<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Manuscrits de Pierre de Fermat, NAL 2339, vues 21–40 — transcription</title>
        <author>Pierre de Fermat</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-09-23">2026-09-23</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5.5 (claude-opus-5-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">germain.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Lecture automatique — non vérifiée</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-09-23">2026-09-23</date>
        <availability status="free">
          <licence target="https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/">CC0 1.0</licence>
          <p>Le manuscrit transcrit est dans le domaine public. Cette
          transcription est une première lecture automatique, non vérifiée, placée
          dans le domaine public (CC0) ; aucune image n'est reproduite — le
          fac-similé est celui de Gallica, cité vue par vue. Source gallica.bnf.fr /
          Bibliothèque nationale de France. La source LaTeX dont ce fichier
          dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/germain-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://germain.commutator.io/">https://germain.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Paris</settlement>
            <repository>Bibliothèque nationale de France, département des Manuscrits and Bibliothèque de l'Arsenal</repository>
            <collection>Manuscrits de Pierre de Fermat</collection>
            <idno type="shelfmark">NAL 2339</idno>
          </msIdentifier>
          <head>Fermat. Mémoires de mathématiques.</head>
          <msContents>
            <summary>Vues 21 à 40 du volume, dans la
            numérotation de Gallica (une vue par image) ; lot 2 de vingt vues.
            La foliotation au crayon de la BnF, quand elle a pu être lue, est
            donnée par un milestone[@unit='folio'] ; elle n'est jamais déduite.
            Les vues absentes de la transcription ne portent rien à lire et sont
            omises ; le saut dans la numérotation en est le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v">https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v</ref>
                <note>Fac-similé numérique de la Bibliothèque nationale de France
                sur Gallica, servi par l'API IIIF. L'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> pointe la vue correspondante dans
                le lecteur de Gallica.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription de manuscrits de mathématiciens numérisés dans Gallica, une passe de vingt vues
        par conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\add</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> ; <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi> (vue de Gallica) ;
        <hi rend="monospace">\folio</hi> devient <hi rend="monospace">milestone[@unit='folio']</hi>
        (foliotation de la BnF, jamais déduite).</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="germain-tei" version="1">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/germain-project">https://github.com/Commutator-IO/germain-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-09-23" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
      <change when="2026-09-23" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="2">
<pb n="21" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f21.item"/><p><milestone unit="folio" n="7r"/>
<note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite : « 7 » au crayon rouge ; « 13 » à l'encre, barré d'un trait de crayon gris ; au-dessous « 8 » au crayon gris (voir l'en-tête). La page continue un texte commencé avant ce lot.</note></p>
<p>Locus erit ad circulum, vt iam diximus, licet igitur coefficientes sint eadem, modo angulus non sit rectus Locus erit ad Ellipsim.</p>
<p>Et licet immisceantur æquationibus homogenea sub datis &amp; A vel <formula notation="TeX">\overline{E}</formula> fiet reductio eo quod iam <unclear>vsurpauimus</unclear> artificio.</p>
<p>Si Aq <formula notation="TeX">+</formula> Bq est ad Eq in ratione datâ punctum I est ad <unclear>Hyperbolen</unclear>.
<note type="editorial" resp="#pass">« Aq <formula notation="TeX">+</formula> Bq » : le signe est bien un « <formula notation="TeX">+</formula> » sur le feuillet. Le dernier mot finit sur une boucle qui peut être une abréviation de la finale.</note></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">Figure : une droite verticale portant de haut en bas O, R, N, M ; en O et en N deux horizontales, O—I en haut, N—Z en bas ; une courbe part de R et monte jusqu'en I ; une verticale descend de I vers la ligne NZ.</note></p>
<p>fiat <formula notation="TeX">\overline{NO}</formula> parallela <formula notation="TeX">\overline{ZI}</formula>. Data ratio sit eadem quæ Bq ad quadratum NR dabitur ergo punctum R circa diametrum <formula notation="TeX">\overline{RO}</formula>, per verticem R, centrum N describatur Hyperbole, cuius applicatæ sint parallelæ NZ. Et rectangulum sub tota diametro Et <formula notation="TeX">\overline{RO}</formula> vnâ cum <formula notation="TeX">\overline{RO}</formula> quadrato ad quadratum <formula notation="TeX">\overline{OI}</formula> sit in data ratione NR quadrati ad Bq. Ergo componendo Rectangulum sub MOR (posita MN æquali NR) <unclear>m</unclear> vnâ cum quadrato <formula notation="TeX">\overline{NR}</formula> erit ad quadratum <formula notation="TeX">\overline{OI}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">Après la parenthèse, en bout de ligne, un petit « m » surélevé dont le sens n'est pas vu. La phrase continue en tête de la vue 22.</note></p>
<pb n="22" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f22.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à gauche, « 14 » à l'encre (pagination, voir l'en-tête). La page continue sans rupture la phrase de la vue 21.</note></p>
<p>Vna cum Bq in ratione data NR quadrati ad Bq. Sed rectangulum MOR vnâ cum NR quad.<hi rend="sup">to</hi> æquatur <formula notation="TeX">\overline{N}</formula>Oq siue ZI quadrato siue <formula notation="TeX">\overline{E}</formula>q. Et quadratum <formula notation="TeX">\overline{OI}</formula> Vna cum Bq.* Ergo est vt Eq. ad Bq <formula notation="TeX">+</formula> Aq ita NR quadratum ad Bq. Et conuertendo Bq <formula notation="TeX">+</formula> Aq est ad Eq in ratione datâ Punctum igitur <formula notation="TeX">\overline{Z}</formula> est ad Hyperbolen positione datam.
<note type="authorial" place="margin">* æquatur quadrato NZ siue Aq vnâ cum Bq.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">L'astérisque du texte, après « Bq », renvoie à la note marginale de gauche, de la même main, séparée du texte par un trait vertical. « Punctum igitur Z » : la lettre est bien le Z surligné du texte ; l'énoncé de la vue 21 disait « punctum I ».</note></p>
<p>Eodem quo iam vsi sumus artificio ad hanc æqualitatem reducentur oẽs quæ ab Aq Et Eq adficiuntur vnâ cum datis siue simpliciter siue misceantur ipsis homogenea sub A vel E in datas, modo Aq habeat eandem ex altera parte adfectionis notam quam Eq. Nam si sint diuersa, propositio concluditur per circulos vel Ellipses.
<note type="editorial" resp="#pass">« oẽs » : « omnes » abrégé, un tilde sur la ligne.</note></p>
<p>Difficillima omnium æqualitatum est, quando ita misceatur Aq Et Eq. vt nihilominus homogenea quædam ab A in E adficiantur vna cum datis &amp;c.</p>
<p>Bq <formula notation="TeX">-</formula> Aq bis æquatur A in E<formula notation="TeX">''</formula> <formula notation="TeX">+</formula> Eq.
<note type="editorial" resp="#pass">Les deux traits après le second E sont ceux du feuillet ; ils valent sans doute « bis » (« A in E bis »), comme « bis » après « Aq » dans le même membre.</note></p>
<p>Addatur vtrinq; Aq vt <formula notation="TeX">\overline{A}</formula> <formula notation="TeX">+</formula> <formula notation="TeX">\overline{E}</formula> sit latus alterius ex homogeneis, Ergo
<note type="editorial" resp="#pass">Au pied, à droite, la réclame « Bq », qui ouvre la vue 23.</note></p>
<pb n="23" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f23.item"/><p><milestone unit="folio" n="8r"/>
<note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite : « 8 » au crayon rouge ; « 15 » à l'encre, barré d'un trait de crayon gris ; au-dessous « 9 » au crayon gris (voir l'en-tête). La page ouvre sur la réclame « Bq » de la vue 22.</note></p>
<p>Bq <formula notation="TeX">-</formula> Aq æquabitur Aq <formula notation="TeX">+</formula> Eq <formula notation="TeX">+</formula> A in E<formula notation="TeX">''</formula></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">Figure : une horizontale N—Z—M ; de Z monte une verticale jusqu'en I, portant V entre Z et I ; un arc de cercle va de I à M ; de M descend une verticale jusqu'en R ; la droite NR coupe en O le prolongement de IZ sous Z. La lettre V est écrite comme un petit u.</note></p>
<p>Pro A <formula notation="TeX">+</formula> E Sumatur <formula notation="TeX">\overline{E}</formula> si placet. Et ex præcedentibus circulus MI præstet propositum, hoc est MN q. (siue Bq) <formula notation="TeX">-</formula> NZ quadrato (siue Aq) æquatur quadrato ZI, siue (quadrato ab A <formula notation="TeX">+</formula> E) fiat <formula notation="TeX">\overline{VI}</formula> æqualis NZ siue (A, ergo <formula notation="TeX">\overline{ZV}</formula> æquatur <formula notation="TeX">\overline{E}</formula>. In hac autem quæstione punctum <formula notation="TeX">\overline{V}</formula> siue extremum rectæ <formula notation="TeX">\overline{E}</formula> tantum inquirimus. Videndum ergo Et demonstrandum ad quam lineam sit punctum <formula notation="TeX">\overline{V}</formula>. fiat MR parallela ZI, Et æqualis MN, &amp; iungatur NR, ad quam producta IZ incidat ad punctum <formula notation="TeX">\overline{O}</formula>. Cum NM æquatur MR ergo NZ æquabitur <formula notation="TeX">\overline{ZO}</formula>. Sed <formula notation="TeX">\overline{NZ}</formula> æquatur VI, ergo tota VO toti ZI est æqualis. Ideoq; quadratum MN <formula notation="TeX">-</formula> quadrato <formula notation="TeX">\overline{NZ}</formula> æquatur quadrato <formula notation="TeX">\overline{VO}</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">La parenthèse ouverte avant « A, ergo » n'est pas refermée sur le feuillet. Le texte s'arrête au milieu de la page ; la suite est en tête de la vue 24.</note></p>
<pb n="24" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f24.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à gauche, « 16 » à l'encre (pagination, voir l'en-tête). La page continue la démonstration de la vue 23 ; la figure de la vue 23 se voit par transparence.</note></p>
<p>Datur autem triangulum NMR specie. Ergo quadrati <formula notation="TeX">\overline{N}</formula>M ad quadratum NR datur ratio. Ideoq; et quadrati VZ ad quadratum NO dabitur ratio. Ratio igitur quadrati MN <formula notation="TeX">-</formula> quadrato NZ ad quadratum VR <formula notation="TeX">-</formula> quadrato NO datur. Probauimus autem quadratum OV æquari quadrato MN <formula notation="TeX">-</formula> quadrato NZ. Ergo ratio NR quadrati <formula notation="TeX">-</formula> NO quadrato ad quadratum OV datur. Dantur autem puncta N et R. Et angulus NOZ. Ergo punctum <formula notation="TeX">\overline{V}</formula> ex superius demonstratis est ad Ellipsim.
<note type="editorial" resp="#pass">Au-dessus de « VZ » et de « VR » (lignes 3 et 5), une encre plus noire et un trait plus appuyé récrivent « NZ » et « NR », sans barrer les leçons de la ligne : on les donne ici telles qu'elles sont dans la ligne. Le sens demande N, et le V (petit u) peut n'être qu'un N mal formé que le correcteur a précisé.</note></p>
<p>Non dissimili methodo ad superiores casus reducentur reliqui in quibus homogenea sub A in E homogeneis partim datis, partim sub Aq aut Eq immiscebuntur aut etiam sub A Et <formula notation="TeX">\overline{E}</formula> in datas ductis, cuius rei disquisitio facillima. Semper enim beneficio trianguli specie noti construitur quæstio.</p>
<p>Breuiter igitur &amp; dilucidè complexi sumus quidquid de Locis planis &amp; Solidis inexplicatum veteres reliquere.</p>
<p>Constabitq; deinceps ad quem Locum pertinebunt
<note type="editorial" resp="#pass">Au pied, à droite, la réclame « casus », premier mot de la vue 25, où la phrase continue.</note></p>
<pb n="25" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f25.item"/><p><milestone unit="folio" n="9r"/>
<note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite : « 9 » au crayon rouge ; « 17 » à l'encre, barré d'un trait de crayon gris ; au-dessous « 10 » au crayon gris (voir l'en-tête). La page ouvre sur la réclame « casus » de la vue 24.</note></p>
<p>casus omnis propositionis vltimæ lib. 1 Apoll. de Locis planis, Et oĩa oĩo ad hanc materiam spectantia nullo negotio detegentur.
<note type="editorial" resp="#pass">« oĩa oĩo » : « omnia omnino » abrégés.</note></p>
<p>Sed libet coronidis loco pulcherrimam hanc propositionem adiungere, cuius facilitas statim innotescet.</p>
<p>Si positione datis quotcunq; lineis, ab vno &amp; eodem puncto. ad singulas ducantur rectæ in datis angulis, Et sint species ab oĩbus ductis dato spatio æqualis. Punctum continget positione datũ solidum Locum. Vnico exemplo fit via ad practicam.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">Figure : une horizontale portant N, A, Z, M ; de Z s'élève une perpendiculaire, marquée E vers son pied, jusqu'à un point en haut, dont la lettre n'est qu'un trait (le I du texte). Un grand cercle très pâle, au crayon, passe autour de la figure ; il n'est pas de l'encre du texte.</note></p>
<p>Datis duobus punctis NM, inueniendus Locus a quo si iungas rectas IN, IM. Quadrata rectarum IN, IM ad triangulum INM habeant datam rationem. Recta NM æquetur B. Et recta ZI ad angulos rectos dicatur <formula notation="TeX">\overline{E}</formula>, terminus NZ dicatur <formula notation="TeX">\overline{A}</formula>. Ergo ex artis præceptis Aq bis <formula notation="TeX">+</formula> Bq <formula notation="TeX">-</formula> B in A<formula notation="TeX">''</formula> <formula notation="TeX">+</formula> Eq bis ad rectangulum B in E habebit rationem datam. Et resoluendo hypostasis ex iam traditis præceptis ita procedet constructio.
<note type="editorial" resp="#pass">Le texte s'arrête aux deux tiers de la page, sur ces mots ; la construction annoncée est à la vue 26.</note></p>
<pb n="26" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f26.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">En haut à gauche, un nombre à l'encre d'un seul trait bouclé, qu'on attend « 18 » dans la pagination (voir l'en-tête) mais qui ne se lit pas sûrement : on ne le donne pas.</note></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">Figure : un demi-cercle (ou un arc) passant par V en haut, O à droite et R à gauche, au-dessus d'une horizontale N—Z—M ; de Z monte une verticale, marquée I là où elle coupe l'arc inférieur, jusqu'en V ; V est joint à O ; R est joint à N, et deux droites se croisent entre Z et O, l'une allant de Z vers O, l'autre de R vers M.</note></p>
<p>NM bifariam secetur in Z, a puncto Z. excitetur perpendicularis ZV. Et fiat data ratio eadem quæ ZV quadrupla ad ZM. descripto semicirculo VOZ super <formula notation="TeX">\overline{VZ}</formula> applicetur <del>ipsi</del> ZO æqualis ipsi <del>ZO</del> ZM, Et iunctâ VO, Centro <formula notation="TeX">\overline{V}</formula>, interuallo VO describatur circulus OIR. In quo sumatur quodlibet punctum vt <formula notation="TeX">\overline{R}</formula> Et iungantur rectæ RN, RM: Aio quadrata RN, RM ad triangulum RNM esse in data ratione.
<note type="editorial" resp="#pass">La correction de la ligne 4 : « ipsi » est barré devant « ZO » ; au-dessus de « ZO » est écrit puis barré « ZM » ; au-dessus de « æqualis ZM » est ajouté « ipsi » suivi d'un « ZO » barré. La leçon finale est « applicetur ZO æqualis ipsi ZM ». Le texte s'arrête au milieu de la page, et le reste est blanc : c'est la fin de la pièce commencée avant ce lot.</note></p>
<pb n="27" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f27.item"/><p><milestone unit="folio" n="10r"/>
<note type="editorial" resp="#pass">Nouvelle pièce, sur un nouveau feuillet. En haut à droite, « 10 » au crayon rouge, et à côté un seul trait oblique au crayon gris, qui peut être un « 1 » ; aucun chiffre à l'encre à droite. En haut à gauche, un signe à l'encre en forme de croix à bras recourbés (un « Y » ou une croix), qui n'est pas un nombre. Cachets « ACQ. 8070 (LIBRI) » en tête et « BIBLIOTHEQUE NATIONALE R.F. MANUSCRITS » dans la marge gauche ; au pied, à l'encre d'une autre main, « R.c. 8070 (88) ».</note></p>
<p>Copie d'un escrit enuoyé par le R. Pere Marçenne a <del><unclear>monsieur</unclear></del> des Cartes
<note type="editorial" resp="#pass">Ce titre en français, sur deux lignes au-dessus du titre latin, est de la même encre brune que le texte ; le C initial est une grande capitale ornée. C'est le seul endroit du lot qui nomme quelqu'un en titre : il nomme Mersenne et Descartes, non l'auteur de l'écrit.</note></p>
<div type="section">
<head>Methodus ad disquirendam maximam &amp; minimam.</head>
<p>Omnis de inuentione maximæ &amp; minimæ doctrina duabus positionibus ignotis innititur, &amp; hac vnicâ præceptione.</p>
<p>Statuatur quilibet quæstionis terminus esse A siue planum siue solidum aut Longitudo, prout proposito satisfieri par est, Et inuentâ maximâ aut minimâ in terminis sub A gradu vtlibet inuolutis. Ponatur rursus idem qui prius terminus esse A <formula notation="TeX">+</formula> E, iterumq; inueniatur maxima aut minima in terminis sub A &amp; E gradibus vtlibet coefficientibus. Adæquentur, vt Loquitur Diophantus, duo homogenea maximæ aut minimæ æqualia Et demptis communibus, quo peracto homogenea omnia ex parte alterutrâ (ab E vel ipsius gradibus afficiuntur) applicentur omnia ad E vel ad elatiorē ipsius gradum, donec aliquod ex homogeneis ex parte vtrauis adfectione sub E omnino liberetur. Elidantur deinde vtrinq; homogenea sub E aut ipsius gradibus quomodolibet inuoluta &amp; reliqua æquentur. Aut si ex vna parte nihil superest,
<note type="editorial" resp="#pass">La phrase continue en tête de la vue 28.</note></p>
<pb n="28" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f28.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 27 ; aucun nombre. Le cachet et la cote de la vue 27 se voient par transparence.</note></p>
<p>Adæquentur sane, quod eodem recidit negata affirmatis. Resolutio ultima istius æqualitatis dabit valorem A, quâ cognitâ, maxima aut minima ex repetitis prioris resolutionis vestigiis innotescet.</p>
<p>Exemplum subiicimus.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">Figure : un segment A—E—C, E entre A et C, plus près de A.</note></p>
<p>Sit recta AC ita diuidenda in <formula notation="TeX">\overline{E}</formula> vt rectangulum <formula notation="TeX">\overline{AEC}</formula> sit maximum.</p>
<p>Recta <formula notation="TeX">\overline{AC}</formula> dicatur <formula notation="TeX">\overline{B}</formula>, ponatur pars altera B esse <formula notation="TeX">\overline{A}</formula>, ergo reliqua erit B <formula notation="TeX">-</formula> A. Et rectangulum sub segmentis erit B in A <formula notation="TeX">-</formula> Aq. Quod debet inueniri maximum. Ponatur rursus pars altera ipsius B esse A <formula notation="TeX">+</formula> E, ergo reliqua erit B <formula notation="TeX">-</formula> A <formula notation="TeX">-</formula> E. Et rectangulum sub segmentis erit B in A <formula notation="TeX">-</formula> Aq <formula notation="TeX">+</formula> B in E <formula notation="TeX">-</formula> A in E bis <formula notation="TeX">-</formula> Eq. quod debet adæquari superiori rectangulo B in A <formula notation="TeX">-</formula> Aq. demptis communibus, B in E adæquabitur A in E bis <formula notation="TeX">+</formula> Eq et omnibus per E diuisis B adæquabitur A bis <formula notation="TeX">+</formula> E. elidatur E. B æquabitur A bis. Igitur B bifariam est diuidenda ad solutionem propositi
<note type="editorial" resp="#pass">« B in A <formula notation="TeX">-</formula> Aq » (ligne 6 du paragraphe) : un petit rond est tracé au-dessus du signe moins ; il n'en change pas la lecture, que les lignes suivantes répètent avec un moins simple.</note></p>
<p>Nec potest generalior dari methodus.
<note type="editorial" resp="#pass">Deux traits obliques suivent le mot « methodus » ; le reste de la page est blanc. C'est la fin de la pièce ouverte à la vue 27.</note></p>
<pb n="29" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f29.item"/><p><milestone unit="folio" n="11r"/>
<note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite : « 11 » au crayon rouge ; au-dessous « 11 » au crayon gris, en deux traits obliques (voir l'en-tête). Aucun nombre à l'encre. Cachet rond de la Bibliothèque nationale dans la marge gauche, au pied.</note></p>
</div>
<div type="section">
<head>De tangentibus Linearum curuarum.</head>
<p>Ad superiorem methodum, inuentionem tangentium ad data puncta in lineis quibuscumq; curuis reducimus.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">Figure, dans la marge gauche sur toute la hauteur du texte : une parabole de sommet d, ouverte vers le bas, dont une branche passe par B et l'autre par n ; l'axe descend de d vers c ; deux ordonnées horizontales, O—I plus haut et B—C plus bas ; au-dessus de d, sur le prolongement de l'axe, le point E, d'où la droite EB descend, tangente en B, en passant par O.</note></p>
<p>Sit data verbigratia parabole Bdn, cuius vertex d, diameter dc, &amp; punctum in eâ datum B ad quod ducenda est recta BE tangens parabolen Et in puncto E cum diametro concurrens Ergo sumendo quodlibet punctum O in recta BE, Et ab eo ducendo ordinatam OI, a puncto autem B ordinatam BC. maior erit proportio cd ad di quam quadrati BC ad quadratum <formula notation="TeX">\overline{OI}</formula> quia punctum O est extra parabolen. Sed propter similitudinem triangulorum ut BC quadratũ ad <formula notation="TeX">\overline{OI}</formula> quadratum ita CE quadratum ad <formula notation="TeX">\overline{IE}</formula> quadratum. Maior igitur erit proportio <formula notation="TeX">\overline{cd}</formula> ad di quam quadrati <formula notation="TeX">\overline{CE}</formula> ad quadratum <formula notation="TeX">\overline{IE}</formula>. Cum autem punctum B detur, datur applicata BC. Ergo punctum <formula notation="TeX">\overline{C}</formula>. datur etiam <formula notation="TeX">\overline{cd}</formula>. Sit igitur cd æqualis * B data. Ponatur CE esse A. ponatur
<note type="authorial" place="margin">* Il a icy nommé B ce qu'il nomme d par apres</note>
<note type="editorial" resp="#pass">Le « O » de « quodlibet punctum O » est écrit au-dessus de la ligne. « ordinatam OI » : les deux premières lettres sont repassées d'une encre plus noire ; une tache mange la fin de la ligne (« Et ab eo »). La note marginale, en français, à gauche de la dernière ligne et appelée par l'astérisque devant « B data », parle de l'auteur à la troisième personne : c'est un lecteur ou le copiste, non l'auteur. La phrase continue en tête de la vue 30.</note></p>
<pb n="30" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f30.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 29 ; aucun nombre en tête. La page continue la phrase de la vue 29 ; la figure de la vue 29 se voit par transparence dans la marge gauche.</note></p>
<p><formula notation="TeX">\overline{CI}</formula> esse E. Ergo d ad d <formula notation="TeX">-</formula> E. habebit maiorem proportionem quàm Aq. ad Aq <formula notation="TeX">+</formula> Eq <formula notation="TeX">-</formula> A in E<formula notation="TeX">''</formula>. Et ducendo inter se medias et extremas. d in Aq. <formula notation="TeX">+</formula> d in Eq <formula notation="TeX">-</formula> d in A in E<formula notation="TeX">''</formula> maius erit quàm d in A quadr. <formula notation="TeX">-</formula> Aq in E. Adæquentur igitur iuxta superiorem methodum. demptis itaq; communibus d in Eq <formula notation="TeX">-</formula> d in A in E<formula notation="TeX">''</formula> adæquabitur <formula notation="TeX">-</formula> Aq in E. Aut (quod idem est. d in Eq <formula notation="TeX">+</formula> Aq in E adæquabitur d in A in E<formula notation="TeX">''</formula>. omnia diuidantur per <formula notation="TeX">\overline{E}</formula>. ergo d in E <formula notation="TeX">+</formula> Aq adæquabitur d in A<formula notation="TeX">''</formula>. Elidatur d in E. Ergo Aq æquabitur d in A<formula notation="TeX">''</formula>. Ideoq; A æquabitur d bis. Ergo CE probauimus duplam ipsius cd quod quidem ita se habet.
<note type="editorial" resp="#pass">« d in Eq <formula notation="TeX">-</formula> d in A in E<formula notation="TeX">''</formula> adæquabitur » : un petit trait vertical est posé sur le signe moins, comme sur le moins de la vue 28 ; on lit un moins, que la ligne suivante confirme en changeant les signes. Deux petites croix à l'encre sont dans la marge gauche, au droit de la quatrième et de la septième ligne ; leur sens n'est pas vu. La parenthèse ouverte avant « quod idem est » n'est pas refermée.</note></p>
<p>Nec vnquam fallit methodus. Imo ad plerasq; quæstiones pulcherrimas potest extendi. Eius enim beneficio centra grauitatis in figuris, lineis curuis et rectis comprehensis Et in solidis inuenimus. Et multa alia de quibus fortasse alias si otium suppetat. De quadraturis spatiorum sub lineis curuis et rectis contentorum, imò et de proportione solidorum ab eis ortorum ad conos eiusdem basis et altitudinis fusè iam cum Dño de Roberual egimus
<note type="editorial" resp="#pass">Le texte s'arrête sur « egimus », sans point, au tiers inférieur de la page ; le reste est blanc. C'est la fin de la pièce ouverte à la vue 29. Dans la marge gauche, écrit de bas en haut, au crayon gris et d'une autre main : « Mr des Cartes <unclear>f.</unclear> 347 », renvoi dont l'objet n'est pas dit sur le feuillet. Cachet rond de la Bibliothèque nationale au pied.</note></p>
<pb n="31" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f31.item"/><p><milestone unit="folio" n="12r"/>
<note type="editorial" resp="#pass">Nouvelle pièce et nouvelle main (voir l'en-tête). En haut à droite : « 12 » au crayon rouge, au bout de la première ligne du titre ; au-dessous « 12 » au crayon gris. Au pied, au centre, « 43 » à l'encre (voir l'en-tête). Cachet rond de la Bibliothèque nationale dans la marge gauche.</note></p>
</div>
<div type="section">
<head>Appendix ad Isagogen topicam continens Soluõnem problematum Solidorum per locos.}
<note type="editorial" resp="#pass">« Soluõnem » : « Solutionem » abrégé, tilde sur la ligne.</note></head>
<p>Patuit methodus quâ lineæ locales deteguntur. Inquirendum restat quarãone problematum Solidorum Solutio possit ex Supradictis elegantissimè deriuari. Hoc Vt fiat, coarctanda illa quantitatum ignotarum extra limites Suos euagandi licentia. Infinita enim Sunt puncta quibus quæstioni propositæ Satisfit in locis, cõmodissime igitur per duas æqualitates locales quæstio determinatur. <del><gap reason="illegible"/></del> secant Quippe se inuicem duæ lineæ locales positione datæ, et punctum in<del>tersectioni</del>s <del><gap reason="illegible"/></del>Sectionis positione datum quæstionem ex Infinito ad terminos præscriptos adigit.
<note type="editorial" resp="#pass">« quarãone » : « qua ratione ». La fin de la phrase est corrigée à plusieurs endroits. En bout de ligne, après « determinatur. », un mot est barré (il commence peut-être par « Inter- ») et « secant » est écrit au-dessus. « inuicem » est ajouté au-dessus de la ligne, avec un signe d'insertion, entre « se » et « duæ ». En bout de ligne suivante, après « punctum in », le reste du mot (« tersectioni ») est barré et un « s » écrit au-dessus ; au début de la ligne d'après, un mot barré, illisible, précède « Sectionis ». La leçon voulue paraît « Secant quippe se inuicem … et punctum intersectionis positione datum ».</note></p>
<p>Exemplis breuiter et dilucidè res explicatur</p>
<p>Proponatur A cubus <formula notation="TeX">+</formula> B in A quadratum <del>æquari</del></p>
<p>æquari Z plano in B
<note type="editorial" resp="#pass">Les deux lignes sont disposées en tableau : « Proponatur » et « æquari » à gauche, les termes en retrait. Le premier « æquari », en bout de ligne, est barré et récrit à la ligne suivante.</note></p>
<p>Commodè Vtraq; æqualitatis pars potest æquari Solido B in A in E. Vt per diuisionem istius Solidi Illinc per <formula notation="TeX">\overline{A}</formula>, hinc per B res deducatur ad locos, Cum igitur A cubus <formula notation="TeX">+</formula> B in A quad. æquetur B in A in E, ergo Aq <formula notation="TeX">+</formula> B in A æquabitur B in E.</p>
<p>Et erit Vt patet ex nrâ methodo extremitas ipsius E ad Parabolam positione datam.</p>
<p>Deinde cum Zpl. in B æquetur B in A in E. ergo Zpl. æquabitur A in E.</p>
<p>Et erit ex nrã methodo, extremitas ipsius <formula notation="TeX">\overline{E}</formula> ad hyperbolam positione datam. Sed iam probauimus esse ad parabolam positione datam. Ergo datur positione, et est facilis ab analysi ad Synthesim regressus.</p>
<p>Nec dissimilis est methodus in omnibus æquationibus Cubicis. Constitutis enim ex Vna parte Solidis omnibus ab A adfectis ex alterâ Solido omnino dato Vel etiam cum Solidis ab A Vel Aq affectis poterit fingi æqualitas Superiori Similis</p>
<p>Proponatur exemplum in æquationibus quadrato quadratorum.</p>
<p>Aqq. <formula notation="TeX">+</formula> B Sol. in A <formula notation="TeX">+</formula> Zpl. in Aq æquetur D<del>pl</del>ppl. ergo Aqq æquabitur Dppl. B Sol. in A Zq in Aq. æquentur hæc duo homogenea Zq in Eq.
<note type="editorial" resp="#pass">Entre « Dppl. », « B Sol. in A » et « Zq in Aq » aucun signe n'est écrit ; on laisse les blancs. Les Z de la page (« Z plano », « Zpl. », « Zq », « Z in E ») sont d'une encre plus noire et d'un tracé plus lourd que le reste, comme remplis après coup dans des blancs.</note></p>
<p>Cum igitur Aqq <del>æquabitur Dppl. <gap reason="illegible"/></del> æquetur Zq in Eq</p>
<p>Ergo per Subdiuisionem quadraticam</p>
<p>Aq. æquabitur Z in E. et erit extremitas <formula notation="TeX">\overline{E}</formula> ad parabolam positione datam.
<note type="editorial" resp="#pass">Dans la marge droite, au droit de « æquetur Zq in Eq », un petit signe en forme de « u » ou de « n », dont le sens n'est pas vu. La page finit sur « positione datam. » ; la vue 32 continue le même développement.</note></p>
<pb n="32" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f32.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 31 ; aucun nombre. Même main que la vue 31 ; la page continue son développement.</note></p>
<p>deinde cum Dppl. B Solid. in A <formula notation="TeX">-</formula> Zq. in Aq æquetur Zq in Eq omnibus per Zq diuisis</p>
<p><formula notation="TeX">\dfrac{\text{Dppl.}}{\text{Zq}} - \dfrac{\text{B Sol. in A}}{\text{Zq}} - \text{Aq}</formula> æquabitur Eq.</p>
<p><del>Eq</del>
<note type="editorial" resp="#pass">Entre « Dppl. » et « B Solid. » la première ligne n'a pas de signe. Dans la ligne suivante, « Dppl. » et « B Sol. in A » sont chacun écrits sur un trait, avec « Zq » dessous ; un trait court suit « Eq. ». Au-dessous, à gauche, un « Eq » isolé est barré.</note></p>
<p>Et erit, ex nrã methodo extremitas <formula notation="TeX">\overline{E}</formula> ad circulum positione datum, Sed est et ad parabolam positione datam. ergo datur.</p>
<p>Non dissimili methodo Soluentur quæstiones omnes quadrato quadraticæ. Expurgabuntur enim methodo Vietæ cap. i. de emend. ab affectione Sub Cubo; et quadrato quadrato ignoto ab Vna parte, reliquis homogeneis ab alterâ constitutis, per parabolam, circulum Vel hyperbolam Soluetur quæstio.</p>
<p>Proponatur ad exemplum inuentio duarum mediarum in continuâ proportione.</p>
<p>Sint duæ rectæ B <unclear>maior</unclear> D minor inter quas duæ mediæ proportionales Sunt inueniendæ. fiet</p>
<p>A cubus æqualis Bq in D, posito <unclear>nempe quod</unclear></p>
<p>* major mediarum ponatur A
<note type="editorial" resp="#pass">Le premier des deux adjectifs après « B » et « D » est tracé presque comme le second (« minor ») ; la lecture « maior » est offerte d'après la suite (A, la plus grande des moyennes, avec A cube égal à Bq in D). Les derniers mots de la ligne sont rapides. L'astérisque devant « major », très appuyé, est dans la marge gauche.</note></p>
<p>æquentur Singula homogenea B in A in E.</p>
<p>Illinc fiet Aq æquale B in E</p>
<p>Istinc A in E æquale B in D</p>
<p>Ideoq; quæstio per hyperbol<unclear>es</unclear> et parabol<unclear>es</unclear> intersectionem perficietur
<note type="editorial" resp="#pass">La fin de « hyperbol- » est sous un pâté d'encre ; celle de « parabol- » est surchargée.</note></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">Figure : une horizontale O—V—N ; en O, en V et en N s'élèvent trois perpendiculaires, terminées en R, M et Z ; la lettre V est un petit u. À droite, au-dessus, deux segments horizontaux marqués B et d, les droites données.</note></p>
<p>Exponatur enim recta quæuis positione data OVN in quâ detur punctum O, Sint rectæ datæ B et D inter quas duæ mediæ proportionales inueniendæ. Ponatur recta <formula notation="TeX">\overline{OV}</formula> æquari <formula notation="TeX">\overline{A}</formula>, Et recta <formula notation="TeX">\overline{VM}</formula> ipsi <formula notation="TeX">\overline{OV}</formula> ad rectos angulos, æquari <formula notation="TeX">\overline{E}</formula>. Ex priori æqualitate quâ Aq æquatur B in E, constat per punctum <formula notation="TeX">\overline{O}</formula> tanquam Verticem describendam parabolam cuius rectum latus Sit B, diameter ipsi VM parallela, et applicatæ ipsi OV: transibit igitur hæc parabola per punctum m. Ex 2<hi rend="sup">a</hi>. æqualitate, quâ
<note type="editorial" resp="#pass">Plusieurs mots sont soulignés d'un trait fin (« quæuis », « Sitione » dans « positione », « media », « Verticem ») ; un crochet à l'encre encadre « Ex 2<hi rend="sup">a</hi>. » au bout de l'avant-dernière ligne. La phrase continue en tête de la vue 33.</note></p>
<pb n="33" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f33.item"/><p><milestone unit="folio" n="13r"/>
<note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite : « 13 » au crayon gris et « 13 » au crayon rouge, côte à côte. Au pied, au centre, « 44 » à l'encre (voir l'en-tête). Dans la marge gauche, au crayon gris, un signe « /n » au droit de la troisième ligne. La page continue la phrase de la vue 32 (« Ex 2<hi rend="sup">a</hi>. æqualitate, quâ »).</note></p>
<p>B in d æquatur A in E. Sumatur punctum Vbilibet in rectâ OV ut n a quo excitetur perpendicularis VZ, et fiat rectan.<hi rend="sup">lum</hi> OnZ æquale rectangulo B in D. Excitetur etiam perpendicularis OR. Circa <del><gap reason="illegible"/></del> asymptotos RO, OV describenda hyperbola per punctum <formula notation="TeX">\overline{Z}</formula> ex nrã methodo locali dabitur positione et transibit per punctum m. Sed parabol<unclear>a</unclear> etiam quam Supra descripsimus datur positione, et per Idem punctum m transit, datur igitur punctum m positione, A quo si demittatur perpendicularis mV dabitur punctum V Et recta OV, major duarum continuè proportionalium quas quærimus
<note type="editorial" resp="#pass">« perpendicularis VZ » : on donne les lettres telles qu'elles sont tracées (le premier signe est le petit u, V) ; la figure de la vue 32 élève la perpendiculaire en n. Après « Circa », un mot court est barré. La fin de « parabol- » est surchargée. Mots soulignés d'un trait fin : « Vbilibet », « Excitetur », « Circa », « Supra », « positione », « Idem ».</note></p>
<p>Inuenta igitur Sunt duæ mediæ per InterSectionem parabolæ et hyperbolæ</p>
<p>Si ad quadratoquadrata lubeat quæõnem extendere omnia ducantur in A.</p>
<p>Aqq. æquabitur Bq in D. in A.</p>
<p>Aequentur Singula homogenea iuxta Superiorem methodum Bq in Eq.</p>
<p>fient duæ æqualitates nempe Aq et B in E.</p>
<p>et D in A et Eq
<note type="editorial" resp="#pass">Un trait courbe au-dessus de la ligne relie « Aq et B in E » à « D in A et Eq », écrit en retrait sous la précédente.</note></p>
<p>Quæ Singula dabunt parabolam positione datam. fiet igitur constructio mesolabij per Intersectionem duarum parabolarum hoc casu</p>
<p>Prior constructio et posterior Sunt apud Eutocium in Archimedẽ et huic methodo facillimè redduntur obnoxiæ.</p>
<p>Abeant igitur illæ parapleroses Vietææ quibus æquaõnes quadratoquadraticas reducit ad quadraticas per medium Cubicarũ abs radice planâ. pari enim elegantia facilitate et breuitate Soluuntur, Vt iam patuit, perinde quadratoquadraticæ ac Cubicæ quæõnes, nec possunt, opinor, elegantius.
<note type="editorial" resp="#pass">Après « Abeant igitur », un blanc d'environ un mot, marqué d'un trait fin. « æquaõnes », « quæõnes » : « æquationes », « quæstiones » abrégés.</note></p>
<p>Vt pateat elegantia hujus methodi. En constructionem oĩum problematum cubicorum et quadratoquadraticorum per parabolam et circulum</p>
<p>Ponatur Aqq. <formula notation="TeX">+</formula> Z Sol. in A æquari Dppl. ergo Aqq æquabitur Z Sol. in A <formula notation="TeX">+</formula> d ppl. Fingatur quadratum abs Aq <formula notation="TeX">-</formula> Bq aut alio quouis quadrato dato. fiet quadratum, Aqq <formula notation="TeX">+</formula> Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq bis. Addantur ad Supplementum Singulis æqualitatis partibus Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq bis. fiet Aqq <formula notation="TeX">+</formula> Bqq, Bq in Aq bis
<note type="editorial" resp="#pass">Le copiste termine souvent ses lignes par un tiret de remplissage. Trois tirets de bout de ligne tombent ici entre deux termes : après « ergo Aqq », après « abs Aq » et après « Aqq <formula notation="TeX">+</formula> Bqq ». On lit les deux derniers comme des moins, que la suite demande ; le premier est laissé pour un tiret de remplissage, et « æquabitur Z Sol. in A <formula notation="TeX">+</formula> d ppl. » est donné tel qu'il est écrit. Entre « Bqq, » et « Bq in Aq bis » à la dernière ligne, aucun signe. Les Z sont encore d'une encre plus noire. La phrase continue en tête de la vue 34.</note></p>
<pb n="34" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f34.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 33 ; aucun nombre. La page continue la phrase de la vue 33.</note></p>
<p>fiet Aqq <formula notation="TeX">+</formula> Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq bis æquale. Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq <formula notation="TeX">-</formula> Z sol. in A <formula notation="TeX">+</formula> Dppl. Sit Bq bis æquale Nq Et Singulis homogeneis Siue partibus æqualitatis æquetur Nq in Eq. fiet Illinc per Subdiuisionem quadraticam Aq <formula notation="TeX">-</formula> Bq æquale N in E, Ideoq; punctum extremum E erit ad parabolam ex nrã methodo, Istinc fiet
<formula notation="TeX">\dfrac{\text{Bqq}}{\text{Nq}} - \text{Aq} - \dfrac{\text{Z sol. in A}}{\text{Nq}} + \dfrac{\text{Dppl.}}{\text{Nq}}</formula> æquale Eq.
<note type="editorial" resp="#pass">La lettre qu'on donne N est écrite comme un n minuscule, qu'on peut confondre avec le petit u (V) du même copiste ; en bas de la page elle est nettement un n. Les fractions sont écrites comme ici, numérateur sur un trait, « nq » dessous ; un petit trait oblique suit « Eq. ».</note></p>
<p>Ideoq; ex nrã methodo punctum extremum E erit ad circulum descriptione igitur parabolæ et circuli Soluitur quæõ.</p>
<p>Hæc methodus facillimè ad omnes Casus tam Cubicos quam quadroquadraticos extenditur. curandum enim tantum Vt ex Vna parte Sit Aqq, Ex altera quælibet homogenea modo non afficiantur ab A cubo. at per expurgaõnem Vietæam omnes æquaõnes quadratoquadraticæ ab affectione Sub Cubo liberantur, Ergo Eadem in omnibus methodus. Cum autem æquationes cubicæ liberentur ab adfectione Sub quadrato per methodum Vietæam, homogeneis oĩbus in A ductis, fiet æquatio quadratoquadratica, cuius nullum ex homogeneis afficietur Sub Cubo, ideoq; Soluetur per Superiorem methodum.</p>
<p>Id Solum in 2<hi rend="sup">a</hi>. æqualitate curandum est, Vt Aq ex Vna parte ex altera Eq Sub contraria affectionis notâ reperiantur, quod est Semper facillimum
<note type="editorial" resp="#pass">Dans la marge gauche, au droit de ce paragraphe, un long trait ondulé vertical à l'encre, et un tiret devant la ligne suivante ; ni l'un ni l'autre n'est du texte.</note></p>
<p>Sit Enim in alio casu, Vt omnia percurramus</p>
<p>Aqq æquale Zpl. in Aq <formula notation="TeX">-</formula> Z Sol. in d</p>
<p>fingatur quoduis quadratum abs Aq <formula notation="TeX">-</formula> quouis quadrato dato Vt Bq fiet Aqq <formula notation="TeX">+</formula> Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq bis. Adjiciatur Vtrique æqualitatis parti ad Supplementum Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq bis.</p>
<p>fiet Aqq <formula notation="TeX">+</formula> Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq bis æquale</p>
<p>Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq bis <formula notation="TeX">+</formula> Zpl. in Aq <formula notation="TeX">-</formula> Zsol. in d.</p>
<p>Vt Igitur commoda fiat diuisio in 2<hi rend="sup">a</hi>. æqualitate Sumenda differentia inter Bq bis &amp; Zpl. quæ sit Verbigratiâ Nq et Vtraq; æqualitatis pars æquanda Nq in Eq</p>
<p>Vt Illinc fiat Aq <formula notation="TeX">-</formula> Bq æquale N in E.</p>
<p>Istinc
<formula notation="TeX">\dfrac{\text{Bqq}}{\text{Nq}} - \text{Aq} - \dfrac{\text{Z Sol.}}{\text{Nq}}</formula> in d. æquale Eq
<note type="editorial" resp="#pass">Dans cette ligne, « in d. » est écrit hors du trait de fraction, à la suite de « Z Sol. » ; un pâté couvre la fin de « Eq ».</note></p>
<p>Aduertendum deinde Bq bis debere præstare Z plano, alioquin
<note type="editorial" resp="#pass">Deux points sont tracés au-dessus du Z de « Z plano ». La phrase continue en tête de la vue 35.</note></p>
<pb n="35" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f35.item"/><p><milestone unit="folio" n="14r"/>
<note type="editorial" resp="#pass">En haut à droite : un nombre au crayon gris, de lecture douteuse, « 16 » ou « 13 » (le second chiffre est une boucle ouverte), et « 14 » au crayon rouge. Au pied, au centre, « 45 » à l'encre (voir l'en-tête). La page continue la phrase de la vue 34 (« alioquin »).</note></p>
<p>Aq non afficeretur Signo defectus, Et pro circulo inueniremus hyperbolam, cui promptum remedium, Bq enim ad libitum Sumimus, Ideoq; ipsius duplum majus Zpl. nullius est negotij Sumere. Constat autem ex methodo locali circulum creari Semper ex æqualitate in cuius parte altera quadratum Vnum ignotum afficitur Signo <del>plus</del> <formula notation="TeX">+</formula>, in alterâ, aliud quadratum ignotum, Signo <del>minus</del> <formula notation="TeX">-</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">« plus » et « minus » sont barrés, et les signes « <formula notation="TeX">+</formula> » et « <formula notation="TeX">-</formula> » écrits au-dessus.</note></p>
<p>Si Sumas ad hoc exemplum inuentionem duarum mediarum erit AC. æqualis. Bq in d.</p>
<p>Et Aqq æquale Bq in d in A</p>
<p>Adjiciatur Vtrinq; Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq<formula notation="TeX">''</formula></p>
<p>Aqq <formula notation="TeX">+</formula> Bqq <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq<formula notation="TeX">''</formula></p>
<p>æquabitur Bqq <formula notation="TeX">+</formula> Bq in d in A <formula notation="TeX">-</formula> Bq in Aq<formula notation="TeX">''</formula></p>
<p>Sit Bq<formula notation="TeX">''</formula> æquale Nq.</p>
<p>Et Singulæ æqualitatis partes æquentur Nq in Eq</p>
<p>fiet Illinc Aq <formula notation="TeX">-</formula> Bq æquale N in E.</p>
<p>Ideoq; Extremum E erit ad parabolam</p>
<p>Istinc fiet Bq <formula notation="TeX">\frac{1}{2}</formula> <formula notation="TeX">+</formula> d <formula notation="TeX">\frac{1}{2}</formula> in A <formula notation="TeX">-</formula> Aq æquale Eq. ideoq; extremum E erit ad circulum
<note type="editorial" resp="#pass">« AC. » : « A cubus » abrégé. Les deux traits après « Aq » et « Bq » valent « bis », comme dans les pièces précédentes. « Bq » et « d » sont suivis chacun d'une petite fraction « <formula notation="TeX">\frac{1}{2}</formula> » écrite sous la ligne ; « d » est souligné. Un long trait courbe sous « extremum E erit ad circulum » sépare la conclusion.</note></p>
<p>Qui hæc aduerterit frustrà quæõnem mesolabij, trisectionis angularis, et Similes tentabit deducere ex planis, hoc est per rectas &amp; circulos expedire.
<note type="editorial" resp="#pass">Fin de la pièce ouverte à la vue 31 ; le reste de la page est blanc. Cachet rond de la Bibliothèque nationale sous la dernière ligne.</note></p>
<pb n="37" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f37.item"/><p><milestone unit="folio" n="15r"/>
<note type="editorial" resp="#pass">Nouvelle pièce, sur un nouveau feuillet ; la main paraît être celle des vues 31–35. En haut à droite : « 14 » au crayon gris et, au-dessous, « 15 » au crayon rouge. En haut à gauche, à l'encre, une lettre isolée « E » (ou un epsilon), qui n'est pas du texte. Cachet rond de la Bibliothèque nationale dans la marge gauche.</note></p>
<p>M<hi rend="sup">r</hi>. fermat
<note type="editorial" resp="#pass">En tête, au centre, d'une encre plus pâle et d'un trait plus fin que le texte, peut-être d'une autre main : « Mr. fermat », le « r » en exposant et souligné. C'est la première fois dans ce lot qu'un feuillet porte le nom de Fermat. C'est une inscription en tête de la pièce, qui la rapporte à lui ; elle ne dit pas que la main est la sienne, et on ne l'affirme pas.</note></p>
<p>Exponatur tres rectæ positione datæ triangulum constituentes. AM, MB, BA. Et Sit quoduis punctum O à quo ad rectas datas ducantur rectæ OE, OI, OD, in angulis OEM, OIM, ODB, datis, Sit autem ratio rectanguli EOD ad quadratum OI data. Aio punctum O esse ad Vnam ex Coni Sectionibus. Diuidatur MB bifariam in q, et iuncta Aq, ducantur per punctum O rectæ foc, on ipsis MB, MA parallelæ Tria Triangula oef, odc, oin Sunt Specie data. nam ex hypothesi dantur Anguli oef, odc, oin Dantur etiam efo quia propter parallelas dato AMB est æqualis, Datur et ocd quia æqualis dato mbA. Denique datur oni, cum detur onB ipsi AMB propter parallelas æquales. Datur Igitur ratio oE ad of, datur Item ratio od ad oc, Ergo ratio rectanguli eod ad rectang.<hi rend="sup">um</hi> foc datur. datur autem ex hypothesi ratio rectanguli eod ad quadratum oi, ergo ratio rectanguli foe ad quadratum oi datur, Datur autem ratio quadrati oi ad quadratum on, propter datum <del><gap reason="illegible"/></del> Specie triangulum oin, Ergo ratio rectanguli foc ad quadratum on Siue fm ipsi æquale datur. Si <unclear>fertur</unclear> Aq in V, ita Vt ducatur parallelâ mb quadratum VR ad quadratum rm Sit in ratione datâ rectanguli foc ad quadratum fm (hoc autem est facile, cum angulus mrV detur) et per punctum V describatur circa diametrum Aq Coni Sectio, quam rectæ ma, ab in punctis mb contingant (Id autem est facillimum, et ex puncti V Situ erit aut parabole, aut hyperbole, aut Ellipsis. Superflua præsertim tibi non addimus) aio Coni Sectionem Sic descriptam per punctum O transire: nam transeat ex aliâ parte per punctum p, tanget recta Vr Sectionem cum Sit parallela ordinatæ mb. Cum igitur Sectio transeat per punctum O, erit rectangulum pfo ad quadratum fm. Vt quadratum Vr ad quadratum rm <del>Ideoque est rectangulum</del> ex sexta decima propoõne 3<hi rend="sup">i</hi>. Apoll. Vt autem quadratum Vr ad quadratum rm ita est rectang.<hi rend="sup">um</hi>
<note type="editorial" resp="#pass">Les lettres de la figure sont écrites tantôt en capitales, tantôt en minuscules (« M » et « m », « E » et « e ») ; on les donne comme elles sont écrites ; la lettre donnée V est le petit u du copiste. Aucune figure n'est tracée sur la page. Beaucoup de mots et de lettres sont soulignés d'un trait fin, comme aux vues 32–33 ; on ne le rend pas. « foe » (ligne 12) est écrit ainsi, pour le « foc » des lignes voisines. « propter datum » est suivi d'un mot court barré. « Si <unclear>fertur</unclear> Aq in V » : le premier mot se lit « fertur » (ou « sertur ») ; le sens attend « secetur » ou « feratur ». Après « et ex », un blanc d'un mot est laissé dans la ligne. À l'avant-dernière ligne, « Ideoque est rectangulum » est barré, et « decima » est écrit au-dessus de « sexta » : la leçon finale paraît « ex sexta decima propoõne 3<hi rend="sup">i</hi>. Apoll. », la proposition 16 du livre III d'Apollonius. « propoõne » : « propositione » abrégé. La phrase continue au verso, vue 38.</note></p>
<pb n="38" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f38.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet de la vue 37 ; aucun nombre. La page continue la phrase de la vue 37 (« ita est rectang.<hi rend="sup">um</hi> »).</note></p>
<p>foc ad quadratum fm ex Constructione. rectang.<hi rend="sup">um</hi> igitur pfo rectangulo foc æquale erit, Ideoque recta fo, rectæ pc. Quod quidem ita se habet; nam cùm Aq diuidat bifariam mb, erit recta fx rectæ xc æqualis, propter Sectionem Vero recta ox est æqualis xp, reliqua igitur fo rectæ pc æquatur. nec est difficilis ab analysi ad Synthesim per demonstraõnem ducentem ad impossibile regressus.
<note type="editorial" resp="#pass">« demonstraõnem » : « demonstrationem » abrégé. Le texte s'arrête sur « regressus. », au tiers supérieur de la page ; le reste est blanc, la vue 37 se voyant par transparence. Cachet rond de la Bibliothèque nationale sous la dernière ligne.</note></p>
<p>Pour Mons.<hi rend="sup">r</hi> <unclear>Carcaui</unclear>. rue michel le Conte au milieu
<note type="editorial" resp="#pass">Adresse, écrite en travers, le long du bord droit de la moitié inférieure de la page, perpendiculairement au texte : le feuillet a été plié et porté comme une lettre. Le nom commence par une grande capitale bouclée, lue « C », suivie de « arcaui » ; la lecture « Carcaui » est offerte avec doute, sans rien en tirer de plus. La main de l'adresse paraît plus libre que celle du texte ; on ne décide pas si c'est la même. L'adresse ne nomme pas l'expéditeur.</note></p>
<pb n="40" facs="https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52508405v/f40.item"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Verso du feuillet blanc de la vue 39 ; aucun nombre, aucun texte. La page ne porte qu'une figure, à l'encre, dans son tiers supérieur, dont la lettre est celle de la pièce des vues 37–38 : c'en est sans doute la figure, que la page de texte n'a pas. Un triangle a, m, b (a en haut, m à gauche et b à droite sur la base) ; q au milieu de mb, et la droite aq ; un point o dans le triangle, par lequel passent la parallèle f—o—x—p—c à mb (f sur am, c sur ab) et la parallèle on à ma (n sur mb) ; de o partent oe vers am, od vers ab et oi vers mb (i entre m et n) ; u sur aq, et la parallèle r—u à mb, r sur am ; une courbe passe par u, o et p et descend jusqu'en b, et se prolonge en pointillé vers m. Deux petits crochets, en marge à gauche et à droite, au niveau de la base, ne sont pas des lettres de la figure.</note></p>
</div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
