proponat. } \left.\begin{array}{l} B \text{ in } A\ \text{cubum bis} \\ -\,A\ \text{quad.-quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano.}\] [7]

  1. « et adfirmat » (lecture incertaine du mot barré) et « A et » sont barrés d'un trait.
  2. Le premier et le troisième terme du second membre sont soulignés, et la marge de gauche porte en regard, entre deux traits, deux fois « 4 » : correction de l'auteur, qui a omis le coefficient 4 de ces deux termes.
  3. « quadratum » est souligné et la marge porte « cubus », souligné : correction de l'auteur, \(E\) plani cubus.
  4. Ici comme à la vue 105, la racine est écrite « in Aq » ; le sens demande le côté \(A\), et la lettre qui suit \(A\) est peut-être un trait final. Transcrit tel qu'il se lit.
  5. « cub. » est souligné et la marge porte « bis », souligné : correction de l'auteur, \(B\) in \(A\) cubum bis.
  6. Devant le signe « \(-\) » de la racine, dans la marge de gauche, des astérisques et un « + » entre deux traits, avec une tache biffée au-dessus ; devant « B in A » du membre de droite, un signe « = » (ou « \(-\) » repassé). Dans la marge de droite, une version corrigée de la même comparaison, entourée d'un trait, où le signe de la racine est « + » et les lettres \(E\) sont repassées.
  7. Le reste de la page est blanc ; au pied, des traces pâles vues par transparence. L'énoncé qui la termine se poursuit au-delà, sans doute au verso (vue 107).

107Vue 1079 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

[en marge : \(\times^{\circ}\) fiet autem post metamorphosin æqualitas \(\left.\begin{array}{l} Eppp \\ -\,Zpp \text{ in } Ep\,4. \end{array}\right\} Bq \text{ in } Zpp\,4.\)] [1]

licebit argumentari \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ -\,B \text{ in } A\ \text{cub. bis} \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano.}\] quod erit auferre æqualia ab æqualibus.

[en marge : \(\underline{B}\)] \(\times^{\circ}\) Et radix plana effingendi quadrati statuetur \[\left.\begin{array}{l} \dfrac{E\ \text{plano in } \overline{E}}{\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad. } 4. \\ +\,E\ \text{plano } 4. \end{array}} \\[2ex] -\,\left.\begin{array}{l} LV\ B\ \text{quad.} \\ +\,E\ \text{plano.} \end{array}\right\} \text{in } \overline{A} \end{array}\right\}\ \text{comparanda } \begin{array}{l} B \text{ in } A. \\ +\,E\ \text{plano } \frac{1}{2} \\ -\,A\ \text{quad.} \end{array}\] [en marge : \(\underline{Aq}\)] [2] [en marge : \(\left.\begin{array}{l} 4\ \dfrac{Ep \text{ in } B}{\begin{array}{l} LV\ Bq\,4 \\ +\,Ep\,4. \end{array}} \\ -\,LV \left\{\begin{array}{l} Bq \\ +\,Eq \end{array}\right\} \text{in } Aq. \end{array}\right.\) comparanda \(\begin{array}{l} B \text{ in } A \\ -\,Aq \\ -\,Ep\,\frac{1}{2}. \end{array}\)] [3]

Fit itaque omni rite [?] reductio quæ imperata est

Hinc ordinabuntur tria reductionis Theoremata.

Theorema I.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,B \text{ in } A\ \text{cubum bis} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano.}\]

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } \cancel{+} \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } Z\ \text{plano-plano in } B\ \text{quad. } \underline{4}.\] [en marge : \(\times\) Investigat autem A \(E\) plano esse \(D\) plano.] \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.} \\ +\,B \text{ in } A \\ +\,\left.\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad.} \\ -\,D\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } A \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{D\ \text{plano in } B}{LV \left\{\begin{array}{l} B\ \text{quad. } 4 \\ -\,D\ \text{plano } 4. \end{array}\right.} \\ +\,D\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\] [en marge : \(Aq\)] [4]

[en marge : \(*\) quoniam \(\begin{array}{l} LBq \\ -\,Dp \end{array}\) adiectum \(B\) facit 3. & æqualitate ordinata sublata [?] 2. ergo eiusdem duplum \(\begin{array}{l} LV\ Bq\,4 \\ -\,Dp\,4 \end{array}\) adiectum \(B\) 2. idest [illisible] faciet 6. duplum ipsius 3.] [5]

Theorema II.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ -\,B \text{ in } A\ \text{cub. bis.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano.}\] [en marge : 4] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ \cancel{+}\ Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano in } B\ \text{quad. } 4\] Investigat autem \(E\) planum esse \(D\) planum. \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.} \\ -\,B \text{ in } A \\ -\,\left.\begin{array}{l} LV\ B\ \text{quad.} \\ -\,D\ \text{plano.} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \end{array}\right\}\ \text{æquabit. } \begin{array}{l} \dfrac{D\ \text{plano in } B}{\begin{array}{l} LV\ B\ \text{quad. } 4. \\ -\,D\ \text{plano } 4 \end{array}} \\ +\,D\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\] [en marge : \(Aq\)] [6]

Constitutione autem tum huius tum antecedentis æqualitatis bene agnita sunt duo latera a quibus quadrato-quadratorum differentia applicata ad aggregatum cuborum facit \(B\) bis. quadratum vero differentiæ laterum multatæ ipsa \(B\), ablatum ex eiusdem \(B\) quadrato relinquit \(D\) planum sive \(E\) planum et fit \(Z\) plano-plano ex applicatione quadrati aggregati laterum minus triplo rectangulo sub lateribus ad rectangulum subcubis [?] [en marge : ex applicatione quadrati [cubi] a \(Dp\). ad differentiam [illisible] quadruplati quadratorum a \(D\) et \(B\)] [7]

[en marge : quoniam ex prædicta [illisible] demonstratis \(D\,ppp\). \(\left\{\begin{array}{l} Zpp \text{ in } Bqq \\ -\,Zpp \text{ in } \text{[illisible]} \end{array}\right.\) \(\dfrac{Dppp.}{Bq\,4 \;-\; Bqq}\) \(Zpp\). lateribus vel si in locum \(B\,2\)] [8]

subrogetur agnitus eius valor \(\dfrac{\begin{array}{l} Aqq \\ -\,Eqq \end{array}}{\begin{array}{l} Ac \\ +\,Ec \end{array}}\). \(B\,2\). \(\left.\dfrac{\begin{array}{l} Aqq \\ +\,Aqq \text{ in } Ec\,\text{[?]} \\ -\,Eqq \text{ in } Ac\,\text{[?]} \end{array}}{\begin{array}{l} Ac \\ +\,Ec \end{array}}\right\}\) æqual. \(Zpp\) [9]

  1. Note de la marge supérieure gauche ; son signe de renvoi, une croix surmontée d'un petit cercle, se retrouve plus bas devant « Et radix plana ».
  2. Le second « E » du numérateur est surligné et la marge porte « B » : correction de l'auteur, \(E\) plano in \(B\). De même « A » est surligné dans « in A », et la marge porte « Aq ». Devant le numérateur, un « 4 » barré ; devant « LV B quad. », deux traits horizontaux ; dans la marge, un astérisque et un signe biffé.
  3. Dans la marge de droite, séparée du texte par un long trait vertical, une version récrite de la même comparaison ; plusieurs « E » y sont repassés, et devant « B in A » un mot biffé.
  4. Dans le second membre de la cubique, un signe « + » barré tient la place du coefficient ; la ligne « Investigat autem E planum esse D planum » manque dans le texte et est donnée dans la marge de gauche, avec le renvoi « × ». Le premier membre de l'équation finale est cerné d'un trait ; en regard, dans la marge, « Aq ».
  5. Note encadrée dans la marge de droite, avec un astérisque ; ses fins de lignes passent sous le bord du feuillet voisin.
  6. Devant « Z plano-plano 4 in E plano », un signe biffé de plusieurs traits, et un « 4 » dans la marge. Devant les deux derniers termes du premier membre de l'équation finale, deux signes « \(-\) » dans la marge, le second repassé ; en regard, « Aq ». Au-dessous, dans la marge de gauche, un grand signe en forme de « Y » ouvert, sans texte.
  7. Les deux lignes « ex applicatione … subcubis » sont cernées d'un trait fermé, que l'on prend pour une suppression ; la note marginale, entre deux traits horizontaux dans la marge de gauche, en donne le remplacement. Dans cette note, « cubi » est ajouté au-dessus de la ligne, et un mot est biffé après « differentiam ».
  8. Note marginale au pied de la marge de gauche, en partie sous le bord du feuillet ; la lecture de sa disposition est très incertaine.
  9. La dernière ligne, au ras du bord inférieur déchiré, est barrée d'un long trait qui la traverse ; on ne sait s'il porte sur toute la ligne ou sur les seuls mots « agnitus eius valor ». Les termes du second numérateur sont serrés et en partie surchargés ; au-dessus du premier, « 2 ».

108Vue 10810 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

[en marge : \(\underline{\text{bis}}\)] et \(A\) est latus unum hic maius illic minus

In serie vero quatuor continue proportionalium \(B\) [bis] est differentia illarum omnium alterne sumptarum \(Z\) plano-plano quod fit ab utraque extremarum in cubum differentiæ reliquarum alterne sumptarum et fit \(E\) plano sive \(D\) plano differentia sub quadrupla inter quadratum differentiæ omnium alterne sumptarum et quadratum differentiæ extremarum multatæ triplo differentiæ mediarum. [1] \[\text{unde } \left.\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad. } \boxed{4}. \\ -\,D\ \text{plano } \boxed{4}. \end{array}\right\}\ \text{est differentia extremarum}\] [en marge : \(LV\ Bq \ldots -\,Dp\,4\)] [2] minus triplo differentiæ mediarum et tum prima intelligitur minor inter extremas illic fit \(A\) differentia binarum primarum alterne sumptarum hic binarum postremarum.

sunt proportionales continuæ. 1. 2. 4. 8. [en marge : \(+\)] \[1\,QQ - 5\,C \text{ æquatur } 216.\]

\[\text{Igitur } 1\,Q + 3\,N \text{ æquabitur } 18 \text{ et fit } 1\,N\ 3.\] [3] \[\text{et si } 1\,QQ - 5\,C \text{ æquat. } 216.\]

\[\text{Igitur } 1\,Q - 3\,N \text{ æquabit. } 18. \text{ et fit } 1\,N\ \overline{6}.\]

[en marge : 5400.] \(*\) Nota est autem 3. quoniam \(1\,C + 864\,N\). æquatur \(\underline{540}\) et fit \(1\,N\ 6\). differentia sub quadrupla inter quadratum a dato latere 5. et quadratum abs 1. unde dignoscitur ipsa longitudo quæ adiecta longitudini 5 facit 6. duplum ipsius 3. [4]

Theorema III

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} B \text{ in } A\ \text{cubum bis} \\ -\,A\ \text{quad.-quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano } \text{in } B\ \text{quad. } 4.\] [5] [en marge : \(Zpp \text{ in } Bq\,4.\) \(\left.\begin{array}{l} -\,E\ \text{plani cubus} \\ +\,\cancel{Z\ \text{plano-plano in } E\ \text{plan.}} \end{array}\right.\) æquetur \(Zpp \text{ in } B\,q\,4\). Investigat autem \(E\) plano esse \(D\) plano.] [6] \[\left.\begin{array}{l} B \text{ in } A \\ +\,\left.\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad.} \\ +\,D\ \text{plano} \end{array}\right\} \overline{A} \\ -\,A\ \text{quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{D\ \text{plano in } B}{\begin{array}{l} LV\ B\ \text{quad. } 4. \\ +\,D\ \text{plano } 4. \end{array}} \\ \cancel{\text{[illisible]}}\ +\,D\ \text{plano } \frac{1}{2}. \end{array}\] [7]

[en marge : \(+\,Dq\)] Constitutione autem æqualitatis bene agnita sunt duo latera a quibus differentia quadrato-quadratorum applicata differentiæ cuborum facit \(B\) bis. differentia vero inter quadratum aggregati laterum multati \(B\) [+] quadrato et ipsum \(B\) quadratum relinquit \(D\) planum [8]

et est \(A\) latus maius minusve. [en marge : et fit \(Z\) plano-plano ex applicatione cubi a \(D\) pl. ad aggregatum [quadruplum] quadratorum a \(\begin{array}{l} Bq \\ +\,Dq \end{array}\).] [9]

In serie quatuor continue proportionalium \(B\) [bis] est composita ex illis omnibus [10]

  1. « bis » est écrit au-dessus de « B » et répété, souligné, dans la marge de gauche.
  2. Les deux « 4 » sont encadrés d'un trait. Dans la marge de gauche, en regard, une formule lourdement biffée dont on distingue la fin « \(-\) Dp 4 ».
  3. Le signe « \(-\) » de « \(-\) 5 C » est souligné, et la marge porte « + » entre deux traits : correction de l'auteur. Avec « + », l'exemple est juste : \(81 + 135 = 216\).
  4. « 540 » est souligné et la marge porte « 5400. » : correction de l'auteur ; \(6^3 + 864 \cdot 6 = 5400\). Dans « 864 N », le N est surchargé. Plus bas dans la marge, « /5/ » entre deux traits obliques.
  5. « in B quad. 4 », après « Z plano-plano », est cerné d'un trait, avec au-dessus un signe pareil à celui de la marge plus bas (« + Dq ») ; le « 4 » est surchargé. Le cerne marque sans doute une suppression.
  6. Note de la marge de gauche, écrite en regard de l'énoncé : l'équation en \(E\) manque dans le texte. La première ligne est barrée, et une partie de la troisième ; le « \(-\) » initial est repassé.
  7. La lettre qui suit l'accolade de la racine est surchargée ; dans la marge, deux traits horizontaux. Devant « + D plano ½ », un signe biffé.
  8. « quadrato » est encadré d'un trait (supprimé), un « + » est écrit au-dessus, et la marge porte « + Dq » entre deux traits : correction de l'auteur, dont la place exacte dans la phrase n'est pas sûre.
  9. La ligne « et est A latus maius minusve » est barrée d'un trait ; la note marginale, soulignée et reliée par un trait, en prend la place. « quadruplum » est ajouté au-dessus de la ligne.
  10. Cette ligne et la suivante sont barrées d'un trait léger, qui paraît les supprimer. Le reste du petit feuillet est blanc.

109Vue 1097 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

\(Z\) plano-plano quod fit ab utraque extremarum in cubum compositæ ex tribus reliquis

et fit \(E\) plano sive \(D\) plano differentia sub quadrupla inter quadratum aggregati extremarum adiuncti triplo aggregato mediarum et quadratum aggregati omnium. \[\text{unde } \left.\begin{array}{l} LV.\ B\ \text{quad. } 4 \\ +\,D\ \text{plano } 4 \end{array}\right\}\ \text{est aggregatum extremarum plus triplo}\] [en marge : \(\underline{Q\ I}\)] aggregati mediarum et fit \(A\) sive [?] \(E\) composita ex tribus primis sive ex tribus postremis [1]

sunt proportionales continuæ \(\overset{\text{I}}{1}\). \(\overset{\text{II}}{2}\). \(\overset{\text{III}}{4}\). \(\overset{\text{IIII}}{8}\). \[15\,C - 1\,QQ \text{ æquatur } 2744.\] [en marge : \(\times\) \(21\,N - 1\,Q\) (et fit \(1\,N\ 7\) vel 14)] \[\text{Igitur } 21\,N\ \times\ \text{æquabitur } 98\] [2]

[en marge : \(\begin{array}{l} 10{,}976\,N \\ -\,\cancel{\text{[illisible]}}\,N \text{ æquat.} \\ 617{,}400. \end{array}\)] Nota est autem 21 quoniam \(1\,C\) \(-\) [illisible] \(*\) [3]

[en marge : \(* 729\)] et fit \(1\,N\) \(\underline{126}\). differentia sub quadrupla inter 225. et \(\underline{725}\). unde dignoscitur \(L.\,729\) id est longitudo 27 quæ adiecta longitudini 15 facit 42 duplum ipsius 21. [4]

Problema III.

Æqualitatem quadrato-quadrati adfecti tum sub latere quam quadrato per medium cubicæ radicem habentis planam ad quadraticam deprimere \[\text{Proponatur } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quadrato-quadrat.} \\ +\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad. bis} \\ +\,B\ \text{solido in } A. \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano}\] oportet facere quod imperatum est

Sane si quadratum effingatur abs \[\begin{array}{l} A\ \text{quadrato} \\ +\,G\ \text{plano} \\ +\,E\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \end{array} \quad \text{erit illud} \quad \begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ =\,G\ \text{plano-plano} \\ +\,\underline{G \text{ in } A\ \text{quad. bis}} \\ -\,E\ \text{quad.quad. } \underline{4}. \\ +\,E\ \text{quad. in } A\ \text{quad.} \\ +\,G\ \text{plano in } E\ \text{quad.} \end{array}\] [en marge : \(\begin{array}{c} + \\ G\ \text{plano in } Aq\ \text{bis} \\ \pm \\ \frac{1}{4} \end{array}\)] [5]

quoniam igitur ex iis quæ proposita sunt adhibita methodo [?] \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad. bis} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano.} \\ -\,B\ \text{solido in } A. \end{array}\] [en marge : utrique igitur æquationis parti addatur id quod deficit ab effecto a statuto radice plana quadrato] [6] ergo hac æqualium æqualibus additione rursum pars parti erit æqualis

Tam utraque pars dividitur subquadratice, illic reducta ad analysin [illisible] oritur [?] manifesto. \[\begin{array}{l} A\ \text{quadratum} \\ +\,G\ \text{plano} \\ +\,E\ \text{quadrato } \frac{1}{2}. \end{array}\] [7]

  1. « A sive E » : les deux mots après « fit » sont soulignés ou barrés d'un même trait, et la marge porte en regard un signe fait d'un « Q » (ou « G ») barré et d'un « I », souligné ; on ne sait s'il corrige ou renvoie.
  2. Le texte porte « Igitur 21 N » souligné, puis une croix, puis « æquabitur 98 » ; la marge de gauche, avec la même croix, donne le premier membre complet, « 21 N \(-\) 1 Q », et, cerclé, « et fit 1 N 7 vel 14 ». Les valeurs sont justes : \(15 \cdot 343 - 2401 = 2744\), \(21 \cdot 7 - 49 = 98\) et \(21 \cdot 14 - 196 = 98\).
  3. Après « 1 C », un mot barré, précédé d'un trait ; l'astérisque, plus loin sur la ligne, renvoie à la marge, où l'équation est donnée : \(1\,C - 10\,976\,N\) æquat. \(617\,400\) ; le nombre barré de la deuxième ligne de la marge paraît être une première écriture de 10976. Les valeurs sont justes : \(4 \cdot 2744 = 10\,976\), et \(126^3 - 10\,976 \cdot 126 = 617\,400\).
  4. Au-dessus de « 126 », un nombre récrit ; « 725 » est souligné, et la marge porte « 729 » avec un astérisque, au-dessus d'un nombre biffé : correction de l'auteur (\(729 - 225 = 504 = 4 \cdot 126\)).
  5. Les signes des deuxième, troisième et quatrième termes sont doublés de traits horizontaux, et la marge de gauche donne, chacun entre deux traits, les corrections de l'auteur : « + » pour le deuxième, « G plano in Aq bis » pour le troisième, « ± » et « ¼ » pour le quatrième. Corrigé, le carré est juste.
  6. Note de la marge de gauche, soulignée, en regard de la ligne suivante.
  7. Le reste de la page est blanc. Le mot illisible après « analysin » est celui de la même formule à la vue 105.

110Vue 1108 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

[en marge : ex] quod si altera quoque æqualitatis pars posset dividi subquadratice quod oriretur foret radicibus illis planis et prima parte ortis æquale [1]

Effingendum est igitur quadratum a radice plana. et illud alteri æqualitatis parti id est \(Z\) plano-plano una cum suis adfectionibus comparandum et adæquandum ut radices quoque comparentur et adæquentur inter se et statuetur idcirco radix illa plana effingendi quadrati \[\begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{E\ \text{bis}} \\ -\,E \text{ in } A. \end{array}\] [en marge : \(\times\) et reducetur in æqualitatem de \(E\),] Sic enim in comparatione evanescent adfectiones sub \(A\) et quadrato gradibus \(\times\) quo tendendum est. [2]

Effectum igitur quadratum erit \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quad. in } A\ \text{quad.} \\ \dfrac{B\ \text{solido-solidum}}{E\ \text{quad. } 4.} \\ -\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquale } \begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano} \\ \pm\,B\ \text{solido in } A \\ =\,G\ \text{plano-plano} \\ =\,E\ \text{quad.quad. } \underline{4}. \\ =\,E\ \text{quad. in } A\ \text{quad.} \\ =\,G\ \text{plano in } E\ \text{quad.} \end{array}\] [en marge : \(\begin{array}{cc} \frac{1}{4} & + \\ & + \\ & + \\ & + \end{array}\)] [3]

Et deletis utrinque adfectionibus sub \(A\) et \(A\) quadrato \[\dfrac{B\ \text{solido-solidum}}{E\ \text{quad. } 4}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano} \\ \cancel{\pm}\,E\ \text{quad.quad. } \frac{1}{4} \\ -\,G\ \text{plano in } E\ \text{quad.} \end{array}\] [en marge : \(+\,\underline{Gpp.}\) \(\mp\) \(\pm\)] [4]

Et omnibus in \(E\) quadratum 4 ductis et rite ordinatis \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati cubus} \\ +\,G\ \text{plano } 4 \text{ in } E\ \text{quadrato-quadrat.} \\ +\,\left.\begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano } 4 \\ =\,G\ \text{plano-plano } 4 \end{array}\right\} \text{in } E\ \text{quadrat.} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } B\ \text{solido-solido}\] [en marge : \(+\)] [5]

[en marge : \(\underline{Q/}\)] Investigat autem \(E\) esse \(D\). \[\text{Ergo } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.} \\ +\,G\ \text{plano} \\ =\,D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \overline{G\ \text{plano}} \\ \pm\,\dfrac{B\ \text{solido}}{D\ \text{bis}} \\ -\,\underline{D\ \text{quad. } \frac{1}{2}} \end{array}\] [en marge : \(\pm\) \(\underline{D \text{ in } A}\)] [6]

Et si proponatur \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad. bis} \\ -\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano}\] radix effingendi quadrati statuetur \[* \left.\begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solidum}}{E\ \text{bis}} \\ =\,B \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{comparanda } \begin{array}{l} A\ \text{quadrato} \\ =\,G\ \text{plano} \\ +\,E\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \end{array}\] [en marge : \(+\) \(\underline{+\,E}\)] [7]

\(*\) Facta metamorphosi hæc erit æquatio \[\begin{array}{l} Eqqq \\ +\,Gp \text{ in } Eqq\,4 \\ +\,Gpp \text{ in } Eq\,4 \\ +\,Zpp \text{ in } Eq\,4 \end{array} \;\Big|\; BSS.\] [8]

  1. « et » est souligné et la marge porte « ex », souligné : correction de l'auteur.
  2. « et quadrato » paraît barré d'un trait ; la croix renvoie à la note marginale, écrite en regard.
  3. Les signes du second membre sont récrits ou doublés de traits (« ± », « = »), et la marge de gauche porte une colonne de quatre « + », chacun entre deux traits, avec « ¼ » : corrections de l'auteur, qui donnent le carré de \(A^2 + G + \frac{E^2}{2}\) augmenté de \(Z - BA\). « ¼ » est aussi écrit dans la marge de droite, en regard de « E quad.quad. 4 », souligné.
  4. La marge ajoute « + Gpp. », omis dans le second membre, et corrige les signes des deux derniers termes.
  5. Devant « G plano-plano 4 », un signe récrit ; la marge porte « + » entre deux traits.
  6. Dans la marge de gauche, le même signe « Q » barré qu'aux vues 105 et 109, puis « ± » et, encadré, « D in A » en regard de la troisième ligne du premier membre ; dans le second membre, « G plano » est surligné et « D quad. ½ » souligné. Ces marques corrigent l'équation sans que la forme finale voulue se lise avec certitude.
  7. La marge corrige les signes : « + » en regard de la ligne du numérateur, et « + E » souligné en regard de « = B in A » ; la racine doit être \(\frac{B}{2E} + E A\).
  8. Cette dernière ligne commence dans la marge, sous un trait horizontal qui traverse la page ; entre les deux membres, un simple trait vertical. Le reste du feuillet est blanc.

111Vue 1114 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

[en marge : incidetur autem in æquationem hanc. \(BSS. \left|\begin{array}{l} Eqqq. \\ +\,Zpp \text{ in } Eq\,4 \\ +\,Gpp \text{ in } Eq\,4. \\ -\,Gp \text{ in } Eqq\,4. \end{array}\right.\)] [1]

Et si proponatur \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ -\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad. bis} \\ -\,B\ \text{solido in } A. \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano.}\] radix plana effingendi quadrati statuetur \[\left.\begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solidum}}{E\ \text{bis}} \\ +\,E \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{comparanda } \begin{array}{l} A\ \text{quadrato} \\ -\,G\ \text{plano} \\ +\,E\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \end{array}\]

Et si proponatur \[\left.\begin{array}{l} G\ \text{plano in } A\ \text{quad. bis} \\ +\,B\ \text{solido in } A \\ -\,A\ \text{quad.quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : Inversis adfectionum notis æquatio sic constabit \(\begin{array}{l} Aqq \\ -\,Gp \text{ in } Aq\,2 \end{array} \left|\begin{array}{l} Bs \text{ in } A. \\ -\,Zpp. \end{array}\right.\) Et post metamorphosin \(\begin{array}{l} Eqqq \\ +\,Gpp \text{ in } Eq\,4. \\ -\,Gp \text{ in } Eqq\,4. \\ -\,Zpp \text{ in } Eq\,4 \end{array} \Big|\ BSS.\) Eadem hic erit metamorphoseos æquatio [proxima [?]] quæ supra.] Inversis adfectionum notis radix plana effingendi quadrati statuetur quoque \[\left.\begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solidum}}{E\ \text{bis}} \\ +\,E \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{comparanda } \begin{array}{l} A\ \text{quadrato} \\ -\,G\ \text{plano} \\ +\,E\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \end{array}\]

Et si proponatur \[\left.\begin{array}{l} G\ \text{plano in } A\ \text{quad. bis} \\ -\,B\ \text{solido in } A \\ -\,A\ \text{quad.quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano}\] Inversis adfectionum notis radix plana effingendi quadrati statuetur \[\begin{array}{l} E \text{ in } A \\ *\ =\,\dfrac{B\ \text{solido}}{E\ \text{bis}} \end{array}\ \text{comparanda } \begin{array}{l} A\ \text{quadrato} \\ -\,G\ \text{plano} \\ \cancel{\text{[illisible]}}\ E\ \text{quad. } \frac{1}{2} \end{array}\] [2]

Et si proponatur denique \[\left.\begin{array}{l} B\ \text{solidum in } A \\ -\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad. } 2 \\ -\,A\ \text{quad.quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : æquatio post metamorphosin hisce terminis constabit \(BSS \left|\begin{array}{l} Gpp \text{ in } Eq\,4 \\ +\,Gp \text{ in } Eqq\,4 \\ +\,Eqqq. \\ -\,Zpp \text{ in } Eq\,4 \end{array}\right.\)] Inversis adfectionum notis radix plana effingendi quadrati statuetur \[\begin{array}{l} E \text{ in } A \\ +\,\dfrac{B\ \text{solido}}{E\ \text{bis}} \end{array}\ \text{comparanda } \begin{array}{l} A\ \text{quadrato} \\ +\,G\ \text{plano} \\ +\,E\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \end{array}\] Fit itaque omni rite [?] reductio quæ imperata est. [3]

Aliter

Æqualitatem quadrato-quadrati adfecti tam sub latere quam quadrato per medio cubicæ radicem habentis planam ad quadraticam reducere [en marge : \(\underline{\text{II}}\)] \[\text{Proponatur } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ +\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{pla-plano.}\] oportet facere quod imperatum est [4]

  1. Note de la marge supérieure gauche, soulignée ; les termes sont serrés et repassés, et le premier après \(Eqqq\) se lit aussi « Gpp ».
  2. Devant « B solido », un astérisque et un signe doublé de traits, repris dans la marge (astérisque, traits, signe biffé) ; le signe devant « E quad. ½ » est lourdement surchargé. Dans « E bis », le « b » est repassé.
  3. Dans les trois notes marginales de cette page, les deux membres des équations sont séparés par un simple trait vertical, qui tient lieu du signe d'égalité.
  4. Dans la marge de gauche, en regard de « Proponatur », un signe souligné, « II » ou un « E » couché. Le reste du feuillet est blanc ; la suite est sur une autre page.

112Vue 1126 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

quoniam per ea quæ proponuntur facta metathesi \[A\ \text{quad.quad. æquatur } \begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano} \\ -\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ -\,B\ \text{solido in } A. \end{array}\] [en marge : \(\mp\)] \[\text{Utrobique addatur } \begin{array}{l} E\ \text{plano in } A\ \text{quadrat.} \\ =\,E\ \text{plano-plano } \frac{1}{4} \end{array}\] [1] pars igitur parti rursus adæquabitur

Et ab illa quidem una dividitur subquadratice oritur \[\begin{array}{l} A\ \text{quadratum} \\ +\,E\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\] dividatur igitur quoque altera subquadratice et idcirco effingatur quadratum abs commoda radice et illud comparetur et adæquetur alteri illi parti ut posito statuitoque radix \[\begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solidum}}{\begin{array}{l} LV.\ E\ \text{plano } 4 \\ -\,G\ \text{plano } 4 \end{array}} \\[2ex] =\,\left.\begin{array}{l} LV\ E\ \text{plano} \\ =\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \overline{A} \end{array}\] [en marge : \(\underline{Aq.}\) \(=\)] [2]

[en marge : \(\underline{Q/}\)] \[\text{Igitur } \left.\begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido-solidum}}{\begin{array}{l} \cancel{LV}\ E\ \text{plano } 4 \\ -\,G\ \text{plano } 4 \end{array}} \\ +\,E\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ \pm\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ -\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \left\{\begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano} \\ -\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ -\,B\ \text{solido in } A. \\ +\,E\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ +\,E\ \text{plano-plano } \frac{1}{4} \end{array}\right.\] [3]

\[\text{Itaque } \left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ -\,G\ \text{plano in } E\ \text{plani quad.} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquabit. } \left\{\begin{array}{l} B\ \text{solido-solido} \\ +\,Z\ \text{plano-plano in } G\ \text{plano } 4 \end{array}\right.\]

\(E\) planum autem investigat esse F [?] planum. [4] \[\text{Igitur } \left.\begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solidum}}{\begin{array}{l} LV\ \overline{E}\ \text{plani } 4 \\ -\,G\ \text{plano } 4. \end{array}} \\[2ex] -\,\left.\begin{array}{l} LV\ \overline{E}\ \text{plano} \\ -\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A}. \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \left\{\begin{array}{l} A\ \text{quadrato} \\ +\,\overline{E}\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\right.\] [en marge : \(\mp\) \(\mp\) \(\mp\) \(\underline{Aq}\)] [5]

\[\text{Et si proponatur } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ -\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano.}\] radix plana effingendi quadrati statuetur \[\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} LV\ E\ \text{plani} \\ +\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \\[2ex] -\,\dfrac{B\ \text{solido}}{\begin{array}{l} LV\ E\ \text{plani } 4 \\ +\,G\ \text{plano } 4 \end{array}} \end{array}\right\}\ \text{comparanda } \left\{\begin{array}{l} E\ \text{plano } \frac{1}{2} \\ \pm\,A\ \text{quadrato.} \end{array}\right.\]

[en marge : \(\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} LV.\ Ep \\ -\,G \end{array}\right\} \text{in } A \\ +\,\dfrac{BS}{\begin{array}{l} LV.\ Ep\,4 \\ -\,Gp\,4 \end{array}} \end{array}\right.\)] [en marge : facto metamorphosi æquatio sic se habebit \(\begin{array}{l} Eppp \\ +\,Zpp \text{ in } Ep\,4. \\ +\,Gp \text{ in } Epp. \end{array} \left|\begin{array}{l} BSS. \\ -\,Zpp \text{ in } Gp\,4. \end{array}\right.\)] [6]

  1. Le signe du second terme est doublé d'un trait, et la marge porte « \(\mp\) » entre deux traits.
  2. « A » est surligné et la marge porte « Aq. », souligné, comme aux vues 105 à 107 ; les signes de la racine sont doublés de traits, et la marge porte en regard deux traits superposés.
  3. Dans la marge, le signe « Q » barré déjà vu aux vues 105, 109 et 110, entre deux traits.
  4. Dans la formule suivante, les « E » sont surlignés, ce qui s'accorde avec le changement de lettre annoncé.
  5. Dans la marge, trois signes « \(\mp\) » entre des traits, en regard des signes de la racine, et « Aq » souligné en regard de « in A ».
  6. Deux notes au pied de la marge de gauche. La première, cernée de traits en forme d'accolade et accompagnée de deux signes en « γ », donne une racine récrite ; devant elle et au-dessous, « Aq » souligné, « q » et un « \(\mp\) » entre deux traits. La seconde, soulignée, donne l'équation en \(E\) ; ses deux membres sont séparés par un trait vertical. Le reste de la page est blanc.

113Vue 1135 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

Et si proponatur denique \[\left.\begin{array}{l} B\ \text{solidum in } A \\ -\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ -\,A\ \text{quad.quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{plano-plano}\] radix plana effingendi quadrati statuetur \[\left.\begin{array}{l} \left.\begin{array}{l} LV.\ E\ \text{plani} \\ -\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \\[2ex] +\,\dfrac{B\ \text{solido}}{\begin{array}{l} LV.\ E\ \text{plani } \cancel{\text{in } A}\ 4 \\ \text{[illisible]}\,G\ \text{plano } 4 \end{array}} \end{array}\right\}\ \text{comparanda } \left\{\begin{array}{l} E\ \text{plano } \frac{1}{2} \\ +\,A\ \text{quadrato.} \end{array}\right.\] [en marge : \(\underline{Aq}\)] [1]

[en marge : Facta metamorphosi talis erit æquatio \(\begin{array}{l} Eppp \\ -\,Zpp \text{ in } Ep\,4 \\ -\,Gp \text{ in } Epp \end{array} \left|\begin{array}{l} BSS \\ +\,Zpp \text{ in } Gp\,4. \end{array}\right.\)] Fit itaque omni rite [?] reductio quæ imperata est

Ac secundum priorem quidem formulam ordinata sunt theoremata hæc

Theorema I. secundum priorem formulam.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quadrato-quadratum} \\ +\,G\ \text{plano bis in } A\ \text{quad.} \\ +\,B\ \text{solido in } A. \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\]

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati cubus.} \\ +\,G\ \text{plano quat. in } E\ \text{quadrati-quadrat.} \\ +\,\left.\begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano } 4 \\ =\,G\ \text{plano-plano } 4 \end{array}\right\} \text{in } E\ \text{quadratum} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } B\ \text{solido-solid}\underline{\text{um}}\] [en marge : solido-solido. \(+\)] [2] Investigat autem \(E\) esse \(D\). \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.} \\ +\,D \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{D\ \text{bis}} \\ =\,D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \\ -\,G\ \text{plano.} \end{array}\] [en marge : \(+\)] [3]

\[1\,QQ + 6\,Q + 880\,N \text{ æquatur } 1800 \text{ fit } 1\,N\ 2\]

\[1\,C + 12\,Q + 7236\,N \text{ æquatur } 774400 \text{ fit } 1\,N\ 64 \text{ quadratum a radice } 8.\]

\[1\,Q + 8\,N \text{ æquabitur } 20. \text{ fit } 1\,N\ 2.\] [4]

Theorema II.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,G\ \text{plano } \cancel{\text{bis}} \text{ in } A\ \text{quad. bis} \\ -\,B\ \text{solido in } A. \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\]

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati cubus} \\ +\,G\ \text{plano } 4 \text{ in } E\ \text{quadrati-quadrat.} \\ +\,\left.\begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano } 4 \\ =\,G\ \text{plano-plano } 4 \end{array}\right\} \text{in } E\ \text{quadrato} \end{array}\right\}\ \text{æquatur } B\ \text{solido-solidum.}\] [en marge : \(+\)] Et \(E\) investigat esse \(D\) \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.} \\ -\,D \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{D\,2} \\ -\,D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \\ -\,G\ \text{plano} \end{array}\] [5]

  1. « A » est souligné et la marge porte « Aq » entre deux traits. Au dénominateur, « in A » est biffé avant « 4 », et le signe de la seconde ligne est corrigé par surcharge.
  2. La fin de « solido-solidum » est soulignée et la marge porte « solido-solido. » : correction de l'auteur. Le signe devant « G plano-plano 4 » est doublé de traits et la marge porte « + ».
  3. Un « + » dans la marge, à hauteur de « + D in A » ; le signe de « D quadrato ½ » est doublé de traits. L'exemple qui suit demande \(-\frac{D^2}{2}\).
  4. Les nombres sont justes : \(16 + 24 + 1760 = 1800\) ; avec \(G = 3\), \(Z = 1800\), \(B = 880\), l'équation en \(E\) corrigée donne \(12\) et \(4 \cdot 1800 + 4 \cdot 9 = 7236\), \(880^2 = 774\,400\), et \(64^3 + 12 \cdot 64^2 + 7236 \cdot 64 = 774\,400\) ; enfin \(\frac{880}{16} - 32 - 3 = 20\). Une parenthèse isolée dans la marge de gauche.
  5. Le reste de la page est blanc.

114Vue 1147 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

[en marge : \(\underline{10.}\)] \[1\,QQ + 6\,Q - 880\,N \text{ æquabitur } 1800 \text{ fit } 1\,N\ \underline{20}.\] [1] [en marge : 7296] \[1\,C + 12\,Q + \underline{7236}\,N \text{ æquatur } 774400 \text{ fit } 1\,N\ 64 \text{ quadratum abs } 8\] [2] \[\cancel{+}\,1\,Q - 8\,N \text{ æquatur } 20 \text{ fit } 1\,N\ 10\] [3]

Theorema III

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ -\,G\ \text{plano bis in } A\ \text{quad.} \\ +\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : \(\underline{4}\) \(\pm\)] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati cubus} \\ -\,G\ \text{plano} \times \text{ in } E\ \text{quadrati-quadrat.} \\ +\,\left.\begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano } 4 \\ =\,G\ \text{plano-plano } 4 \end{array}\right\} \text{in } E\ \text{quadrat.} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } B\ \text{solido-solidum}\] [4] Et \(E\) investigat esse \(D\). \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quadratum} \\ +\,D \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{D\ \text{bis}} \\ -\,D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \\ +\,G\ \text{plano} \end{array}\]

[en marge : \(\underline{1600}\)] \[1\,QQ - 4\,Q + 800\,N \text{ æquatur } \underline{160} \text{ fit } 1\,N\ 2.\] [en marge : \(\underline{6416.\,N.}\) \(\underline{\text{fit } 1\,N.\ 2.}\)] \[1\,C - 8\,Q + \underline{6410}\times \text{æquatur } 640{,}000 \text{ fit } 1\,N\ 64 \text{ quadrat. abs } 8.\]

\[1\,Q + 8\,N \text{ æquatur } 20.\] [5]

Theorema IIII

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ -\,G\ \text{plano bis in } A\ \text{quad.} \\ -\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : \(\pm\)] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati cubus} \\ -\,G\ \text{plano } 4 \text{ in } E\ \text{quadrati-quadratum} \\ +\,\left.\begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano } 4 \\ =\,G\ \text{plano-plano } 4 \end{array}\right\} \text{in } E\ \text{quadratum} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } B\ \text{solido-solidum.}\] deerant hæc in exemplari [?] [6] Et \(E\) investigat esse \(D\). \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quadratum} \\ -\,D \text{ in } A \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{D\ \text{bis}} \\ -\,D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \\ +\,G\ \text{plano.} \end{array}\]

[en marge : \(\underline{1600.}\)] \[1\,QQ - 4\,Q - 800\,N \text{ æquatur } \underline{160} \text{ fit } 1\,N.\ 10\]

\[1\,C \mp 8\,Q + 6416\,N. \text{ æquatur } 640{,}000 \text{ fit } 1\,N\ 64 \text{ quadrat. abs } 8\]

\[1\,Q - 8\,N \text{ æquatur } 20 \text{ fit } 1\,N.\ 10.\] [7]

  1. « 20 » est souligné et la marge porte « 10. », souligné : correction de l'auteur (\(10^4 + 600 - 8800 = 1800\)).
  2. « 7236 » est souligné ; en regard, dans la marge, un nombre biffé qui paraît être 7296.
  3. Devant « 1 Q », un signe surchargé. Au-dessous, dans la marge, un trait horizontal et une petite croix.
  4. Une croix après « G plano » marque la place du « 4 » écrit dans la marge ; le signe de « G plano-plano 4 » est doublé de traits, et la marge porte « \(\pm\) » entre deux traits.
  5. Trois corrections marginales, chacune soulignée : « 1600 » pour « 160 » ; « 6416 N. » pour « 6410 », suivi d'une croix de renvoi ; et « fit 1 N. 2. » qui complète la dernière ligne, laissée en blanc après « 20 ». Corrigé, l'exemple est juste : \(16 - 16 + 1600 = 1600\), \(4 \cdot 1600 + 4 \cdot 4 = 6416\), \(800^2 = 640\,000\), et \(\frac{800}{16} - 32 + 2 = 20\).
  6. Ces mots, écrits au-dessus de « æquet. B solido-solidum » et soulignés, sont barrés d'un trait ; la lecture est incertaine, en particulier celle du dernier mot, dont la fin est écrite sous la ligne et soulignée. S'ils se lisent bien ainsi, ils disent que le passage manquait dans un modèle : la note serait celle d'un copiste. Cette transcription ne tranche pas.
  7. « 160 » est de nouveau corrigé en « 1600 » dans la marge ; devant « 8 Q », un signe récrit (« \(\mp\) »), avec un trait dans la marge. Corrigé, l'exemple est juste : \(10^4 - 400 - 8000 = 1600\) et \(100 - 80 = 20\). Le reste du petit feuillet est blanc.

115Vue 1155 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

Theorema V.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} G\ \text{plano bis in } A\ \text{quad.} \\ +\,B\ \text{solido in } A \\ -\,A\ \text{quad.quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : \(\underline{4}\)] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati cubus} \\ -\,G\ \text{plano} \times \text{ in } E\ \text{quadrati-quadratum} \\ -\,\left.\begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano } 4 \\ +\,G\ \text{plano-plano } 4 \end{array}\right\} \text{in } E\ \text{quadrat.} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } B\ \text{solido-solidum}\] [1] Et \(E\) investigat esse \(D\) \[\left.\begin{array}{l} D \text{ in } A \\ -\,A\ \text{quadrato} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \\ -\,G\ \text{plano} \\ -\,\dfrac{B\ \text{solido}}{D\ \text{bis}} \end{array}\]

\[44\,Q + 720\,N - 1\,QQ \text{ æquatur } 1600 \text{ fit } 1\,N.\ 10 \text{ vel } 2.\]

\[1\,C - 88\,Q - 4464\,N \text{ æquatur } 518400 \text{ fit } 1\,N\ 144. \text{ quadratum abs } 12\]

\[12\,N. - 1\,Q \text{ æquatur } 20 \text{ fit } 1\,N\ 10 \text{ vel } 2.\] [2]

Theorema VI.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} G\ \text{plano bis in } A\ \text{quad.} \\ -\,B\ \text{solido in } A. \\ -\,A\ \text{quadrato-quadrato} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : \(+\) \(-\)] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati cubus} \\ -\,G\ \text{plano } 4 \text{ in } E\ \text{quadrati-quadratum} \\ =\,\left.\begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano } 4 \\ \mp\,G\ \text{plano-plano } 4 \end{array}\right\} \text{in } E\ \text{quadrat.} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } B\ \text{solido-solidum.}\] [3] Et \(E\) investigat esse \(D\) \[\left.\begin{array}{l} D \text{ in } A \\ -\,A\ \text{quadrato} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \left\{\begin{array}{l} D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \\ \mp\,G\ \text{plano} \\ \mp\,\dfrac{B\ \text{solido}}{D\ \text{bis}} \end{array}\right.\] [en marge : \(=\)] [en marge : fit \(1\,N.\ 2\) vel 10] \[114\,Q - 120\,N - 1\,QQ \text{ æquatur } 200 \times\]

\[1\,C - 228\,Q + 12196\,N \text{ æquatur } 14400 \text{ fit } 1\,N\ 144 \text{ quadratum abs } 12\]

\[12\,N - 1\,Q \text{ æquatur } 20 \text{ fit } 1\,N\ 10 \text{ vel } 2.\] [4]

Theorema VII

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} B\ \text{solidum in } A \\ -\,G\ \text{plano bis in } A\ \text{quad.} \\ -\,A\ \text{quad.quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : \(\underline{4}\)] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadrati cubus} \\ +\,G\ \text{plano} \times \text{ in } E\ \text{quadrati-quadrato} \\ -\,\left.\begin{array}{l} Z\ \text{plano-plano } 4 \\ +\,G\ \text{plano-plano } 4 \end{array}\right\} \text{in } E\ \text{quadrat.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } B\ \text{solido-solidum}\] Et \(E\) investigat esse \(D\) [en marge : \(\pm\)] \[\left.\begin{array}{l} D \text{ in } A \\ -\,A\ \text{quadrato} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} D\ \text{quadrato } \frac{1}{2} \\ -\,G\ \text{plano} \\ -\,\dfrac{B\ \text{solido}}{D\ \text{bis}}. \end{array}\] [5]

  1. Le « 4 » de la marge se place au trait oblique écrit après « G plano ».
  2. L'exemple est juste : \(4400 + 7200 - 10\,000 = 1600\) et \(176 + 1440 - 16 = 1600\) ; avec \(G = 22\), \(4 \cdot 22^2 - 4 \cdot 1600 = -4464\), \(720^2 = 518\,400\) ; et \(72 - 22 - 30 = 20\).
  3. Les signes des deux termes en \(Z\) et en \(G^2\) sont récrits, et la marge porte « + » puis « \(-\) » en regard.
  4. Les signes des deux derniers termes du second membre sont récrits (« \(\mp\) »), avec un signe « = » dans la marge. La fin de la première ligne de l'exemple, laissée en blanc après « 200 » et marquée d'une croix, est donnée dans la marge : « fit 1 N. 2 vel 10 ». Dans la dernière ligne, le « 2 » final est surchargé. L'exemple est juste : \(456 - 240 - 16 = 200\), \(11\,400 - 1200 - 10\,000 = 200\) ; avec \(G = 57\), \(4 \cdot 57^2 - 4 \cdot 200 = 12\,196\) ; et \(72 - 57 + 5 = 20\).
  5. Le signe de « G plano » est doublé d'un trait et la marge porte « \(\pm\) ». Le reste du petit feuillet est blanc ; l'exemple numérique du théorème VII n'est pas sur cette page.

116Vue 1165 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

[en marge : fit \(1\,N.\ 10.\) vel 2.] \[1440\,N - 16\,Q - 1\,QQ \text{ æquatur } 2800\]

\[1\,C + 32\,Q - 10944\,N. \text{ æquatur } 2{,}073{,}600 \text{ et fit } 1\,N\ 144 \text{ quadratum abs } 12\] [en marge : fit \(1\,N.\ 10.\) vel 2] \[12\,N - 1\,Q \text{ æquatur } 20.\] [1]

Ad posteriorem autem formulam pertinent quæ sequuntur.

Theorema I secundum posteriorem formulam.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ +\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\]

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ -\,G\ \text{plano in } E\ \text{plani quadrat.} \\ +\,Z\ \text{plano quater in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } \begin{array}{l} B\ \text{solido-solidum} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } G\ \text{plano} \end{array}\] [2] et investigat \(E\) planum esse \(F\) planum [en marge : \(Aq.\)] \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quadrat.} \\ +\,LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano} \\ -\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano } 4 \\ -\,G\ \text{plano } 4 \end{array}\right.} \\ -\,F\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\] [3]

[en marge : \(\times\) fit \(1\,N\ 2\). \(1\,C - 6\,Q + 7200\,N\) æquatur 817600. fit \(1\,N\ 70\)] \[1\,QQ + 6\,Q + 880\,N \text{ æquatur } 1800 \text{ fit } 1\,N \times 70 - 6 \text{ quadratum } \cancel{\text{[illisible]}} \text{ abs } 8\]

\[1\,Q + 8\,N \text{ æquabitur } 20 \text{ fit } 1\,N\ 2.\] [4]

Theorema II.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ +\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ -\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\]

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ -\,G\ \text{plano in } E\ \text{plani quadratum} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } \begin{array}{l} B\ \text{solido-solidum} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } G\ \text{plano} \end{array}\] Et investigat \(E\) esse \(F\) planum [en marge : \(\underline{A\,\text{quad}}\)] \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quadratum} \\ -\,LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano} \\ -\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano } 4 \\ -\,G\ \text{plano } 4 \end{array}\right.} \\ -\,F\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\]

[en marge : 880.] \[1\,QQ + 6\,Q - \overline{800}\,N \text{ æquatur } 1800 \text{ fit } 1\,N\ 10.\]

\[1\,C - 6\,Q + 7200\,N \text{ æquatur } 817600 \text{ fit } 1\,N.\ 70\]

\[70 - 6 \text{ est quadratum abs } 8\] [en marge : \(\underline{10}\)] \[1\,Q - 8\,N. \text{ æquabitur } 20 \text{ fit } 1\,N.\ \overline{20}.\] [5]

  1. Les deux lignes laissées en blanc après la valeur, marquées d'un trait, sont complétées dans la marge de gauche par « fit 1 N. 10. vel 2. », souligné. L'exemple est juste : \(14\,400 - 1600 - 10\,000 = 2800\) et \(2880 - 64 - 16 = 2800\) ; \(1440^2 = 2\,073\,600\), \(4 \cdot 2800 - 4 \cdot 64 = 10\,944\) ; \(120 - 100 = 24 - 4 = 20\).
  2. « Z plano quater » : le mot « plano » n'est écrit qu'une fois ; on attend « Z plano-plano quater ».
  3. « A » est souligné et la marge porte « Aq. », comme aux pages précédentes.
  4. La croix placée après « fit 1 N » renvoie à la note marginale, soulignée, qui insère la valeur 2 et l'équation en \(F\). Ainsi rétabli : \(16 + 24 + 1760 = 1800\) ; avec \(G = 6\), \(4 \cdot 1800 = 7200\) et \(880^2 + 4 \cdot 1800 \cdot 6 = 817\,600\), \(70^3 - 6 \cdot 70^2 + 7200 \cdot 70 = 817\,600\) ; \(70 - 6 = 64\), carré de 8 ; \(4 + 16 = 20\). Devant « abs 8 », un mot barré d'un trait.
  5. « 800 » est surligné et la marge porte « 880. » ; « 20 » est surligné et la marge porte « 10 », souligné : corrections de l'auteur. Corrigé, l'exemple est juste : \(10^4 + 600 - 8800 = 1800\) ; \(100 - 80 = 20\). Le reste du petit feuillet est blanc.

117Vue 1175 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

Theorema III

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ -\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ +\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : \(\equiv\)] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ +\,G\ \text{plano in } E\ \text{plani quadratum} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } \begin{array}{l} B\ \text{solido-solido} \\ \mp\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } G\ \text{plano} \end{array}\] [1] et investigat \(E\) planum esse \(F\) planum [en marge : \(\underline{Aq.}\) \(\underline{4}\)] \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quadrat.} \\ +\,LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano} \\ +\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \end{array}\right\}\ \text{æquatur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano } 4 \\ +\,G\ \text{plano } \underline{\tfrac{1}{2}} \end{array}\right.} \\ -\,F\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\] [2]

[en marge : \(\underline{N.}\)] \[1\,QQ - 4\,Q + 800 \times \text{æquatur } 1600 \text{ fit } 1\,N\ 2\] [en marge : \(N.\)] \[1\,C + 4\,Q + 6400 \times \text{æquatur } 614400 \text{ fit } 1\,N\ 60\] [en marge : \(\underline{60}\)] \[\underline{6} + 4 \text{ faciet quadrat. abs } 8\]

\[1\,Q + 8\,N. \text{ æquatur } 20 \text{ fit } 1\,N\ 2.\] [3]

Theorema IIII

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{quad.quad.} \\ -\,G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ -\,B\ \text{solido in } A \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\]

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ +\,G\ \text{plano in } E\ \text{plani quadratum} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } \begin{array}{l} B\ \text{solido-solido.} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } G\ \text{plano} \end{array}\] Et investigat \(E\) planum esse \(F\) planum [en marge : \(\underline{Aq.}\)] \[\left.\begin{array}{l} A\ \text{quadratum} \\ -\,LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plani} \\ +\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} \dfrac{B\ \text{solido}}{LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano } 4 \\ +\,G\ \text{plano } 4 \end{array}\right.} \\ -\,F\ \text{plano } \frac{1}{2} \end{array}\]

\[1\,QQ - 4\,Q - 800\,N. \text{ æquatur } 1600 \text{ fit } 1\,N\ 10.\]

\[1\,C + 4\,Q + 64\,N. \text{ æquatur } 614400 \text{ fit } 1\,N\ 60\]

\[60 + 4 \text{ est quadratum abs } 8\]

\[1\,Q - 8\,N \text{ æquatur } 20 \text{ fit } 1\,N\ 10.\] [4]

Theorema V.

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} G\ \text{plano in } A\ \text{quad.} \\ +\,B\ \text{solido in } A \\ -\,A\ \text{quad.quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\]

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ +\,G\ \text{plano in } E\ \text{plani quadrat.} \\ -\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } \begin{array}{l} B\ \text{solido-solidum} \\ +\,Z\ \text{plano-plano } 4\,\text{[?]} \text{ in } G\ \text{plano} \end{array}\] Et investigat \(E\) planum esse \(F\) planum. [5]

  1. Le signe du dernier terme est récrit et la marge porte un signe « = » triple : l'exemple qui suit demande « \(-\) ».
  2. « A » est souligné et la marge porte « Aq. » ; le « ½ » de « G plano ½ » au dénominateur est souligné et la marge porte « 4 » : corrections de l'auteur.
  3. Dans « 4 Q » de la première ligne, le 4 est récrit. Les croix marquent la place du « N » omis, donné dans la marge ; « 6 » est souligné et la marge porte « 60 ». Corrigé, l'exemple est juste : \(16 - 16 + 1600 = 1600\) ; avec \(G = 4\), \(4 \cdot 1600 = 6400\), \(800^2 - 4 \cdot 1600 \cdot 4 = 614\,400\), et \(60^3 + 4 \cdot 60^2 + 6400 \cdot 60 = 614\,400\) ; \(60 + 4 = 64\) ; \(4 + 16 = 20\).
  4. « 64 N » est écrit pour « 6400 N » (théorème III). Le terme « + Z plano-plano 4 in G plano » de l'équation en \(E\) n'est pas corrigé ici, alors que l'exemple, le même qu'au théorème III, demande « \(-\) ». Le reste est juste : \(10\,000 - 400 - 8000 = 1600\) ; \(100 - 80 = 20\).
  5. Un trait et une tache d'encre dans la marge de gauche. Le reste de la page est blanc : le théorème V s'arrête sur cette ligne, et sa suite n'est pas dans le petit feuillet.

118Vue 1184 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

[en marge : \(Aq.\)] \[\left.\begin{array}{l} LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano} \\ +\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \\ -\,A\ \text{quadrato} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} F\ \text{plano } \frac{1}{2} \\ -\,\dfrac{B\ \text{solido}}{LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano } 4 \\ \pm\,G\ \text{plano } 4 \end{array}\right.} \end{array}\] [en marge : \(\pm\)] \[44\,Q + 720\,N - 1\,QQ \text{ æquatur } 1600 \text{ fit } 1\,N\ 10 \text{ vel } 2\] [en marge : \(\pm\) \(=\)] \[1\,C = 44\,Q = 6400\,N \text{ æquatur } 800{,}000 \text{ fit } 1\,N\ 100\]

\[100 + 44 \text{ est quadratum abs } 12\]

\[12\,N - 1\,Q \text{ æquabitur } 20 \text{ fit } 1\,N\ 10 \text{ vel } 2.\] [1]

Theorema VI

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} G\ \text{plano in } A\ \text{quadrat.} \\ -\,B\ \text{solido in } A \\ -\,A\ \text{quad.quad.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : \(\pm\) \(\mp\)] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ =\,G\ \text{plano in } E\ \text{plani quadratum} \\ -\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } \begin{array}{l} B\ \text{solido-solido} \\ \mp\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } G\ \text{plano} \end{array}\] Et \(E\) planum investigat esse \(F\) planum [en marge : \(\pm\) \(\underline{Aq}\)] \[\left.\begin{array}{l} LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano} \\ \pm\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \\ -\,A\ \text{quadrato} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} F\ \text{plano } \frac{1}{2} \\ +\,\dfrac{B\ \text{solido}}{LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano } 4 \\ \pm\,G\ \text{plano } 4 \end{array}\right.} \end{array}\] [en marge : \(\mp\)] [2] \[114\,Q - 120\,N - 1\,QQ \text{ æquatur } 200 \text{ fit } 1\,N\ 2 \text{ vel } 10\] [en marge : \(\underline{30}\)] \[1\,C + 114\,Q - 800\,N \text{ æquatur } 105600 \text{ fit } 1\,N\ \underline{36}\]

\[30 + 114 \text{ facit quadratum abs } 12\]

\[12\,N - 1\,Q \text{ æquatur } 20 \text{ fit } 1\,N\ 2 \text{ vel } 10.\] [3]

Theorema VII

\[\text{Si } \left.\begin{array}{l} B\ \text{solidum in } A \\ -\,G\ \text{plano in } A\ \text{quadrat.} \\ -\,A\ \text{quadrato-quadrat.} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{plano-plano}\] [en marge : \(\equiv\)] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{plani cubus} \\ -\,G\ \text{plano in } E\ \text{plani quadrat.} \\ -\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } E\ \text{plano} \end{array}\right\}\ \text{æquet. } \begin{array}{l} B\ \text{solido-solidum} \\ =\,Z\ \text{plano-plano } 4 \text{ in } G\ \text{plano} \end{array}\] Et \(E\) planum investigat esse \(F\) planum [en marge : \(\underline{Aq}\)] \[\left.\begin{array}{l} LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano} \\ -\,G\ \text{plano} \end{array}\right\} \text{in } \underline{A} \\ -\,A\ \text{quadrato} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } \begin{array}{l} F\ \text{plano } \frac{1}{2} \\ -\,\dfrac{B\ \text{solido}}{LV \left\{\begin{array}{l} F\ \text{plano } 4 \\ -\,G\ \text{plano } 4 \end{array}\right.} \end{array}\] [4]

  1. Les signes de la seconde ligne sont doublés de traits (« = »), et la marge donne « ± » et « = » en regard. Lue avec « + 44 Q \(-\) 6400 N », la ligne est juste : \(10^6 + 440\,000 - 640\,000 = 800\,000\), et \(720^2 + 4 \cdot 1600 \cdot 44 = 800\,000\). Le signe devant « G plano 4 » au dénominateur est récrit, et un « ± » est dans la marge en regard.
  2. Signes récrits dans les deux équations, repris un à un dans la marge (« ± », « \(\mp\) »). L'exemple qui suit demande \(F^3 + G F^2 - 4Z F = B^2 + 4ZG\) et, dans la racine, \(F + G\).
  3. « 36 » est souligné et la marge porte « 30 » : correction de l'auteur. L'exemple est juste : \(456 - 240 - 16 = 200\) ; \(30^3 + 114 \cdot 900 - 800 \cdot 30 = 105\,600 = 120^2 + 4 \cdot 200 \cdot 114\) ; \(30 + 114 = 144\).
  4. Le reste de la page est blanc ; l'exemple numérique du théorème VII est en tête de la vue 119.

119Vue 1195 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

\[1440\,N - 16\,Q - 1\,QQ \text{ æquatur } 2800 \text{ fit } 1\,N\ 2 \text{ vel } 10\]

\[1\,C - 16\,Q - 11{,}200\,N \text{ æquatur } 1894400 \text{ fit } 1\,N\ 160\]

\[160 - 16 \text{ facit quadratum abs } 12\]

\[12\,N - 1\,Q \text{ æquatur } 20 \text{ fit } 1\,N\ 2 \text{ vel } 10.\] [1]

Et quod attinet vel [?] quas metatheses per quas [?] omnium adfectiones sub cubo evanescunt [illisible] expurgatione [?] per utrasque quadrantes [?]

Hæc itaque sunto satis superque. [2]

Quemadmodum æquationes cubicæ deprimuntur ad quadraticas a radice solida. Seu de duplicata hypostasi Cap. VII.

Atque [?] modus transmutandi qui dicitur duplicata hypostasis non minus elegans et compendiosus est ad exhibendas radicum asymmetrias in cubis aliquot sub latere adfectis ac totius [?] novam instituendi viam [?] ex agnita singulari de qua initio præcedentis capitis monuimus cuborum illorum constitutione. Sequentia itaque iuvabit [?] subnexisse problemata. [3]

Problema I

Cubum adfectum sub latere adfirmate ad quadratum radicem habens solidam idemque adfectum reducere. \[\text{Proponatur } \left.\begin{array}{l} A\ \text{cubus} \\ +\,B\ \text{plano ter in } A \end{array}\right\}\ \text{æquari } Z\ \text{solido } \cancel{\text{[illisible]}}\ \text{bis}\] oportet facere quod propositum est \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadratum} \\ +\,A \text{ in } E \end{array}\right\}\ \text{æquetur } B\ \text{plano}\] unde \(B\) planum ex huiusmodi æquationis constitutione intelligitur rectangulum sub duobus lateribus quorum minus est \(E\), differentia a maiore \(A\). [en marge : Igitur \(\dfrac{B\ \text{plano} - Eq}{E}\) erit \(A\).] [4] \[\text{Quare } \left.\begin{array}{l} \dfrac{\begin{array}{l} B\ \text{plano-plano-plano } \cancel{\text{plano}} \\ -\,E\ \text{quad. in } B\ \text{plano-plano ter} \\ +\,E\ \text{quad.quad. in } B\ \text{plano ter} \\ -\,E\ \text{cubo-cubo} \end{array}}{E\ \text{cubo}} \\[4ex] +\,\dfrac{\begin{array}{l} B\ \text{plano-plano ter} \\ -\,B\ \text{plano in } E\ \text{quadrato ter} \end{array}}{E} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } Z\ \text{solido bis}\] [5]

  1. L'exemple est juste : \(2880 - 64 - 16 = 2800\) ; avec \(G = 16\), \(1440^2 - 4 \cdot 2800 \cdot 16 = 1\,894\,400\) et \(160^3 - 16 \cdot 160^2 - 11\,200 \cdot 160 = 1\,894\,400\) ; \(160 - 16 = 144\).
  2. La phrase qui précède est d'une lecture difficile ; plusieurs mots sont donnés sous réserve, et une lettre est biffée avant « expurgatione ».
  3. Dans « duplicata hypostasis », les lettres « ta » sont surchargées.
  4. Note marginale soulignée et cernée d'un trait, reliée au texte après « a maiore A » ; « in » de « A in E » est surchargé.
  5. Le calcul est juste : c'est le cube de \(\frac{B - E^2}{E}\) augmenté de \(3B\) fois ce côté. Le reste de la page est blanc ; la suite est à la vue 120.

120Vue 1204 notes : <references/> en pied de pageGallica ↗

et omnibus per \(E\) cubum ductis et ex arte concinnatis \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{cubi quadratum} \\ +\,Z\ \text{solido bis in } E\ \text{cubum} \end{array}\right\}\ \text{æquabitur } B\ \text{plani cubo.}\] [en marge : nam si utrique æquationis ultimæ parti addatur \(Zss\). erit \(\left.\begin{array}{l} Ecc \\ +\,Zs\,2 \text{ in } Ec \\ +\,Zss \end{array}\right\} \begin{array}{l} Bccc\,\text{[?]} \\ +\,Zss \end{array}\) et proinde \(\left.\begin{array}{l} Ec \\ +\,Zs \end{array}\right\} L. \begin{array}{l} Bccc\,\text{[?]} \\ +\,Zss \end{array}\) et utrinque ablato \(Zs\) erit \(Ec \left\} L \begin{array}{l} Bccc\,\text{[?]} \\ +\,Zss \end{array} \right. - Zs\).] [1] quæ æquatio est quadrati adfirmate affecti radicem habentis solidam facta itaque est reductio quæ imperabatur.

Consectarium.

[en marge : \(\underline{\text{in } A}\)] \[\text{Itaque si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{cubus} \\ +\,B\ \text{plano } \underline{\text{ter}} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{solido bis}\] [2] \[\left.\begin{array}{l} L \left\{\begin{array}{l} B\ \text{plano-plano-plano} \\ +\,Z\ \text{solido-solido} \end{array}\right. \\ -\,Z\ \text{solido} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } D\ \text{cubo}\]

\[\left.\dfrac{\begin{array}{l} B\ \text{plano} \\ -\,D\ \text{quadrato} \end{array}}{D}\right\}\ \text{fit } A \text{ de qua quæritur}\]

[en marge : \(\underline{702}\)] Si \(1\,C + 81\,N\) æquetur \(\overline{700}\) quoniam \(L\,\overline{\begin{array}{l} 19683 \\ 123201 \end{array}}\) seu 142884 seu denique 378 multatus solido 351 est 27 cubus a latere 3. [en marge : \(\underline{\begin{array}{r} 19683 \\ +123201 \end{array}}\)] \[\cancel{Et}\ \dfrac{27 - 9}{3} \text{ seu } 6 \text{ est } 1\,N \text{ de qua quæritur}\] [3]

Aliter et secundo

\[\left.\begin{array}{l} E\ \text{quadratum} \\ -\,A \text{ in } E \end{array}\right\}\ \text{æquetur } B\ \text{plano}\] unde \(B\) planum ex huiusmodi æquationis constitutione intelligitur rectangulum sub duobus lateribus quorum maius est \(E\), excessus vero eiusdem supra minus est \(A\) \[\text{Igitur } \left.\dfrac{\begin{array}{l} E\ \text{quadratum} \\ -\,B\ \text{plano} \end{array}}{E}\right\}\ \text{æquabitur } A\] quare per ea quæ proponuntur omnibus ex arte concinnatis [en marge : bis] \[\left.\begin{array}{l} E\ \text{cubi quadrat.} \\ -\,Z\ \text{solido bis in } E\ \text{cubum} \end{array}\right\}\ \text{æquale } B\ \text{plani cubo}\] [en marge : fiat utrinque quadratum [illisible] ab \(E\ \text{cub.} - Zs\) [illisible]] quæ æquatio est quadrati negate adfecti radicem habentis solidam facta itaque est rursus reductio quæ imperabatur

Consectarium secundum.

\[\text{Itaque si } \left.\begin{array}{l} A\ \text{cubus} \\ +\,B\ \text{plano ter in } A \end{array}\right\}\ \text{æquetur } Z\ \text{solido bis}\]

\[\left.\begin{array}{l} L \left\{\begin{array}{l} B\ \text{plano-plano-plano} \\ +\,Z\ \text{solido-solido} \end{array}\right. \\ +\,Z\ \text{solido} \end{array}\right\}\ \text{æquetur } G\ \text{cubo}\] [4]

  1. Note de la marge de gauche, en regard de ce qui suit ; elle justifie le « Consectarium ». Les accolades y tiennent lieu du signe d'égalité. Le symbole lu « Bccc » est le cube du plan \(B\) ; ses lettres sont serrées.
  2. « ter » est souligné et la marge porte « in A », souligné : l'auteur complète « B plano ter in A ».
  3. « 700 » est surligné et corrigé en « 702 » dans la marge ; la somme est reprise dans la marge. Les nombres sont justes : \(27^3 = 19\,683\), \(351^2 = 123\,201\), \(\sqrt{142\,884} = 378\), \(378 - 351 = 27 = 3^3\), et \(6^3 + 81 \cdot 6 = 702\).
  4. La page s'arrête ici ; la suite du second consectaire (la valeur de \(A\) tirée de \(G\)) n'est pas sur cette page et doit se trouver au verso, hors de ce lot.